0 MẮC COỌC-Pyrus pashia-công dụng cách dùng

MẮC COỌC

Tên khác: 

Lê rừng

Tên khoa học: 

Pyrus pashia Buchanan-Hamilton ex D. Don; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Aria crenata (D.Don) Decne.; Cormus crenata (D.Don) Koehne; Malus pashia (Buch.-Ham. ex Don) Wenz.; Pyrus crenata D.Don; Pyrus nepalensis hort. ex Decne.; Pyrus pashia var. pashia; Pyrus variolosa Wall. ex G.Don; Pyrus verruculosa Bertol.; Sorbus variolosa (Wall. ex G.Don) S.Schauer

Tên tiếng anh (English name): 

Wild pear

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây nhỡ cao tới 12m đầu cành non có gai. Lá hình bầu dục mũi mác, đầu nhọn, mép có răng tù, dài 4-7cm, rộng 2-5cm; lúc còn non lá có lông ở mặt dưới, sau nhẵn; cuống lá có rãnh ở mặt trên, lá kèm hình chỉ, sớm rụng. Hoa họp thành chuỳ ở nách hay ở ngọn, phủ nhiều lông óng ánh; cánh hoa màu trắng, lá bắc màu nâu. Quả mọng hình cầu, có mụn nhỏ, màu xám hoặc trắng nhạt, có 3-5 ô, mỗi ô chứa một noãn. Quả tương tự như quả Lê nhưng thường nhỏ hơn. Cây ra hoa tháng 2-4, quả tháng 11-12.

Bộ phận dùng: 

Quả và vỏ rễ phơi hay sấy khô của cây Mắc coọc (Fructus et Cortex Radicis Pyri  Pashiae).

Phân bố sinh thái: 

Loài phân bố ở Ấn  Ðộ, Mianma, Nam Trung Quốc và Việt Nam. Ở nước ta cây mọc ở Lai Châu, Cao Bằng, Lạng Sơn, Hoà Bình... trong rừng thưa hay các rú bụi ở độ cao giữa 600m-3000m, thường ở trên đất nghèo, có khi trên đất ngập. Lá rụng vào mùa đông.

Thành phần hóa học:

Trong quả có 62.0% nước; chất sơ 31%; acid hữu cơ 0.97%; đường 6.85 %; đường khử 6.79 %; đường không khử 0.04 %; tannins 0.42 %; pectin và vitamin C, 1.22 mg trong 100 g quả.

Tính vị, tác dụng: 

Quả có vị chua, hơi ngọt và hơi chát, có tác dụng thanh nhiệt, giải khát, sinh tân dịch, mát phổi. Vỏ rễ có vị chua chát, tính hàn, có tác dụng giải độc, làm hết ngứa.

Công dụng, cách dùng: 

Quả chín ăn được, dùng để chữa ho, long đờm. Ðể chữa uất trong, buồn bực ở lồng ngực, giã nát ép lấy nước uống; để chữa bệnh lỵ mới phát; dùng quả nướng ăn; Vỏ rễ chữa lở sần da (lở chàm) cạo lấy lớp vỏ trắng giã nhỏ, hoà với giấm, dùng vải gói lại mà tẩm xát vào chỗ đau, chỗ lở.

THAM KHẢO

Võ Văn Chi (2013), Từ điển cây thuốc Việt Nam Tập I, Nhà xuất bản Y Học

The Plant List 2013

FOC Vol. 9 Page 178

Read more

0 LƯƠNG GAI-Rhaphiolepis indica-công dụng cách dùng

LƯƠNG GAI

Tên khác: 

Sến dương, Cá mú gỗ.

Tên khoa học:

Rhaphiolepis indica (Linnaeus) Lindley, Bot. Reg. 6: t. 468. 1820.; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Crataegus indica L.; Crataegus rubra Lour.; Crataegus sinensis Loisel.; Eriobotrya metrosideros A.Chev.; Mespilus indica (L.) Poir.; Mespilus sinensis Poir.; Opa metrosideros Lour.; Raphiolepis indica (L.) Lindl.; Rhaphiolepis gracilis Nakai; Rhaphiolepis indica var. indica; Rhaphiolepis indica var. typica Nakai; Rhaphiolepis loureiri Spreng.; Rhaphiolepis parvibracteolata Merr.; Rhaphiolepis rubra (Lour.) Lindl.; Rhaphiolepis rugosa Nakai; Rhaphiolepis sinensis (Poir.) M.Roem.; Syzygium metrosideros DC.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây gỗ nhỏ. Lá nhẵn, dai, rất đa dạng, có góc ở gốc, hình trứng ngược hay thuôn, có mũi nhọn ngắn hay tù, khía răng tai bèo ở phần trên, dài 4-9cm, rộng 1,5-4,5cm; cuống lá dài 5-15mm. Hoa trắng, nhiều, thành chuỳ dạng tháp hay ngù ở ngọn, có lông phún, lông mềm hay nhẵn. Quả hình cầu, đen đen, đường kính 3-4mm. Cây ra hoa tháng 12-3, quả tháng 8-9.

Bộ phận dùng: 

Vỏ, rễ phơi hay sấy khô của cây Lương gai (Cortex et Radix Rhaphiolepis Indicae).

Phân bố sinh thái: 

Cây thường mọc ở lề đường, bụi ở bên dòng suối độ cao 700-1600 m. Cây Phân bố ở Trung Quốc (An Huy , Phúc Kiến , Quảng Đông , Quảng Tây, Quý Châu, Hải Nam, Hồ Nam, Giang Tây, Đài Loan, Vân Nam, Chiết Giang); Campuchia, Nhật Bản, Lào, Thái Lan, Việt Nam. Ở nước ta cây mọc trong rừng thưa ở vùng thấp lẫn vùng cao từ Lào Cai, Bắc Thái, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Vĩnh Phú, Hoà Bình qua Quảng Nam-Đà Nẵng đến Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận, Lâm Đồng, Đồng Nai, Sông Bé. Cây cũng thường được trồng làm cảnh.

Thành phần hóa học: 

Các nhà khoa học đã phân lập từ rễ các chất dibenzofurans, 2-hydroxy-3,4,6-trimethoxydibenzofuran, 2-hydroxy-3,4,9-trimethoxydibenzofuran, 2-hydroxy-3,4,6,9-tetramethoxydibenzofuran, and 1,2-methylenedioxy-3,4,6-trimethoxydibenzofuran, 3-hydroxy-2′,5-dimethoxybiphenyl, 2′,3-dihydroxy-5-methoxybiphenyl và 3-hydroxy-5-methoxybiphenyl.

Tính vị, tác dụng: 

Vỏ có vị đắng, se.

Công dụng: 

Quả ăn được, vỏ trị ỉa chảy và các chứng xuất tiết. Rễ cây trị đòn ngã tổn thương.

Read more

0 LONG NHA THẢO-Agrimonia pilosa-chữa lao xương đau cột sống

LONG NHA THẢO

Tên khác:

 Móc bạc Nêpan, Tiên hạc thảo.

Tên khoa học: 

Agrimonia pilosa Ledebour Nakai; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Agrimonia pilosa var. nepalensis (D.Don) Nakai

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo lâu năm cao cỡ 60-100cm, toàn thân rậm lông nhung dài màu trắng. Lá do 5-9 lá chét to và lá phụ nhỏ, hình bầu dục hay trái xoan ngược, mép có răng có lông nhung như len ở cả hai mặt, có tuyến, lá bắc xoan to, có răng. Chùm hoa thưa cao 10-30cm, cuống hoa ngắn, đài có thuỳ nhọn; cánh hoa màu vàng, nhị 5-15, nhuỵ hai lá noãn rời. Ðài ở quả có gai móc đứng, rãnh 10, quả bế 2. Cây Hoa tháng 4-7, quả tháng 8-10.

Bộ phận dùng: 

Toàn cây (Herba Agrimoniae), thường có tên là Tiên hạc thảo.

Phân bố sinh thái: 

Cây mọc trong các savan, thảo nguyên vùng núi cao ở Lạng Sơn, Lào Cai, trên độ cao 1500m. 

Thu hái, chế biến: 

Thu hái cây vào mùa hạ, thu, rửa sạch, phơi trong râm cho khô.

Thành phần hoá học: 

Trong cây có agrimophol, agrimonolid, luteolosis, agrimonin A, B, C agrimol A, E, tanin.

Tính vị, tác dụng: 

Cây có vị đắng, chát, tính bình, có tác dụng thu liễm chỉ huyết, triệt ngược, chỉ lỵ, giải độc.

Công dụng: 

Thường dùng trị 1. Khái huyết, thổ huyết, băng huyết, đại tiện ra máu; 2. Sốt rét, lỵ; 3. Tràng nhạc, lao lực; 4. Ung thũng. 

Liều dùng, cách dùng: 

Ngày dùng 8-16g, bệnh nặng có thể dùng tới 40g sắc uống.

Bài thuốc:

1. Chữa nổi hạch, tràng nhạc: Tiên hạc thảo 20g, Nga truật, Ngưu tất, Xạ can, Huyền sâm mỗi vị 12g sắc uống.

2. Chữa ho lao thổ huyết và lao xương đau cột sống: Dùng tiên hạc thảo 30g, Ðại táo 20g, Ðịa long (giun đất nạo sạch ruột, tẩm rượu) sấy khô 20g sắc uống, mỗi ngày một thang.

Ghi chú: 

Còn có một loài khác gọi là Màn bụi (Agrimonia viscidula Bunge), phân bố ở vùng núi cao Lạng Sơn, Lào Cai cũng được sử dụng.

Read more

0 LÊ-Pyrus pyrifolia-công dụng cách dùng

LÊ

Tên khoa học: 

Pyrus pyrifolia (N. L. Burman) Nakai; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Ficus pyrifolia N. L. Burman

Mô tả: Cây gỗ nhỏ. Lá có phiến nhỏ, hình tam giác tròn, mép có răng nhọn, nhỏ, tận cùng thành tơ dài, gân phụ 5-7 cặp; cuống dài hơn phiến. Cụm hoa ngù; cuống hoa dài 4-6cm, không lông, đài có 5 răng; cánh hoa cao 1cm, nhị nhiều, chỉ nhị dài 6-8mm, vòi nhuỵ 4-5, quả hình xá lị 4 x 3cm, có lỗ bì tròn.

Bộ phận dùng: 

Quả (Fructus Pyri Pyrifoliae).

Phân bố sinh thái: 

Cây nhập từ Trung Quốc vào trồng ở vùng núi cao miền Bắc Việt Nam, tại Cao Bằng, Lạng Sơn ở độ cao 1000m.

Tính vị, tác dụng: 

Quả tiêu thử, kiện vị, thu liễm.

Công dụng, cách dùng:

Cây trồng để lấy quả ăn. Quả khô dùng làm thuốc trị lỵ.

Y học hiện đại cũng ghi nhận lê có tác dụng hạ huyết áp, bệnh tim, chữa chứng hoa mắt, chóng mặt, ù tai, tim đập nhanh có thể dẫn đến loạn nhịp. Người bị viêm gan, xơ gan, ăn lê sẽ có tác dụng hỗ trợ chữa bệnh

Bài thuốc:

1. Nước uống trị bệnh nóng: Rễ rau tươi thông thường 100g rửa sạch, lê 1.000g gọt vỏ bỏ hạt, mã thầy 500g gọt sạch vỏ, ngó sen tươi 500g bỏ đốt, mạch môn đông tươi 50g. Thái nhỏ tất cả các vị trên, giã nát, cho vào vải sạch, vắt lấy nước cốt. Uống nguội hoặc uống ấm đều được, ngày uống vài lần. Loại nước này thích hợp với những người bị khô họng, bực bội, bứt rứt trong người hoặc cảm nắng.

2. Trị ho khan, tiêu đờm: Bỏ ruột quả lê, cho 5 g bột xuyên bối vào rồi hầm chín. Ngày ăn 2 quả. Để tiêu đờm, giảm ho, lấy nước cốt quả lê (nếu cô đặc lại càng tốt) pha với nước gừng và mật ong lượng vừa phải. Ngậm hỗn hợp này nhiều lần trong ngày.

3. Chữa khàn, mất tiếng: Dùng lê giã lấy nước. Ngậm nước này trong họng, ngày vài lần sẽ khỏi mất tiếng.

4. Ho khan do phế nhiệt (tác dụng của phương này là thanh nhiệt, giảm ho): Dược liệu gồm vài quả lê, bỏ hạt, giã nhỏ, cho đường phèn vào đem hấp cách thủy đến khi đường tan hết thì mang ra ăn hết.

5. Ho nhiều đờm lẫn máu (tác dụng nhuận phổi, tan đờm, sinh tân dịch): 1,5kg quả lê bỏ hạt nấu thành cao, sau cho mật ong trộn đều, mỗi lần lấy 2 – 3 thìa cà phê hòa với nước sôi mà uống.

6. Chữa chứng viêm phế quản: Lê 2 quả, bột xuyên bối 10g, đường phèn 30g. Bỏ hạt lê, cho bột xuyên bối và đường phèn vào trong quả lê, đem hấp chia ra ăn ngày 2 lần vào lúc sáng và tối.

7. Chữa chứng bệnh ợ hơi: Lê 1 quả, đinh hương 15 hạt, bỏ hạt lê cho đinh hương vào trong quả lê, sau bọc mấy lần giấy vào om chín nhừ và ăn hết. Ngày ăn một lần.

8. Chữa đau mắt sưng đỏ: Dược liệu gồm hoàng liên, lê. Lấy quả lê ép lấy nước rồi cho hoàng liên ngâm vào nước lê ép, sau đó lấy dung dịch này nhỏ vào mắt, ngày vài lần.

9. Tiêu đờm, thông đại tiện: Dùng nước ép quả lê, nước củ ấu, nước rễ cỏ tranh, nước hạt mạch, nước ngó sen đã ép, cho chung vào khuấy đều rồi uống nguội hoặc đun nóng mà uống. Ngày uống 1 – 2 lần.

10. Chữa hôi miệng: Trước khi ngủ cần ăn 2 quả lê và ăn trong 3 – 5 ngày liền.

11. Trẻ phong nhiệt, chán ăn: Lê 3 quả rửa sạch thái miếng, cho vào nồi đổ 3 lít nước đun nhỏ lửa đến cạn còn 1 lít, bỏ bã, đổ gạo đã vo sạch vào nước này nấu nhừ thành cháo rồi cho trẻ ăn hết trong ngày. Mỗi ngày ăn một lần, cần ăn 3 – 5 ngày liền.

Ghi chú: 

Lê có tính hàn, nếu ăn nhiều sẽ hại tỳ vị; do đó không nên dùng cho người có tỳ vị hư hoặc bị viêm ruột.

Read more

0 KIM ANH-Rosa laevigata-Chữa di mộng hoạt tinh

KIM ANH

Tên khác: 

Kim anh tử, Mác nam coi (Tày), Thích lê tử, Đường quán tử.

Tên khoa học:  

Rosa laevigata Michaux, thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Rosa amygdalifolia Seringe; R. argyi H. Léveillé; R. cucumerina Trattinnick;  R. laevigata var. kaiscianensis Pampanini; R. laevigata var. leiocarpa Y. Q. Wang & P. Y. Chen; R. nivea Candolle; R. ternata Poiret; R. triphylla Roxburgh.

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Cây nhỏ leo, mọc thành bụi, phân cành nhiều, có thể dài tới 10m; thân và cành có gai mọc cụp xuống. Lá kép gồm ba lá chét dài hình bầu dục hay hình trứng, gốc thuôn, đầu nhọn, mép khía răng nhọn; cuống lá kép có rãnh ở mặt trên và cũng có gai nhỏ; lá kèm nhỏ. Hoa to, màu trắng, mọc đơn độc ở đầu cành non, đường kính 5-8cm; 5 lá đài; 5 cánh hoa; nhiều nhị; nhiều lá noãn rời nhau đựng trong đế hoa lõm. Đế hoa lớn lên thành quả giả, hình cái chén, có gai, trong đó có nhiều quả bế nhỏ hình bầu dục không đều, hơi hình 3 cạnh, màu vàng nâu nhạt. Mùa hoa tháng 3-6; mùa quả tháng 7-9.

Bộ phận dùng: 

Quả giả (Fructus Rosae Laevigatae); thường gọi là Kim anh tử. Rễ cũng thường được dùng

Phân bố sinh thái: 

Cây mọc hoang ở vùng núi thấp ở hai tỉnh Cao bằng và Lạng sơn. Cũng thường được trồng làm hàng rào.

Trồng trọt, thu hái, chế biến:

Người ta nhân giống Kim anh bằng hạt hoặc bằng các đoạn thân cành đem giâm. Cây mọc khoẻ, tái sinh tốt. Vào tháng 9-11, lúc quả sắp chín, người ta thu hái quả rồi cho vào túi vải, xóc và chà cho rụng hết gai. Bổ đôi, nạo cho sạch hạt và lông, sấy khô dưới độ ẩm 12%. Khi dùng, tán bột để làm hoàn tán hoặc nấu cao Kim anh.

Thành phần hoá học:

Trong quả giả có nhiều vitamin C với tỷ lệ khá lớn, hơn 1%. Còn có các acid như acid citric, acid malic, acid ellagic, tanin, glucosid, saponosid (17,12%). Hạt (Quả bế) chứa glucosid độc nên không được sử dụng.

Tính vị, tác dụng: 

Kim anh tử có vị chua, ngọt, chát, tính bình, có tác dụng cố tinh, thu liễm, chỉ tả. Rễ Kim anh có vị chua, tính bình; có tác dụng hoạt huyết, tan ứ trệ, chỉ thống, lợi thủy.

Công dụng, cách dùng, liều dùng: 

Thường dùng chữa di tinh, bạch đới, són đái, vãi đái, ỉa chảy và lỵ kéo dài, đổ mồ hôi và ho mạn tính. Ngày dùng 6-12g quả. Người ta còn sử dụng nguồn vitamin C của Kim anh để chế thành mứt có vị ngọt, chua và chát, dùng làm thuốc bổ, cầm máu. Rễ Kim anh còn dùng chữa đụng giập, chấn thương, lưng gối mỏi đau, đi ngoài lâu ngày không khỏi. Liều dùng 10-15g dưới dạng thuốc sắc. Lá dùng chữa sưng tấy, lở loét, bỏng.

Bài thuốc:

1. Chữa di mộng hoạt tinh, vãi đái và lưng gối mỏi đau: Dùng quả Kim anh 20g, Củ súng và Cẩu tích mỗi vị 16g, sắc uống (Lê Trần Đức).

2. Viên bổ huyết và ích tinh khí: Quả Kim anh (bỏ gai, hạt) 160g. Sa nhân 80g, tán nhỏ, làm thành viên với mật. Viên bằng hạt ngô, uống lúc đói, mỗi lần 50 viên, uống với rượu nóng (Dược liệu Việt Nam).

3. Bài thuốc bổ sinh khí: Quả Kim anh, Khiếm thực, hai vị đồng lượng, sấy khô tán nhỏ, làm thành viên bằng hạt ngô. Ngày uống 10-20 viên (Dược liệu Việt Nam).

Ghi chú: 

Người nhiệt táo kết không nên dùng.

Read more

0 HỒNG NHIỀU HOA-Rosa multiflora-chữa kinh nguyệt không đều

HỒNG NHIỀU HOA

Tên khác: 

Tường vi.

Tên khoa học: 

Rosa multiflora Thunb.; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Rosa polyantha Sieb et Zucc.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây bụi cao 1-2m, nhánh nâu đậm, gai cong. Lá mang 5-9 lá chét bầu dục dài 1,5-3cm, rộng 0,8-2cm, chóp tù, gốc tròn, gân phụ 8-10 cặp, mép có răng nằm; cuống phụ 1-1,5mm; lá kèm có rìa lông và dính trọn vào cuống. Chuỳ ở ngọn nhánh; hoa rộng 3cm, cánh hoa 1x1,5cm, màu trắng, có hương thơm. Quả già đen, nhăn, xoan tròn, cao 7-8mm. Hoa tháng 2-5, quả tháng 9-12

Bộ phận dùng: 

Quả, rễ, lá và hoa (Fructus, Radix, Folium et Flos Rosae Multiflorae).

Phân bố sinh thái: 

Loài phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc hoang ở các bụi cây, rú bụi thứ sinh vùng thấp như ở Bắc Ninh, Hà Nội. Cây cũng được trồng làm cành ở Đà Lạt.

Thu hái: 

Rễ vào mùa thu, rửa sạch, thái nhỏ phơi khô hay dùng tươi. Lá thu hái quanh năm. Hoa, quả thu hái theo thời vụ, phơi khô.

Thành phần hóa học: 

Quả chứa 9,4% dầu béo. Trong vỏ của có phytosterol, triterpenoid, quercetin và α-caroten. Còn có multiflorin là một flavonoic glucosid có tính tẩy nhẹ.

Tính vị, tác dụng: 

Hoa có vị đắng, chát, tinh hàn; có tác dụng thanh nhiệt hoá trọc, thuận khí hoà vị. Rễ có vị đắng chát, tính bình, có tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, khư phong hoạt lạc, giải độc. Quả già có vị chua, tính bình; có tác dụng thanh nhiệt lợi thuỷ, hoạt huyết giải độc.

Công dụng, cách dùng: 

Quả già thường được chữa phong thấp nhức mỏi, kinh nguyệt không đều, hành kinh đau bụng. Ở Ấn Độ, quả dùng đắp các vết loét, vết thương, bong gân và chấn thương. Rễ cây thông tiểu tiện, xẹp phù thũng và dùng sao vàng sắc đặc uống chữa kiết lỵ cấp và mạn. Ở Trung Quốc, rễ được dùng chữa chảy máu mũi, phong thấp đau nhức khớp xương, bán thân tê liệt, rễ tươi dùng chữa trẻ em đái dầm, người già đái nhiều lần, phụ nữ kinh nguyệt quá nhiều và cũng dùng trị ghẻ lở. Lá được dùng trị thũng độc, mụn nhọt. Hoa dùng trị nóng ngực oi bức và tâm phiền miệng khát.

Bài thuốc:

1. Chữa bệnh tiêu khát, đái tháo, vãi đái không nín được: Rễ Hồng nhiều hoa một nắm sắc uống.

2. Chữa phong thấp teo cơ, lưng gối đau mỏi: Rễ Hồng nhiều hoa, cây Vú bò, Ngưu tất, Dây chiều, rễ Thanh táo, Hà thủ ô, Cẩu tích mỗi vị 20g sắc uống.

3. Chữa kiết lỵ lâu ngày: Rễ Hồng nhiều hoa một nắm sao vàng, sắc đặc uống.

Read more

0 HOA HỒNG-Rosa chinensis

HOA HỒNG

Tên khoa học: Rosa chinensis Jacquin; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Mô tả: Cây bụi mọc đứng hay trườn, cao 0,5-1,5m. Cành non có gai cong. Lá kép lông chim có 5-7 lá chét, nhẵn cả hai mặt, hình bầu dục mũi mác; lá kèm dính liền với cuống thành những cánh hẹp có răng tuyến nhỏ. Hoa họp thành ngù thưa ở ngọn hoặc mọc đơn độc ở nách lá. Hoa to, có màu sắc thay đổi (trắng, hồng, đỏ) có mùi thơm. Đế hoa lõm mang 5-6 lá đài, 5 cánh hoa, nhiều nhị và nhiều lá noãn rời. Các lá noãn rời này biến đổi thành những quả bế tụ lại trong đế hoa cũng tạo thành một quả giả hình trứng ngược hoặc gần hình cầu. Cây ra hoa quanh năm, chủ yếu từ tháng 5-9. 

Bộ phận dùng: Hoa (Flos Rosae Chinensis); thường gọi là Nguyệt quý hoa. Rễ và lá cũng được dùng.

Phân bố sinh thái: Cây của vùng Đông Á, được nhập trồng để làm cảnh vì hoa đẹp. Thu hái chồi, hoa từ tháng 5 tới tháng 9.

Thu hái: Rễ vào xuân thu, rửa sạch phơi khô. Lá thường dùng tươi.

Thành phần hóa học: Trong hoa có dầu với tỷ lệ 0,013-0,15% mà thành phần chủ yếu gồm l-citronellol 23,89, geraniol 12,78, phenethyl alcol 16,36, steroptenes 22,1%.

Tính vị, tác dụng: Hoa hồng có vị ngọt, tính ấm; có tác dụng hoạt huyết, điều kinh, tiêu viêm, tiêu sưng.

Công dụng, cách dùng, liều dùng: Hoa dùng chữa kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh, đinh nhọt và viêm mủ da, bệnh bạch hầu lao cổ. Dùng 2-10g hãm uống hoặc tán bột uống. Bột Hoa hồng dùng cầm máu, chữa băng huyết, ỉa lỏng. Dùng cẩn thận trong trường hợp tiêu hoá khó khăn. Người có thai không dùng. Rễ dùng chữa đòn ngã tổn thương, bạch đới, di tinh. Dùng 10-15g, dạng thuốc sắc. Lá dùng chữa bạch cầu lao, đòn ngã tổn thương. Đồng thời dùng hoa tươi và lá để đắp ngoài.

Bài thuốc:

1. Kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh: Hoa hồng, ích mẫu, mỗi vị 10g, sắc uống.

2. Loét lưỡi lở mồm, rộp lưỡi: Bột Hoa hồng, ngâm với rượu, rồi đun nhỏ lửa cho thành cắn sền sệt trộn với mật ong bôi ngoài.

3. Bạch đới: Rễ Hoa hồng 9-15g sắc uống.

4. Ho của trẻ em: Hoa hồng bạch, hấp với đường phèn cho uống ít một.

5. Lao bạch cầu: Hoa hồng 9g, Hạ khô thảo 15g, sắc uống.

Read more

0 DÂU TÂY

DÂU TÂY

Tên khác: Dâu tây

Tên khoa học: Fragaria vesca L., thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Mô tả: Cây thảo sống dai; thân bò lan trên mặt đất. Lá kèm thường có ba lá chét khía răng, lá kèm hẹp. Hoa trắng; 5 tiểu đài, 5 lá đài, màu trắng, hình hơi tròn hay bầu dục ngược, cánh hoa 5; nhị nhiều. Bao hoa và nhị mọc ở mép đế hoa hình chén. Đáy chén có một cột lồi mang nhiều lá noãn rời; mỗi noãn chứa một noãn. Quả bế tụ tập trên trục đế hoa to ra và mọng nước thành khối màu đỏ. Quả tháng 3-6.

Bộ phận dùng: Quả và cây (Fructus et Herba Fragariae).

Phân bố và thu hái: Cây nhập nội được trồng nhiều ở Đà Lạt và ngoại thành Hà Nội.

Thành phần hoá học: Quả chứa acid malic và citric. Màu đỏ của quả là do sự hiện diện của pelargonidin 3-galactoside; lá chứa ellagitanin; thân rễ chứa 12-14% tanin và fragarol.

Tính vị, tác dụng: Quả có vị se, có tác dụng lợi tiểu.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Quả thường dùng để ăn tươi, làm mát, chế rượu xirô, dùng uống bổ. Có thể dùng trị sỏi, tê thấp, thống phong. Thân rễ được dùng thay thế Cà phê ở vùng Kashmia (Ấn Độ). Nước hãm lá dùng trị ỉa chảy và bệnh đường tiết niệu.

Read more

0 DÂU NÚI

DÂU NÚI

Tên khác: Dâu núi, Dâu đất

Tên khoa học: Duchesnea indica (Andr.) Focke, thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Mô tả: Cây thảo sống nhiều năm, có chồi dài, có lông. Lá chét 3; phiến dài 1,5-4cm, rộng 1-3cm, có lông ở cả 2 mặt, lá bắc thon, có răng hay không. Hoa đơn độc, trên cuống dài đối diện với lá; lá đài phụ (tiểu đài) to hơn lá đài, xanh và có răng; cánh hoa vàng; nhị cỡ 20; lá noãn nhiều. Quả giả đỏ, xốp, không có mùi vị, mang quả bế nhỏ, bóng, đen. Hoa tháng 4-5, quả tháng 7-8.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Duchesneae Indicae), thường gọi là Xà môi

Phân bố và thu hái: Cây mọc nơi rợp, dọc bờ suối ở rừng tới độ cao 1200m, ở các tỉnh phía Bắc đến Quảng Trị.

Thành phần hoá học: Hạt chứa acid béo không no, b-sitosterol.

Tính vị, tác dụng: Vị ngọt, chua, tính hơi hàn, có ít độc, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, tán kết.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Chữa lỵ, viêm ruột, bạch đới, sưng amygdal, bỏng lửa, bỏng nước, rắn độc cắn, mụn nhọt lở ngứa.

Read more

0 ĐÀO

ĐÀO

Tên khác: Ðào

Tên khoa học: Prunus persica (L,) Batsch; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Mô tả: Cây gỗ nhỏ, cao 8-10m, mọc lâu năm, thân nhẵn, phân cành nhiều, màu đo đỏ, chồi có lông mềm. Lá hình bầu dục ngọn giáo, dài 8-15cm, rộng 2-3cm, có mũi nhọn dài, nhăn nheo, có răng mịn, màu lục thẫm hay lục nhạt tuỳ giống; cuống lá có tuyến. Hoa hình chuông màu đo đỏ, có khi trắng, thường mọc đơn độc, có cuống ngắn. Quả hạch hình cầu, có một rãnh bên rõ, phủ lông tơ mịn, khi chín hơi có màu đỏ, vỏ quả trong hoá gỗ bao lấy hạt (nên người ta gọi là quả hạch). Mùa hoa tháng 1-4, quả tháng 5-9.

Bộ phận dùng: Hạt (Semen Persicae), thường gọi là Ðào nhân. Lá và hoa cũng thường được dùng.

Phân bố và thu hái: Cây của Bắc Trung Quốc và Mông Cổ, đã được trồng lâu đời ở nước ta. Ðào thích nghi với vùng khí hậu nhiệt đới núi cao các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Lạng Sơn. Ðào cũng được trồng ở những nơi có khí hậu mát và ấm ở miền Bắc nước ta. Người ta ăn quả lấy hạch. Ðập vỡ vỏ lấy hạt, ta thường gọi là nhân, nên mới có tên là Ðào nhân, thực ra đó mới là hạt Ðào, đem phơi hoặc sây khô. Lá thu hái quanh năm, dùng tươi.

Thành phần hoá học: Phần thịt của quả Ðào chứa chất màu (carotenoid, lycopen, cryptoxanthin, zeaxanthin), 15% đường, acid hữu cơ (acid citric, acid tariric), vitamin C, acid clorogenic, ít tinh dầu. Hạt chứa 50% dầu béo, 3,5% amygdalin. 0,40-0,70%, tinh dầu, ennulsin; còn có acid prussie, cholin, acetylcholin. Lá Ðào chứa amygdalin, tanin, coumarin. Hoa chớm nở chứa glucosid, trifolin. Nhựa Ðào chứa L-arabinose, D-xylose. L-rhamnose, acid D-glucuromic.

Tính vị, tác dụng: Ðào nhân có vị đắng, ngọt, tính bình, có tác dụng phá huyết, khử tích trệ, nhuận táo, hoạt trướng, lợi tiểu. Lá Ðào có vị đắng, tính bình, có tác dụng làm tan kết tụ và giảm đau, ngoài ra còn có tác dụng lợi tiểu mạnh. Người ta đã nghiên cứu về các tác dụng ức chế sự đông máu, tác dụng chống dị ứng, tác dụng chống viêm của nhân Ðào, tác dụng diệt khuẩn, tẩy và diệt giun của lá Ðào.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ðào nhân, dùng sống trị kinh nguyệt bế tắc, sinh hòn cục, bụng dưới đầy, đau, vấp ngã ứ huyết; dùng chín thì hoạt huyết, chữa đại tiện khó đi do huyết táo, ngày dùng 6-12g dạng thuốc sắc. Ðào nhân còn dùng chữa ho như hạt mơ. Lá Ðào thường dùng sắc nước hoặc vò ra lấy nước tắm ghẻ, sưng ngứa, chốc lở, xát và ngâm chữa đau chân. Hoa Ðào có khi cũng được dùng làm thuốc thông tiểu tiện và tẩy dùng chữa thuỷ thũng, bí đại tiện. Ngày dùng 3-5g hãm uống. Nhựa Ðào dùng trị đái ra dưỡng trấp, đái đường.

Bài thuốc:

1. Chữa kinh nguyệt không đều, đau bụng máu: Ðào nhân, Hồng hoa, Ngưu tất, Tô mộc, Mần tưới, Nghệ vàng đều bằng nhau, mỗi vị 8-15g sắc uống.

2. Chữa bí đại tiện: Dùng Ðào nhân 40g luộc ăn vào lúc đói.

3. Chữa đại tiểu tiện không thông: Dùng lá Ðào một nắm to, giã vắt lấy nước cốt uống.

4. Chữa phù thũng: Dùng vỏ cây Ðào ngâm rượu uống.

5. Chữa đái dưỡng trấp: Dùng nhựa cây Ðào 12g tán nhỏ uống với nước sắc. Dây tơ hồng 30g làm thang.

6. Chữa đái dưỡng: Dùng nhựa Ðào 20g tán nhỏ uống với nước sắc. Ðịa cốt bì và Râu ngô mỗi vị 30g làm thang.

7. Chữa chốc lở, rôm sảy, sưng âm hộ: Giã lá Ðào tươi xoa xát.

8. Chữa phù, đại tiện táo bón: Dùng hoa Ðào 3-5g, sắc uống.

9. Chữa bại liệt nửa người: lấy 2000 nhân quả Ðào đã bóc vỏ cho vào một lít rưỡi rượu để ngâm 21 ngày, vớt nhân Ðào đem phơi khô sấy dòn, tán nhỏ mịn, trộn với nước cháo cho vừa dẻo làm viên to bằng hạt đậu đen, mỗi ngày uống 30 viên với một thìa rượu ngâm nước của nó.

10. Chữa đau vùng tim đột ngột: Lấy 30 g nhân hạt Ðào bóc vỏ giã nhừ, cho vào một chén nước đun kỹ để uống 3 lần.

Kiêng kỵ: Không có ứ trệ, đàn bà có thai không nên dùng.

Read more

0 CỎ CHÉT BA-Potentilla kleiniana-cây thuốc chữa cảm mạo, trẻ em kinh phong

CỎ CHÉT BA

Tên khoa học: Potentilla kleiniana Wight & Arn.; thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).

Mô tả: Cây thảo mọc bò, dài 10-40cm. Lá kép chân vịt, 3-5 lá chét, mép lá khía răng; lá kèm dính liền với cuống lá. Hoa mọc đơn độc hay thành xim nhỏ, ở ngọn hay ở nách lá, đài thường có lông lởm chởm ở mặt ngoài, có 10 thùy xếp thành 2 vòng, tràng gồm 5 cánh hoa màu vàng, nhị 15-20; đĩa hoa hình bán cầu sau khi hoa nở. Quả bế, nhiều, hình trứng. Hoa quả từ tháng 2-8.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Potentillae Kleinianae).

Phân bố sinh thái: Thường gặp ở các bãi sông và ven các đường đi ở Lào Cai (Sapa) và Hà Nội (Ba Vì).

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, tính hơi hàn; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khu phong ngừng ho, tiêu thũng giảm đau.

Công dụng: Dùng trị: 1. Cảm mạo, trẻ em kinh phong; 2. Ho gà, ho khản tiếng, sưng hầu họng. Cũng dùng chữa mụn nhọt độc, apxe, rắn và trùng độc cắn, đòn ngã tổn thương.

Liều dùng: Ngày dùng 10-20g dạng thuốc sắc. Dùng ngoài lấy cây tươi giã đắp.

www.duoclieu.org

Read more

0 ANH ĐÀO-Prunnus cerasoides-cây thuốc nam chữa sỏi thận

ANH ĐÀO

Tên khoa học: Prunnus cerasoides D. Don, thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae).  

Mô tả: Cây gỗ nhỏ cao 5-10m, có vỏ xám, lốm đốm các lỗ khí hay hình trái xoan. Lá sớm rụng, mỏng, nhẵn, hình tái xoan hoặc thuôn-ngọn giáo, tròn hoặc hơi thon hẹp lại ở gốc, có mũi nhọn sắc, mép có răng cưa, với răng đơnhay kép, tận cùng là một tuyến nâu, dải 5-12cm, rộng 2,5-5cm; cuống lá nhẵn, dài 8-15mm, có 2-4 tuyến dạng đĩa ở chóp có cuống hay không. Hoa màu hồng, xuất hiện trước khi có lá thành cụm hoa bên gần như dạng tán thường có 3 hoa. Quả hạch hình cầu hay dạng trứng, rộng 10-12mm, màu đỏ, có hạch cứng với vách dày. Cây ra hoa tháng 12 – tháng 1 và có quả từ tháng 2 đến tháng 4-5. 

Phân bố: Loài này phân bố trên núi cao Hymalaya, Tây Tạng xuống đến nam Trung Quốc, Lào, Thái Lan. Cây Anh đào chính thức không có ở nước ta. Ta có nhập trồng một số loài Anh đào của Nhật Bản cũng thuộc chi Prunus.  

Bộ phận dùng: Quả phơi hay sấy khô (Fructus Pruni).

Thành phần hoá học: Nhân hạt chứa amydalin, plunasetin (isoflavon), sakurametin, pudumetin (flavon). Vỏ cây chức flavonon glucosid là sakuranin và chacol glucosid một neosakuranin.

Công dụng: Quả có vỏ quả khá dày, thịt đỏ, mọng nước, mùi dễ chịu, có thể ăn được và chế rượu uống, người ta đã chế ra loại rượu Anh đào của Đà Lạt. ở ấn Độ các cành nhỏ được dùng để thay thế acid hydrocyanic; nhân hạt dùng làm thuốc trị sỏi và sỏi thận.

Ghi chú: Ở Trung Quốc người ta gọi loài này là Vân Nam âu lý được xem như gần với mận. Còn Anh đào là Prunus pseadocerasus Lindl, có quả ăn được, nhân hạt được dùng làm thuốc trị nóng sinh ngứa ngáy, vỏ thân dùng làm săn da và trừ ho, rễ và lá sát trùng dùng trị vết rắn cắn. 

www.duoclieu.org

Read more