CHÚT NHĂN
Tên khác: Dương đề.
Tên khoa học: Rumex crispus L.; thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).
Mô tả: Cây thảo lưu niên có rễ to, nâu,
đơn hay phân nhánh. Thân mọc đứng, phân nhánh, cao 40-80cm hay hơn. Lá có
cuống, không lông; các lá phía dưới thân dài 12-25cm, rộng 2-4cm, phiến lá
trong hay hình tim ở gốc, mép nhăn lượn sóng; các lá ở phía trên hẹp hơn, gần
như không cuống. Chuỳ hoa to ở ngọn khá dày đặc, mang những xim co có lá rất
nhỏ ở gốc. Quả bế ba cạnh bao bởi những lá đài ngoài, trên bề mặt thường có
những cục chai lồi.
Bộ phận dùng: Rễ (Radix Rumicis Crispi),
thường gọi là Thổ đại hoàng.
Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn
Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào, Indonesia và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc nơi
đất trống ở Hà Nội, Ninh Bình và Lâm Ðồng; cũng gặp nơi đất cát mới lấp ở cồn
Cần Thơ.
Thu hái: Rễ và lá quanh năm; rễ rửa
sạch, thái nhỏ, phơi khô.
Thành phần hoá học: Rễ chứa tanin và
các dẫn xuất anthracenic (1-2%). Người ta đã biết có emodin, acid chrysophanic
và tinh dầu.
Tính vị tác dụng: Vị đắng, tính hàn; có
tác dụng thanh nhiệt, thông tiện, sát trùng. Người ta còn biết cây có tác dụng
gây kích thích da và các màng nhầy, kể cả màng nhầy của bộ máy tiêu hoá. Ở Âu
châu, rễ cây được xem như có tính chất bổ, chống thiếu máu và dùng lọc máu.
Công dụng, liều dùng: Thường được dùng
làm thuốc uống trong trị thiếu máu, ho lao, viêm gan, thấp khớp mạn tính, vàng
da, đái đường và bệnh ngoài da (hắc lào, eczema, nấm tóc). Dùng ngoài trị nhọt
ngoan cố, loét ở đùi, bạch đới. Liều dùng 30g cho vào 1 lít nước sắc uống,
trong 2 ngày. Người ta còn dùng bột rễ làm thành viên 0,50g và uống 2-4 viên
mỗi ngày vào bữa ăn. Dùng ngoài lấy dịch rễ tươi đắp vào vết loét hoặc nấu nước
xông trị bạch đới.
Post a Comment