DUNG
ĐẤT
Tên khác: Du ta,
Hàm ếch, Luột.
Tên khoa học: Symplocos racemosa Roxb.; thuộc họ Dung (Symplocaceae).
Mô tả: Cây nhỡ
hay cây gỗ nhỏ, vỏ nứt sâu. Lá mọc so le, dày, mặt trên xanh đậm, lúc khô vàng
vàng, chóp tròn hay có mũi, không lông, dài 9-15cm, rộng 3-6cm. Chùm đơn ở nách
hay ở ngọn, dài 10cm. Hoa trắng hay vàng xanh, thơm, phủ lông len màu hung;
cánh hoa 4-5mm; nhị nhiều. Quả hạch thuôn dài 1cm, không lông, mang thuỳ dài dựng
đứng, màu tía, có thịt không nhiều màu mận. Hạt 1-3, thuôn. Cây ra hoa tháng
2-12, quả tháng 3-5.
Bộ phận dùng: Vỏ
cây, vỏ rễ, lá (Cortex, Cortex Radicis et Folium Symplocoris Racemosae).
Phân bố: Loài
cây của lục địa Nam Á, mọc ở rừng thưa, savan cây gỗ, quần hệ thứ sinh trên đất
nghèo ở độ cao thấp và tới độ cao 1500m từ Cao Bằng, Lạng Sơn, Vĩnh Phú, Quảng
Ninh đến các tỉnh vùng Tây Nguyên. Còn phân bố ở Ấn Độ, Nam Trung Quốc, Lào,
Campuchia.
Thu hái: Vỏ thân
hay vỏ rễ quanh năm, bóc vỏ về phơi hay sấy khô; vỏ mềm, dễ gãy vụn. Lá thu hái
quanh năm, mang về phơi hay sấy khô dùng dần.
Thành phần hoá học:
Vỏ cây chứa các alcaloid loturin, colloturin và loturidin; còn có một chất có
màu đỏ sẫm và một chất lacton vô định hình. Trong lá có tanin, hợp chất
flavonosid.
Tính vị, tác dụng:
Vỏ có vị se hơi thơm, tính mát.
Công dụng:
Hoa rất thơm, rất được ong ưa thích. Quả ăn được, vỏ được
dùng để nhuộm và cả để giữ màu. Vỏ dùng chữa rong kinh, đau bụng, đau ruột, bệnh
về mắt, loét. Nước sắc còn dùng để làm thuốc súc miệng chữa lợi răng chảy máu;
cũng được dùng để chữa đái ra dưỡng trấp. Lá được dùng làm chè uống cho tiêu
cơm; cũng dùng chữa đau bụng và chữa ỉa chảy. Người ta còn dùng nước sắc và siro
lá Dung đất chữa đau dạ dày có tăng toan (Bệnh viện Việt Tiệp Hải Phòng đã sử dụng
với liều 15-30g lá khô mỗi ngày cho người lớn, đạt kết quả tốt).
Ở Trung Quốc, lá được dùng trị đau mắt nhiệt, rễ dùng trị
đòn ngã.
Ở Ấn Độ, vỏ cây Dung đất được dùng dưới dạng bột hay thuốc
sắc trị đau bụng, các bệnh đau mắt và các vết loét.
Bài thuốc: Chữa
rong kinh do sự dãn nở của các mô ở tử cung và chữa đái ra máu: Vỏ Dung đất tán
bột trộn với đường, với liều 1g, ngày uống 3 lần, liên tục trong 3-4 ngày.
