0 RAU RĂM-Polygonum odoratum-Những người không nên ăn

RAU RĂM

Tên khoa học: 

Polygonum odoratum Lour.; Họ Rau răm (Polygonaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Persicaria odorata (Lour.) Soják         

Tên khác: 

Thủy liễu, lão liễu, phắc phèo (Tày).

Tên nước ngoài:

Fragrant knot weed, smart weed (Anh); renouée odorante, persicaire (Pháp).

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Cây thảo nhỏ, sống hàng năm, cao 10 - 30 cm. Thân bò, bén rễ ở các mấu; thân đứng mảnh, màu trắng hoặc tía, có khía mờ. Lá mọc so le, hình mũi mác, gốc tròn, đầu thuôn nhọn, hai mặt nhẵn, mặt trên sẫm bóng, đôi khi có vết trắng hình chữ V, gân giữa có ít lông nhỏ; bẹ chìa mỏng, ngắn, ôm thân, có nhiều gân song song kéo dài thành những sợi nhỏ; cuống lá dính ở phần cuối của bẹ chìa.

Hoa màu trắng, đôi khi pha hồng hoặc tún, mọc thành bông hẹp, mảnh; lá bắc dài hình phễu, có lông nhỏ ở mép; bao hoa gồm đài và tràng; nhị 8, thọt, không bằng nhau.

Quả bế, nhỏ, có 3 cạnh, nhọn đầu, nhẵn bóng.

Toàn cây có mùi thơm hắc.

Rau răm là loài đặc hữu của Việt Nam, Lằo và Campuchia; cây tồn tại trong quần thể hoang dại cũng như được trồng. Trên thực tế ở Việt Nam, rau răm vẫn được coi là loại cây trồng tương đối phổ biến ở hầu hết các địa phương để làm rau gia vị.

Rau răm thuộc loại cây ưa khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở vùng đồng bằng, trung du và miền núi độ cao dưới 1000 m, cây vẫn sinh trưởng và phát triển tốt. Đến độ cao trên 1500 m (ở Sa Pa) cây sinh trưởng chậm hơn, thậm chí còn bị chết khi nhiệt độ xuống gần 0°c. Rau răm ưa ẩm và hơi chịu bóng, có thể sống trong môi trường đất ngập nước, song không chịu được hạn.

Ở những cây không bị ngắt ngọn thường xuyên, có thể ra hoa quả hàng năm. Rau răm còn có khả năng mọc chồi gốc và chồi thân khỏe. Do đó trong một đám rau răm trồng, khó phân biệt được từng cá thể.

Cách trồng:

Rau răm được trồng ở bờ ao, bờ mương, rãnh nước, ruộng ẩm khắp nơi.

Cây được nhân giống bằng thân. Dùng các đoạn thân dài 15 - 20 cm hay bứng cả gốc đem trồng, tốt nhất vào mùa xuân. Các đốt thân ra rễ bám sâu vào đất và đâm chồi. Cây phát triển mạnh vào mùa xuân - hè.

Nếu trồng lớn, có thể tìm chân ruộng trũng hay ao nông, cày bừa sục bùn, bón phân lót rồi trồng theo khóm với khoảng cách 10 x 20 cm.

Rau răm thu hoạch quanh năm, trừ mùa đông, cây sinh trưởng kém. Khi thu, hái hết ngọn thành từng lứa, sau đó bón thúc. Dùng phân chuồng hoai, phân nước, nước giải, đạm pha loãng để tưới.

Bộ phận dùng:

Cành và lá (Ramulus et Folium Polygoni Odorati).

Thành phần hóa học:

Rau răm chứa tinh dầu màu vàng nhạt với thành phần chủ yếu là các alkan aldehyd (Prosea 13, 1999).

Theo Nguyễn Xuân Dũng và cs., tinh dầu rau răm chứa 50 chất, trong đó 28 chất đã được nhận dạng, 3 chất chủ yếu là β- caryophylen 36,5%, dodecanal 11,4% và caryophylen oxyd 8,2%.

Tác dụng dược lý:

1. Tác dụng gây sẩy thai, tiêu thai:

- Thí nghiệm trên thỏ : Thỏ cái trọng lượng trên 2,2 kg, cho ghép với thỏ đực. Sau khi giao phối, bắt thỏ cái nhốt riêng. Sau 3 ngày, cho thỏ uống nước ép rau răm tươi với liều 15 g/kg, trong 5 ngày liền. Kết quả là 2 thỏ ra huyết, 7 thỏ mổ ra bào thai tiêu hết, chỉ còn lại những vệt ngấn ngăn các ổ, 1 thỏ thai vẫn còn.

- Thí nghiêm trên chuột cống trắng : Chuột cái 120g, 3 con ghép với 1 đực. Hàng ngày, xét nghiệm tế bào âm đạo để xác định chuột đã có chửa. Sau 2 ngày, cho chuột uống nước ép rau răm tươi với liều 20 g/kg, trong 5 ngày liền. Kết quả : ở lô đối chứng, chuột đẻ 100% (5/5), ở lô thuốc, chuột đẻ 33% (2/6), chuột không đẻ 66,7% (4/6). Một thí nghiệm khác, cũng nghiên cứu trên chuột cống trắng có thai, lại không thấy có tác dụng.

2. Thử tác dụng đến thế hệ sau:

Những chuột đã uống thuốc mà vẫn đẻ. Nuôi chuột con đến lớn, rồi lại ghép đôi để cho chuột sinh sản. Kết quả chuột đẻ bình thường và chuột con đẻ ra cũng bình thường.

3. Tác dụng kháng estrogen:

Dựa vào tính chất của estrogen là gây sừng hóa tế bào âm đạo. Dùng chuột nhắt trắng cái đã cắt bỏ buồng trứng rồi chia làm 3 lô. Lô đối chứng không dùng gì, lô chuẩn dùng diethylstylboestrol, lô thuốc dùng nưóc ép rau răm tươi liều dùng 5 g/kg/ngày trong 2 ngày; sau đó dùng diethylstylboestrol, rồi xét nghiệm tế bào âm đạo. Kết quả: ở lô đối chứng, không có tế bào sừng, chỉ có bạch cầu và tế bào biểu mô; ở lô chuẩn và lô thuốc có rất nhiều tế bào sừng. Điều đó chứng minh rau răm không có tác dụng kháng estrogen rõ rệt.

4. Tác dụng giải độc nọc rắn:

Trên chuột nhắt trắng, tiêm một liều thích hợp nọc rắn hổ mang để chuột chết từ 4 đến 8 con trong 10 con thử nghiệm (40 - 80% chuột chết). Sau đó, sàng lọc các thuốc dân gian chữa rắn cắn thấy dịch ép rau răm cho chuột uống trước khi liêm liều nọc rắn gây độc, làm kéo dài thời gian cầm cự trước khi chuột chết và làm tăng tỷ lệ chuột sống.

5. Tác dụng kháng nấm in vitro:

Dùng dịch rau răm 30% chiết cồn thử trên một số nấm da có so sánh với cồn iod 1% và thuốc chống nấm thấy rau răm có tác dụng diệt nấm yếu, chỉ ngăn cản sự tăng trưởng của nấm, tác dụng kém cồn iod 1%.

6. Thử lâm sàng gây sẩy thai:

Dùng rau răm tươi, loại thân đỏ hơi ngả tím (loại thân xanh trắng không có tác dụng) 500g, bỏ rễ, lá già, rửa sạch, vẩy hết nước, giã nát, ép lấy nước được khoảng 250 ml; uống làm một lần vào buổi tối trước khi ngủ. Nếu có kết quả thì ngay tối hôm đó hoặc sang hôm sau, phôi thai sẽ ra, đạt tỷ lệ 60 - 80% ở những ngưòi chậm kinh trên dưới 5 ngày. Những trường hợp không có kết quả phải áp dụng biện pháp hút điều hòa kinh nguyệt.

Tính vị, công năng:

Rau răm có vị cay nồng, mùi thơm, tính ấm, có tác dụng tán hàn, ích trí, minh mục, tiêu thực, sát trùng. Ăn rau răm sống thì ấm bụng, mạnh chân gối, sáng mắt, ăn nhiều sinh nóng rét, thương tổn đến tủy, làm giảm tinh khí, giảm tình dục. Phụ nữ hành kinh mà ăn rau răm hoặc tỏi dễ sinh rong huyết.

Công dụng:

Rau răm chữa dạ dày lạnh, đầy hơi, đau bụng, kém ăn, nôn mửa, còn dùng chữa say nắng, khát nước. Dùng ngoài, chữa hắc lào, sâu quảng, rắn cắn. Ngày 20 - 40g rau tươi, giã lấy nước uống hoặc sắc uống.

Bài thuốc có rau răm:

1. Chữa nôn mửa, tiêu chảy:

Hạt rau răm 20g, hương nhu 40g sắc uống. Nếu bị nặng, dùng lá rau răm tươi loại thân đỏ 100g, thêm 300 ml nước, sắc lấy 200 ml, rồi thêm 100g đậu xị (đậu đen đồ, ủ cho lên men), sắc còn 100 ml chia làm 2 lần uống trong ngày.

2. Chữa say nắng, ngất do khát, bán hôn mê:

Rau răm tươi 50g giã vắt lấy nước cốt, đun sôi, cho uống; Nếu nặng, dùng rau răm 30g, sâm bố chính (tẩm nước gừng) 20g, rễ đinh lăng lá nhỏ 16g, mạch môn 10g. Tất cả sao vàng, sắc uống làm 2 lần.

3. Chữa ghẻ lở, chốc, sâu quảng, hắc lào:

Rau răm ngâm rượu cho thật đặc, bôi; hoặc giã nát, đắp và băng lại. Có thể dùng rau răm phơi khô, đốt thành tro cùng vói cói chiếu rồi rắc.

4. Chữa tê bại, vết thương bầm tím, sưng đau:

Rau răm tươi giã nát, trộn với long não hoặc dầu long não, xoa bóp.

5. Chữa rắn cắn:

Rau răm 20g, hạt thảo quyết minh 20g, lá mua lông 20g. Tất cả dùng tươi, rửa sạch, giã nát, thêm nước, gạn uống, bã đắp. Làm nhiều lần trong ngày.

Ghi chú:

Rau răm tuy không độc, nhưng dùng nhiều có hại về mặt sinh lý, làm giảm tình dục, kém cường dương tráng khí; do đó các vị tu hành thường dùng rau răm để tránh những cơn bốc dục. Dùng nhiều rau răm, chân huyết sẽ khô đi, hay phá huyết. Khi có thai không nên ăn nhiều rau răm. Những người gầy yếu, máu nóng, không được dùng rau răm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện Dược liệu (2004), “Cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam”, tập II, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Read more

0 KIỀU MẠCH-Fagopyrum esculentum-chữa xơ động mạch, mỡ máu cao

KIỀU MẠCH

Tên khác: 

Mạch ba góc.

Tên khoa học: 

Fagopyrum esculentum Moench; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Fagopyrum emarginatum (Roth) Meisner; F. emarginatum var. kunawarense Meisner; F. zuogongense Q. F. Chen; Polygonum emarginatum Roth; P. fagopyrum Linnaeus.

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Cây thảo, thân mọc đứng, cao 30-80cm, phân cành nhiều. Lá hình tim, tim tam giác, nhọn, có cuống; các lá ở phía trên hầu như không cuống; bệ chìa mỏng. Chùm hoa ở nách lá hay ở ngọn; hoa màu trắng hay hơi hồng, có cuống. Quả ba góc nhọn, hơi vượt quá đài hoa, màu nâu đen đen. Hạt có nội nhũ bột. Cây ra hoa tháng 7.

Bộ phận dùng:

Hạt (Semen Fagopyri Esculenti); thường gọi là Kiều mạch.

Phân bố sinh thái: Cây của miền Bắc châu Á (Sibiri), được trồng ở nhiều nước châu Á như Trung quốc, Nhật bản và nhiều nước châu Âu từ thế kỷ 15. Ở nước ta, Kiều mạch được trồng nhiều ở vùng núi cao Hà giang, Cao bằng, Lạng sơn, Bắc thái để làm lương thực phụ và dùng chăn nuôi. Cây thích nghi với khí hậu ẩm và mát, chịu lạnh yếu, sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 15-22⁰C trong thời gian 70-90 ngày, ra hoa kết quả dài ngày.

Thu hái:

Thu hái cây vào lúc mới có hoa.

Thành phần hoá học: 

Toàn cây chứa glucosid là rutosid, nhiều nhất là ở lá (1,78%), ở hoa (0,71%) và ở thân (0,09%). Hạt có chất độc. Rễ chứa oxymethyl anthraquinon. Trong bột quả có 10-11% protid, 2% đường giảm, 65% tinh bột.

Tính vị, tác dụng: 

Vị chát, hơi the, tính bình; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi thấp, tiêu thũng. Rutosid có tác dụng giống vitamin P, làm tăng độ chịu đựng và giảm độ thấm của mao mạch và có tác dụng lợi tiểu.

Công dụng: 

Bột dùng ăn, nấu cháo, làm bánh, và là nguồn thức ăn chống đói quan trọng đối với đồng bào miền núi. Quả và lá dùng làm thức ăn chăn nuôi gia súc. Chất rutosid thường được dùng đề phòng các tai nạn về mạch máu như vữa xơ động mạch, tăng huyết áp (viêm võng mạc, ban xuất huyết) trong trường hợp viêm da do tia Rơnghen, trong sự rối loạn của tuần hoàn tĩnh mạch. Nhân dân một số nơi dùng lá nấu canh ăn để tiêu và làm cho sáng mắt, thính tai. Hạt cũng được dùng ở Trung quốc như hạt Bông chua hay Kim kiều mạch (Fagopyrum cymosum (Trevir.) Meisn.). Bột hạt được dùng như chất làm mềm và tan sưng.

Read more

0 HÀ THỦ Ô ĐỎ-Polygonum multiflorum-cây thuốc chữa bạc tóc

HÀ THỦ Ô

Tên khác: 

Hà thủ ô đỏ, Dạ giao đằng.

Tên khoa học: 

Polygonum multiflorum Thunb.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Reynoutria multiflora (Thunb.) Moldenke; Fallopia multiflora (Thunb.) Haraldson

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo leo bằng thân quấn, sống nhiều năm, thân dài tới 5-7m, mọc xoắn vào nhau, màu xanh tía, không lông. Rễ phình thành củ, ngoài nâu, trong đỏ. Lá mọc so le, có cuống dài, phiến lá giống lá rau muống, có gốc hình tim hẹp, chóp nhọn dài, mép nguyên. Hoa nhỏ màu trắng, mọc thành chùm nhiều chuỳ ở nách lá hay ở ngọn. Quả bế hình ba cạnh, màu đen. Cây ra hoa tháng 8-10. Quả tháng 9-11 

Bộ phận dùng: 

Rễ củ (Radix Polygoni Multiflori); thường dùng với tên Hà thủ ô đỏ.

Phân bố sinh thái: 

Cây của châu á, mọc hoang ở hầu hết các tỉnh miền núi từ Nghệ An trở ra, có nhiều ở Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, một số tỉnh khác như Cao Bằng, Lạng Sơn, Hoà Bình có số lượng ít hơn. Hiện nay, Hà thủ ô được trồng ở nhiều nơi vùng ở phía Bắc (Vĩnh Phú) và cả ở phía Nam, cây mọc tốt ở Lâm Đồng, Đắc Lắc, Phú Yên, Bình Định. Có thể tái sinh bằng hạt nhưng thường được trồng dễ dàng bằng những đoạn thân hay cành bánh tẻ dài 30-40cm hoặc bằng củ có đường kính 3-5cm. Sau 2-3 năm thì thu hoạch. Lấy củ rửa sạch cắt bỏ rễ con, củ nhỏ để nguyên, củ to bổ thành miếng phơi khô làm thuốc.

Thu hái: 

Thu hoạch vào mùa đông khi cây đã tàn lụi. Lá có thể dùng làm rau ăn; dây lá cũng có thể dùng làm thuốc. Củ Hà thủ ô có thể dùng tươi, không chế hoặc chế với đậu đen, có nhiều cách làm:

- Đỗ đen giã nát cũng ngâm với Hà thủ ô đã thái miếng trong một đêm, sáng đem đồ lên rồi phơi nắng trong một đêm lại ngâm với Đỗ đen, lại đồ và phơi, làm 9 lần.

- Củ Hà thủ ô ngâm nước vo gạo 24 giờ, rửa lại rồi cho vào nồi, cứ 10g Hà thủ ô, cho 100g Đỗ đen và 2 lít nước. Nấu đến khi gần cạn. Đảo luôn cho chín đều. Khi củ đã mềm lấy ra bỏ lõi. Nếu còn nước Đỗ đen thì tẩm, phơi cho hết. Đồ, phơi được 9 lần là tốt nhất.

Thành phần hóa học:

Củ Hà thủ ô chứa 1,7% antraglucosid, trong đó có emodin, chrysophanol, rhein, physcion; 1,1% protid, 45,2% tinh bột, 3,1% lipid, 4,5% chất vô cơ, 26,4% các chất tan trong nước, lecitin, rhaponticin (rhapontin, ponticin). 2,3,5,4 tetrahydroxytibene -2-O-β-D-glucoside. Lúc chưa chế, Hà thủ ô chứa 7,68% tanin, 0,25% dẫn chất anthraquinon tự do, 0,8058% dẫn chất anthraquinon toàn phần. Sau khi chế, còn 3,82% tanin. 0,1127%, dẫn chất anthraquinon tự do và 0,2496% dẫn chất anthraquinon toàn phần.

Tính vị, tác dụng: 

Hà thủ ô có vị đắng chát, hơi ngọt, tính bình; có tác dụng bổ huyết giữ tinh, hoà khí huyết, bổ gan thận, mạnh gân xương, nhuận tràng. Thử trên động vật thí nghiệm, người ta nhận thấy nước sắc Hà thủ ô có tác dụng làm giảm lượng đường trong máu, có tác dụng tốt đối với các trường hợp suy nhược thần kinh và bệnh về thần kinh, làm tăng hoạt động của tim, giúp sinh huyết dịch, làm tăng sự co bóp của ruột, giúp ích cho sự tiêu hoá, lại có tác dụng chống viêm.

Công dụng:

Thường được dùng chữa thận suy, gan yếu, thần kinh suy nhược, ngủ kém, sốt rét kinh niên, thiếu máu, đau lưng mỏi gối, di mộng tinh, khí hư, đại tiểu tiện ra máu, khô khát, táo bón, bệnh ngoài da. Uống lâu làm đen râu tóc đối với người bạc tóc sớm, làm tóc đỡ khô và đỡ rụng.

Cách dùng, liều dùng: 

Ngày dùng 4-20g dạng thuốc sắc, hay tán bột uống, dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác, có khi người ta dùng cả dây lá.

Bài thuốc có Hà thủ ô đỏ:

1. Chữa huyết hư máu nóng, tóc khô hay rụng, sớm bạc, và hồi hộp chóng mặt, ù tai, hoa mắt, lưng gối rũ mỏi, khô khát táo bón: 

Dùng Hà thủ ô chế, Sinh địa, Huyền sâm, mỗi vị 20g sắc uống.

2. Bổ khí huyết, mạnh gân cốt: 

Hà thủ ô trắng và Hà thủ ô đỏ với lượng bằng nhau, ngâm nước vo gạo 3 đêm, sao khô tán nhỏ, luyện với mật làm viên to bằng hạt đậu xanh. Uống mỗi ngày 50 viên với rượu vào lúc đói.

3. Chữa người già xơ cứng mạch máu, huyết áp cao hoặc nam giới tinh yếu khó có con:

 Dùng Hà thủ ô 20g, Tầm gửi Dâu, Kỷ tử, Ngưu tất đều 16g sắc uống.

4. Điều kinh bổ huyết: 

Hà thủ ô (rễ, lá) 1 rổ lớn, Đậu đen 1/2kg. Hai thứ giã nát, đổ ngập nước, nấu nhừ, lấy vải mỏng lọc nước cốt, nấu thành cao, thêm 1/2 lít mật ong, nấu lại thành cao, để trong thố đậy kín, mỗi lần dùng 1 muỗng canh, dùng được lâu mới công hiệu.

5. Chữa đái dắt buốt, đái ra máu (Bệnh lao lâm):dùng lá Hà thủ ô, lá Huyết dụ bằng nhau sắc rồi hoà thêm mật vào uống.

Ghi chú: 

Uống Hà thủ ô đỏ thì kiêng ăn hành, tỏi, cải củ. Đối với người có áp huyết thấp và đường huyết thấp thì kiêng dùng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện Dược liệu (2004), “Cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam”, tập II, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Read more

0 CỐT KHÍ CỦ-Polygonum cuspidatum-cây thuốc nam chữa đau nhức gân xương

CỐT KHÍ CỦ

Tên khác: Cù điền thất, Hoạt huyết đan, Hổ trương.

Tên khoa học: Polygonum cuspidatum Siebold & Zucc.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Tên đồng nghĩa: Reynoutria japonica Houtt.

Mô tả: Cây thảo sống nhiều năm, cao 1-1,5m. Rễ phình thành củ cứng màu vàng nâu. Thân có những đốm màu tím hồng. Lá mọc so le, có bẹ chìa ngắn. Hoa nhỏ, màu trắng, mọc thành chùm ở nách lá. Quả khô có 3 cạnh. Cây ra hoa tháng 6-7, quả tháng 9-10.

Bộ phận dùng: Thân rễ (Rhizoma Polygoni Cuspidati); còn gọi tên là Hổ trượng

Phân bố sinh thái: Cây của vùng Đông Á ôn đới, mọc hoang ở vùng đồi núi và thường được trồng ở nhiều nơi để lấy củ làm thuốc. Thu hái rễ củ quanh năm, tốt nhất là vào mùa thu đông, rửa sạch, thái phiến, dùng tươi hay phơi khô trong râm.

Thành phần hoá học: Rễ chứa physcin, emodin 8-0-β-glucosid, β-sitosterol glucosid, 3.4.5. trihydroxystilben 3-0-β-0-glucosid, polygonin, rheochrysin, polydatin, resveratol, cuspidatin.

Tính vị, tác dụng: Cốt khí củ có vị đắng và chua, tính mát, có tác dụng khu phong, hoạt huyết, tiêu viêm, kháng sinh, chống virus, lợi tiểu, lợi sữa, chống ho, tiêu đờm.

Công dụng: Thường dùng trị 1. Phong thấp tê bại, đau nhức gân xương, ngã ứ huyết; 2. Viêm gan cấp, viêm ruột, lỵ; 3. Viêm amygdal, viêm hầu; 4. Viêm khí quản, viêm phổi nhẹ; 5. Viêm ruột cấp, nhiễm trùng đường niệu; 6. Kinh nguyệt khó khăn, vô kinh, huyết hôi không ra (đẻ xong ứ huyết); 7. Táo bón.

Liều dùng, cách dùng: Ngày dùng 10-30g dạng thuốc sắc. Dùng ngoài trị rắn cắn, vết đứt và bỏng, đòn ngã tổn thương, đinh nhọt, viêm mủ da, viêm âm đạo; thường dùng thuốc bột đắp.

Bài thuốc:

1. Phong thấp, viêm khớp, đầu gối và mu bàn chân sưng đỏ đau nhức: Củ cốt khí, Gối hạc, lá Bìm bìm, Mộc thông, mỗi vị 15-20g sắc uống.

2. Viêm gan cấp tính, sưng gan: Cốt khí củ, Lá móng, Chút chít, mỗi vị 15-20g sắc uống. Hoặc dùng Cốt khí với Nhân trần, mỗi vị 30g, sắc uống.

3. Thương tích, ứ máu, đau bụng: Cốt khí củ 20g, Lá móng 30g, nước 300ml, sắc còn 150ml, hoà thêm 20ml rượu, chia 2 lần uống trong ngày.

Read more

0 CHÚT CHÍT RĂNG-Rumex dentatus-cây thuốc trị các bệnh ngoài da

CHÚT CHÍT RĂNG

Tên khoa học: Rumex dentatus L.; thuộc họ rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây thảo nhiều năm, cao 30-80cm, thân mọc đủ phân nhiều nhánh. Lá có phiến hình mũi mác hay bầu dục mũi mác, dài 4-8cm, rộng 1,5-2,5cm, hai đầu nhọn, hơi lượn sóng ở mép, bẹ chìa mỏng. Hoa mọc thành vòng ở nách thường có lá; hoa lưỡng tính, màu vàng lục. Quả bế hình trứng có 3 cạnh sắc, màu nâu, bóng sáng.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Rumicis Dentati).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Lào và Việt Nam. Ở nước ta chỉ gặp ở chỗ đất ẩm vùng núi Sapa tỉnh Lào Cai.

Tính vị, tác dụng: Rễ se làm săn da.

Công dụng: Ở Ấn Độ, người ta dùng trị các bệnh ngoài da.

duoclieu.org

Read more

0 CHÚT NHĂN-Dương đề-Rumex crispus-cây thuốc bổ, chống thiếu máu và dùng lọc máu

CHÚT NHĂN

Tên khác: Dương đề.

Tên khoa học: Rumex crispus L.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây thảo lưu niên có rễ to, nâu, đơn hay phân nhánh. Thân mọc đứng, phân nhánh, cao 40-80cm hay hơn. Lá có cuống, không lông; các lá phía dưới thân dài 12-25cm, rộng 2-4cm, phiến lá trong hay hình tim ở gốc, mép nhăn lượn sóng; các lá ở phía trên hẹp hơn, gần như không cuống. Chuỳ hoa to ở ngọn khá dày đặc, mang những xim co có lá rất nhỏ ở gốc. Quả bế ba cạnh bao bởi những lá đài ngoài, trên bề mặt thường có những cục chai lồi.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Rumicis Crispi), thường gọi là Thổ đại hoàng.

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào, Indonesia và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc nơi đất trống ở Hà Nội, Ninh Bình và Lâm Ðồng; cũng gặp nơi đất cát mới lấp ở cồn Cần Thơ.

Thu hái: Rễ và lá quanh năm; rễ rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô.

Thành phần hoá học: Rễ chứa tanin và các dẫn xuất anthracenic (1-2%). Người ta đã biết có emodin, acid chrysophanic và tinh dầu.

Tính vị tác dụng: Vị đắng, tính hàn; có tác dụng thanh nhiệt, thông tiện, sát trùng. Người ta còn biết cây có tác dụng gây kích thích da và các màng nhầy, kể cả màng nhầy của bộ máy tiêu hoá. Ở Âu châu, rễ cây được xem như có tính chất bổ, chống thiếu máu và dùng lọc máu.

Công dụng, liều dùng: Thường được dùng làm thuốc uống trong trị thiếu máu, ho lao, viêm gan, thấp khớp mạn tính, vàng da, đái đường và bệnh ngoài da (hắc lào, eczema, nấm tóc). Dùng ngoài trị nhọt ngoan cố, loét ở đùi, bạch đới. Liều dùng 30g cho vào 1 lít nước sắc uống, trong 2 ngày. Người ta còn dùng bột rễ làm thành viên 0,50g và uống 2-4 viên mỗi ngày vào bữa ăn. Dùng ngoài lấy dịch rễ tươi đắp vào vết loét hoặc nấu nước xông trị bạch đới.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÚT CHÍT Nepal-Rumex nepalensis-cây thuốc xổ chữa tiện kết

CHÚT CHÍT Nepal

Tên khoa học: Rumex nepalensis Spreng.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây thảo lưu niên, cao 0,6-1m, không lông. Lá chụm ở gốc và dài theo thân; cuống dài bằng phiến, phiến phẳng hay phù nhăn, có gốc tròn hay hình tim, dài 10-15cm, rộng 4-8cm; gân phụ 7-8 cặp. Hoa nhỏ, màu xanh chụm lại ở ngọn và nhánh có lá nhỏ ở gốc. Quả cao 4mm, có 3 cạnh màu nâu, sáng bóng. Ra hoa quả tháng 8.

Bộ phận dùng: Toàn cây (HerbaRumicis Nepalensis).

Phân bố sinh thái: Loài của Ấn Độ, Nepal, Trung Quốc Indonesia, Philippin, Bắc Phi châu. Ở nước ta, chỉ gặp ở dọc đường đi vùng núi cao Sapa, tỉnh Lào Cai.

Thành phần hoá học: Trong cây có acid chrysophanic.

Tính vị, tác dụng: Cây có vị đắng, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt giải độc.

Công dụng: Người ta thường dùng Chút chít Nepal thay vị Ðại hoàng để làm thuốc xổ chữa tiện kết. Lá được dùng ở Ấn Độ trị đau bụng.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÚT CHÍT HOA DÀY-Dương đề Trung Quốc-cây thuốc chữa táo bón

CHÚT CHÍT HOA DÀY

Tên khác: Dương đề Trung Quốc.

Tên khoa học: Rumex chinensis Campd.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây thảo sống nhiều năm, cao đến 1m. Lá có phiến thon dài, nhọn hai đầu, không lông; các lá dưới thân rất to, dài đến 30cm, bẹ chìa cao 3-4cm. Chuỳ hoa to mang xim co ở ngọn cành có lá; hoa màu vàng lục; lá đài có một cục chai và 1-2 răng dài ở mỗi bên; nhị 6. Quả nhỏ, nhọn đầu, có ba cạnh bao bọc bởi 3 lá đài dày. Ra hoa tháng 3-4, quả tháng 5-7. 

Bộ phận dùng: Rễ, lá và hạt (RadixFolium et Semen Rumicis).

Phân bố sinh thái: Loài của Ấn Độ, Trung Quốc, Lào, Campuchia, Châu Âu, Châu Mỹ. Ở nước ta, cây mọc ở nhiều nơi từ Lạng Sơn, Sơn La, Bắc Thái, Hoà Bình, Hà Nội, Ninh Bình, Thừa Thiên-Huế đến Cần Thơ. Thường gặp hoang trên những thửa ruộng bỏ không và ở bãi sông.

Thu hái chế biến: Thu hoạch rễ quanh năm, nhất là vào mùa thu đông, rửa sạch, cắt bỏ rễ con, thái mỏng phơi hay sấy khô. Lá thu hái vào mùa xuân hạ, dùng tươi hay phơi khô.

Thành phần hoá học: Rễ và lá có anthraglucosid 3,0-3,4% trong đó ở dạng tự do 0,47% và dạng kết hợp 2,54%; còn có tanin, nhựa. Hạt chứa tới 5,1% tanin.

Tính vị, tác dụng: Cây có vị se. Hạt có tính kích dục. Rễ nhuận tràng.

Công dụng, liều dùng: Ta thường dùng rễ làm thuốc chữa táo bón; có thể sắc uống hay tán bột uống với liều 1-3g. Nếu dùng với liều cao sẽ gây tẩy xổ. Dùng ngoài chữa ứ huyết sưng đau, trứng cá, hắc lào, lở ngứa, chốc đầu, âm hộ ngứa; lấy rễ hoặc lá tươi giã nát hoà với giấm hoặc ngâm rượu bôi. Ở Ấn Độ người ta cũng dùng trị bỏng; hạt dùng làm thuốc kích dục.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÚT CHÍT CHUA-Rumex acetosella-cây thuốc nhuận tràng

CHÚT CHÍT CHUA

Tên khác: Chút chít, Toan thảo.

Tên khoa học: Rumex acetosella L.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây sống lưu niên, có thân nằm dưới đất bò dài và cả thân khí sinh có thể cao tới 50cm. Lá có phiến hẹp, xoan kéo dài mang hai tai rẽ ra, có khi chia làm 2 hay 3 thuỳ; bẹ dạng màng màu trắng. Chuỳ hoa ở ngọn gồm nhiều hoa nhuỵ màu đo đỏ mọc thành chùm; hoa đơn tính; đài hoa đo đỏ gồm 3 lá đài ngoài mọc thẳng áp sát vào quả khi chín và 3 lá đài trong mọc đứng ngắn hơn quả; có 6 nhị; bầu một ô, chứa một hạt, có 3 đầu nhuỵ ngắn ở đầu một vòi nhuỵ xẻ tua. Quả 3 cạnh chứa một hạt có 3 cạnh. Ra hoa tháng 4-9.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Rumicis Acetosellae).

Phân bố sinh thái: Loài của Ấn Độ, châu Âu, Châu Phi... Ở nước ta, cây mọc dại ở đất hoang, rẫy, dọc đường đi vùng Ðà Lạt tỉnh Lâm Ðồng.

Thành phần hoá học: Cây giàu oxalat kalium, cho 8,14% tro chứa: CaO 20%; P₂O₃ 13,9%, MgO 13,4%, SiO₂ 11,5, Cl 2,9%, K₂O 28,3%.

Tính vị, tác dụng: Lá có tính mát, có tác dụng làm lạnh, làm toát mồ hôi, lợi tiểu, chống scorbut, nhuận tràng.

Công dụng: Ở Âu Châu, người ta dùng uống trong làm thuốc nhuận tràng, trị mụn nhọt, bệnh ngoài da. Cũng dùng làm thuốc trị rối loạn đường tiết niệu và thận.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÚT CHÍT-Rumex wallichi-cây thuốc- Chữa bí đại tiện

CHÚT CHÍT

Tên khác: Lưỡi bò, Dương đề wallich.

Tên khoa học: Rumex wallichi Meisn.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Mô tả: Cây thảo hằng năm cao đến 1m, ít nhánh. Lá dưới thân to, rộng đến 5-7cm, các lá giữa thân thon thuôn, tù hai đầu, hai mặt một màu, mép có răng tròn; các lá ở trên bẹ Xim co với nhiều hoa xanh, ở nách lá nhỏ đến ngọn; cuống hoa 1-2cm, lá đài 3 xanh, mép có răng, lưng có một cục chồi xanh dẹt to. Quả bế trắng, cao 4mm, có 3 góc. Hoa tháng 2-6. 

Bộ phận dùng: Rễ củ và lá (Radixet Folium Rumicis).

Phân bố sinh thái: Loài của Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc dại ở bờ ruộng ẩm, hoặc ở trong các đất ruộng sâu; thường xuất hiện từ tháng 11-12 cho đến tháng 6 tại Hà Tây, Hà Nội, Nam Hà ở Lâm Ðồng. Cây mọc hoang dại nơi đất không tốt thì rễ gẫy không thành củ. Nếu được trồng và chăm bón tốt thì củ to. Có thể trồng bằng hạt vào mùa xuân; đào lấy củ vào mùa thu, phơi khô dùng làm thuốc.

Tính vị, tác dụng: Chút chít có vị đắng, tính lạnh, có tác dụng thanh nhiệt, thông đại tiện, sát trùng.

Công dụng: Lá và rễ nấu lên dùng tắm ghẻ. Còn dùng uống để làm thuốc nhuận tràng và chữa lở ngứa, mụn nhọt. Lá non làm rau ăn được như rau nghể.

Bài thuốc:

1. Chữa bí đại tiện: Dùng 8-12g củ tươi nhai sống hoặc sắc nước uống.

2. Chữa hắc lào và các loại lở ngứa: dùng cành lá Chút chít nấu nước ngâm rửa kỹ lúc còn ấm; lại dùng củ mài giấm bôi. Có thể ngâm củ Chút chít trong cồn hoặc rượu rồi dùng nước thuốc để bôi, nếu có cây tươi thì dùng cành lá hoặc củ xát trực tiếp trị hắc lào và bệnh nấm da.

dược liệu

Read more