0 TRÚC DIỆP SÂM-công dụng cách dùng

TRÚC DIỆP SÂM

Tên khoa học: 

Disporum calcaratum D. Don var. rubriflorum Gagnep.; Họ: Măng tây (Asparagaceae).

Tên khác: 

Tóc tiên rừng, xe hới, song bào, bạch vị sâm, vạn thọ trúc, thạch trúc căn.

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Cây nhỏ, cao 30 - 60 cm. Thân rễ mảnh. Lá mọc so le, hình bầu dục hoặc hình trứng, gần như không cuống, gốc tròn, đầu nhọn, mép nguyên, 5-7 gân chính hình cung.

Cụm hoa có cuống dài, mọc ở kẽ lá thành tán gồm 5-6 hoa màu đỏ tía sẫm, bao hoa có 6 mảnh rời và bằng nhau, dài 10-12 mm, có cựa ở gốc.

Quả mọng, hình cầu, khi chín màu xanh lơ tím.

Mùa hoa quả : tháng 4 - 7.

Phân bố, sinh thái:

Chi Disporum Salisb. D. Don có 4 - 5 loài ở Việt Nam phân bố chủ yếu ở vùng núi cao, nhất là ở các tỉnh miền núi phía bắc. Trúc diệp sâm là loài của vùng Nam Trung Quốc, Bắc Việt Nam, Miannia và Ấn Độ. Ở Việt Nam, cây chỉ có ở một số vùng núi cao trên 1000 m, thuộc tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình, Yên Bái, Cao bằng và Lạng Sơn.

Trúc diệp sâm là loài câv ưa ẩm và đặc biệt ưa bóng. Cây thường mọc dưới tán rừng ẩm, dọc theo các bờ khe suối hay bên các hốc đá. Cây sinh trưởng phát triển tốt trong điều kiện khí hậu ẩm mát của vùng cận nhiệt đới - nhiệt đới núi cao. Đất nơi có trúc diệp sâm mọc thường giàu chất mùn, giữ nước tốt và có pH trung tính. Trúc diệp sâm ra hoa quả đều hàng năm. Cây con tái sinh lừ hạt tốt ở xung quanh gốc cây mẹ; phần thân rễ nằm sát mặt đất cũng có khả năng đẻ nhánh khỏe.

Trúc diệp sâm là cây có vùng phân bố tương đối hạn chế. Do nạn phá rừng đã làm thu hẹp nơi sống, nên cần quan tâm bảo vệ loài cây quý hiếm này.

Bộ phận dùng:

Thân rễ, hoa, lá.

Rễ thu hái vào mùa hè, thu. Rửa sạch phơi hoặc sấv khô.

Tính vị, công năng:

Thân rễ trúc diệp sâm có vị ngọt, tính bình, có tác dụng dưỡng âm, ích khí, nhuận phế.

Công dụng:

Trúc diệp sâm được dùng làm thuốc bổ, chữa ho do phổi nóng, nóng buốt trong xương, lưng đau tê mỏi, mồ hôi trộm, bạch đới. Ngày 10 - 16g thân rễ tươi thái nhỏ, nấu với thịt ăn, thường phối hợp với hoàng tinh, tế tân với lượng bằng nhau.

Bài thuốc có trúc diệp sâm:

Chữa cơ thể nóng hầm hập, bứt rứt, khó ngủ:

Thân rễ trúc diệp sâm, vỏ quả dưa hấu, hạt đậu ván trắng, lá sen, mỗi vị 12g, sắc uống làm 2 lần trong ngày. Dùng nhiều ngày.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện Dược liệu (2004), “Cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam”, tập II, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Read more

0 TRI MẪU Thành phần hóa học, công dụng, cách dùng

TRI MẪU

Tên khoa học: 

Anemarrhena asphodeloides Bunge; Họ Măng tây (Asparagaceae).

Tên nước ngoài: 

Common anemarrhena (Anh), anémarrhène (Pháp).

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Cây thảo, sống lâu năm. Thân rễ dày, dẹt, mọc ngang bao bọc bởi những phần còn sót lại của gốc lá, màu đỏ hay vàng đỏ, mặt trong màu vàng. Lá mọc tụ tập ở gốc thành cụm dày, hình dải, dài 20 - 70 cm, rộng 3 - 6mm, gốc có bẹ to mọc ốp vào nhau, đầu thuôn nhọn, hai mặt nhẵn.

Cụm hoa mọc từ giữa tim lá hình bông, hơi cong, cán thẳng và dài 0,5 - 1m; hoa nhỏ, thơm nở vào buổi chiều, bao hoa màu trắng hay tía nhạt, chia 6 thùy dính nhau ở gốc; nhị 3, chỉ nhị rất ngắn; bầu 3 ô, vòi nhụy hình chỉ.

Quả nang, hình trứng, nhọn đầu, có cạnh; hạt 1 - 2, hình tam giác, màu đen.

Mùa hoa: tháng 7 - 8.

Bộ phận dùng:

Thân rễ, loại bỏ rễ con, phơi hay sấy khô.

Thành phần hóa học:

Thân rễ tri mẫu chứa nhiều saponin và sapogenin steroid, chủ yếu là sarsasapogenin cùng với các sarsa - sapogenin glycosid.

Thuộc nhóm này có các timosaponin bao gồm timosaponin A -1, timosaponin A - II, timosaponin A - III, timosaponin A - IV, timosaponin B - I, timosaponin B - II, timosaponin B - III.

Cũng thuộc nhóm saponin và sapogenin steroid có anemarsaponin F, anemarsaponin G, nhiều furostanol saponin trong đó có anemarsaponin B, anemarsapoiiin c, anemarsaponin E.

Theo quy định của Dược điển Trung Quốc 1997 (bản in tiếng Anh), tri mẫu phải chứa ít nhất 1% sarsasapogenin, tính theo nguyên liệu khô kiệt.

Ngoài ra, tri mẫu còn chứa nhiều chất thuộc các nhóm hóa học khác;

- Nhóm norlignan: hinokừesinol, oxyhinokiresinol (có ở thân rễ).

- Nhóm glycan: anemaran A, anemaran B, anemaran c và anemaran D (có ở thân rễ).

- Nhóm xanthon C- glucosid: mangiferin, isomangiferin (có ở phần trên mặt đất).

Mangiferin thấp nhất vào tháng 3 (0,12%), cao nhất vào tháng 4 (1,26%).

- Nhóm các chất khác: nonacosanol, acid octacosanoic.

Tác dụng dược lý:

Tri mẫu có các tác dụng kháng khuẩn, hạ sốt, ức chế ngưng kết tiểu cầu, ức chế ung thư biểu mô và hạn chế thương tổn do tia xạ. Cao chiết vối nước - methanol từ thân rễ tri mẫu có tác dụng hạ đường máu trên chuột nhắt trắng. Phân đoạn saponin từ thân rễ tri mẫu và sản phẩm thủy phân sarsasapogenin cũng như dẫn chất hemisucinyl đều có tác dụng ức chế mạnh trên Na⁺/K⁺ATPase và làm giảm lượng oxy thu nhận trong gan được xử lý với thyroxin. Tác dụng ức chế của dẫn chất hemisucinyl còn mạnh hơn cả tác dụng của ouabain. Sarsasapogenin cũng ức chế Na⁺/K⁺ATPase của hồng cầu người in vitro. Tác dụng ức chế phát triển chậm và có thể tăng lên do ion natri từ bên ngoài và đối kháng bởi ion rubidi từ bên ngoài. Tác dụng ức chế trên ATPase có thể có liên quan với tác dụng hạ sốt của sarsasapogenin.

Norlignan hinokiresinol và dẫn chất oxy và tetrahydro - đều thể hiện hoạt tính ức chế đáng kể trên AMP vòng phosphodiesterase in vitro. Ngoài ra, hinokiresinol kéo dài thời gian giấc ngủ gây bởi hexobarbital trên chuột nhắt trắng khi cho với liều 25 - 100 mg/kg. Bốn glycan phân lập từ thân rễ tri mẫu, anemaran A, B, C và D thể hiện tác dụng hạ đường máu có ý nghĩa trên chuột nhắt trắng bình thường và chuột gây tăng đường máu bằng aloxan. Một chế phẩm thuốc cổ truyền Trung Quốc bào chế từ thân rễ tri mẫu và rễ sinh địa được thử nghiệm trên chuột nhắt KK - Ay, mắc một tip đái tháo đường không phụ thuộc insulin. Chế phẩm này (1700 mg/kg), làm giảm đường máu ở chuột nhắt KK - Ay từ 557 ±17 xuống 383 ± 36 mg/100ml 7 giờ sau khi cho uống một liều thuốc (P < 0,001). Thuốc cũng làm giảm đường máu và làm tăng sự dung nạp glucose 5 tuần sau khi cho uống những liều lặp lại trên chuột nhắt KK - Ay.

Các norlignan cis - hinokiresinol và 1, 3 - di - p - hydroxyphenyl - 4 - penten - 1 - on phân lập từ cao methanol của thân rễ tri mẫu thể hiện hoạt tính ức chế hyaluronidase trong thử nghiệm trên đĩa vi lượng với nồng độ ức chế 50% là 2,06 và 1,89 mM, tương ứng. Di - natri - cromoglycat, một thuốc chống dị ứng dùng làm đối chứng dương tính, thể hiện nồng độ ức chế 50% là 1,78 mM. Các hợp chất chống dị ứng trong đó có di - natri - cromoglycat và baicalein phosphat không chỉ có tác dụng ức chế sự giải phóng histamin mà còn có hoạt tính kháng hyaluronidase. Hinokiresinol có tác dụng ức chế mạnh sự gắn của leucotrien B₄ vào các thụ thể trên các bạch cầu hạt trung tính còn nguyên vẹn của người. Các chất đối kháng với thụ thể của leucotrien B₄ có hoạt tính chống viêm.

Tính vị, công năng:

Tri mẫu có vị đắng, tính mát, không độc, vào ba kinh: phế, thận, vị, có tác dụng làm mát phổi, mát thận, hạ nhiệt, trừ phiền, chỉ khát, tăng tân dịch, ích khí, nhuận táo, hoạt trường.

Công dụng:

Tri mẫu được dùng trị sốt, đái tháo đường, ho, ho đờm thở dốc, ngực nóng khó chịu, ho lao sốt âm ỉ về chiều và đêm, đại tiện táo bón, tiểu tiện vàng, ít, phụ nữ động thai. Ngày dùng 6 - 12g, dạng thuốc sắc, thường phối hợp với các vị thuốc khác. Dùng ngoài, tri mẫu mài với giấm bôi trị hắc lào.

Chú ý: 

Tri mẫu uống lâu sinh đi lỏng.

Trong y học cổ truyền Trang Quốc, tri mẫu được dùng làm thuốc hạ sốt, an thần và lợi tiểu, trị các bệnh sốt và nhiễm khuẩn, bệnh lang ben phối hợp với các dược liệu khác.

Bài thuốc có tri mẫu:

1. Chữa sốt cao phiền khát, ra nhiều mồ hôi:

Tri mẫu, mạch môn, lá tre, mỗi vị 20g. sắc uống với bột thạch cao nung 12g chia làm 3 lần.

2. Điều trị các triệu chứng sốt cao, co giật, hôn mê trong viêm não Nhật Bản B:

Tri mẫu 16g, thạch cao 40g; kim ngân, huyền sâm, sinh địa, mỗi vị 16g; hoàng liên, liên kiều, mỗi vị 12g; cam thảo 4g. Sắc uống.

3. Chữa ho lao sốt nhiều, hoặc ho đờm thở dốc:

Tri mẫu 20g; hoàng cầm, sa sâm, bách bộ, địa cốt bì, huyền sâm, mỗi vị 12g; cam thảo 8g. Sắc uống ngày một thang.

4. Chữa viêm phổi trẻ em thể phong nhiệt, sốt cao:

Tri mẫu 6g, thạch cao 20g, kim ngân hoa 16g, tang bạch bì 8g; hoàng liên, liên kiều, hoàng cầm, mỗi vị 6g; cam thảo 4g. sắc uống ngày một thang.

5. Chữa sốt cao, li bì, mê sảng trong bệnh sởi trẻ em:

Tri mẫu 8g; huyền sâm, gạo tẻ, mỗi vị 12g; sừng trâu 8g, cam thảo 4g. Sắc uống ngày một thang.

6. Chữa đái ra máu do viêm nhiễm mạn tính đường tiết niệu:

Tri mẫu 8g, cỏ nhọ nồi 16g; hoàng bá, thục địa, quy bản, rễ cỏ tranh, mỗi vị 12g; chi tử sao đen 8g. Sắc uống ngày một thang.

7. Chữa đái dầm, nước tiểu vàng:

Tri mẫu, chi tử, sài hồ, mộc thông, sinh địa, mỗi vị 8g; long đởm thảo, hoàng bá, cam thảo, mỗi vị 6g. Sắc uống ngày một thang.

8. Chữa dương vật cường luôn:

Tri mẫu, hoàng bá, xa tiền, mộc thông, thiên môn đông, cam thảo sống, mỗi vị 4g. Sắc uống.

9. Chữa di tinh, mộng tinh:

Tri mẫu 12g, thục địa 16g; hoàng bá, quy bản, kin anh, khiếm thực, liên nhục, tủy lợn, mỗi vị 12g. Làm viên, mỗi ngày dùng 25g.

10. Chữa âm hư gầy yếu, mệt mỏi (Tri bá bát vị hoàn gia giảm):

Tri mẫu, thục địa, sinh địa, mỗi vị 20g; mẫu đơn bì, hoàng bá, hoài sơn, mỗi vị 12g; trạch tả, bạch linh, sơn thù, mỗi vị 8g. sắc uống ngày một thang hay làm viên uống ngày 25g.

11. Chữa huyết áp cao, nhức đầu, hoa mắt, khó ngủ:

Dùng bài Tri bá bát vị hoàn gia giảm nêu trên, thêm thảo quvết minh sao 20g, chi tử 12g.

12. Chữa nóng âm, háo khát, mồ hôi trộm, ho khan, đái tháo đường:

Dùng bài Tri bá bát vị hoàn gia giảm nêu trên, thêm huyền sâm, thiên môn, thiên hoa phấn, mỗi vị 16g.

13. Chữa viêm khớp dạng thấp:

Tri mẫu 12g, thạch cao 30g; kim ngân, tang chi, mỗi vị 20g; ngạnh mễ 16g, tần giao 12g; cam thảo, quế chi, mỗi vị 4g. sắc uống ngày một thang.

14. Chữa chàm cấp tính thể phong nhiệt:

Tri mẫu 16g, thạch cao 40g; mã đề, sinh địa, mỗi vị 16g; ngưu bàng tử, hoàng liên, mộc thông, khổ sâm, hoàng bá, mỗi vị 12g; bạch tiễn bì, phục linh, thương truật, mỗi vị 8g; bạc hà 4g. sắc uống ngày một thang.

15. Chữa viêm da thần kinh thể phong nhiệt (mới mắc):

Tri mẫu 12g, thạch cao 20g; kinh giới, sinh địa, phòng phong, ngưu bàng tử, đương quy, địa phụ tử, mỗi vị 12g; thuyền thoái 6g. sắc uống ngày một thang, hoặc làm viên uống mỗi ngày 25g.

16. Chữa viêm tai giữa mạn tính:

Tri mẫu 12g; thục địa, quy bản, mỗi vị 16g; hoàng bá 12g. Sắc uống ngày một thang, hoặc làm viên uống mỗi ngày 18g.

17. Chữa loét miệng:

- Thể cấp tính: Tri mẫu 12g, thạch cao 40g; sinh địa, lô căn, mỗi vị 20g; trúc diệp, ngọc trúc, huyền sâm, mỗi vị 12g; thăng ma 8g, mộc thông 6g, cam thảo 4g. Làm viên uống mỗi ngày 25g.

- Thể mạn tính; Tri mẫu 8g; sinh địa, cỏ nhọ nồi, mỗi vị 16g; sa sâm, mạch môn, hoàng bá, ngọc trúc, huyền sâm, mỗi vị 12g; đan bì 8g, cam thảo 4g. sắc uống ngày một thang.

18. Chữa viêm loét lợi:

Tri mẫu 8g, thạch cao sống 40g; sinh địa, huyền sâm, mỗi vị 16g; hoàng cầm, liên kiều, ngưu bàng tử, bạc hà, ngọc trúc, thăng ma, mỗi vị 12g; hoàng liên 8g. Sắc uống ngày một thang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện Dược liệu (2004), “Cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam”, tập II, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Read more

0 LỤC THẢO HOA THƯA-Chlorophytum laxum-công dụng cách dùng

LỤC THẢO HOA THƯA

Tên khác: 

Lục thảo thưa, Ngãi.

Tên khoa học: 

Chlorophytum laxum R. Brown, Prodr. 277. 1810.; thuộc họ Măng tây (Asparagaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Anthericum parviflorum (Wight) Bentham; Chlorophytum parviflorum (Wight) Dalzell; Phalangium parviflorum Wight.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Lục thảo hoa thưa là cây cỏ sống nhiều năm, mọc thành bụi cao 20-30cm. Thân ngắn, rễ mọc thành chùm, có nhiều rễ phình to thành củ, nhiều nạc. Mặt cắt rễ có màu trắng hơi vàng. Rễ phụ có thể dài đến 20 cm. Lá mọc tập trung ở gốc xếp thành 2 dãy. Phiến lá hình dải, dài 20-35cm, rộng 0,3-1cm, có nhiều gân dọc. Mép lá nguyên, ngọn lá nhọn, gốc dạng bẹ. ôm lấy thân. Cụm hoa dạng chùm, dài 20-50cm, mọc từ trong nách lá, thẳng đứng hoặc cong xuống, mang nhiều hoa. Hoa nhỏ, đều, màu lam trắng, có cuống dài khoảng 5 mm. Bao hoa 6 mảnh, hình mũi giáo, rời nhau, dài khoảng 3 mm, xếp thành 2 vòng, các mảnh bao hoa vòng ngoài rộng hơn vòng trong. Nhị 6, ngắn hơn bao hoa, đính ở gốc mảnh bao hoa. Chỉ nhị dạng bản, rời nhau, dài khoảng 2 mm. Bao phấn hình cầu, đường kính khoảng 1 mm, hướng trong. Bầu trên, 3 ô. Quả nang, dài 3-4 mm, đường kính 5-6 mm, 3 cạnh rõ, vỏ quả dai. Hạt 3, màu đen, dẹt. Mùa ra hoa: tháng 3-4, mùa quả: tháng 10-12.

Bộ phận dùng: 

Toàn cây phơi hay sấy khô của cây Lục thảo hoa thưa  (Herba Chloraphyti Laxi).

Phân bố sinh thái: 

Loài phân bố ở Ấn Độ, Mianma, Nam Trung Quốc, Triều Tiên, Indonesia, Việt Nam, các nước nhiệt đới châu Phi tới châu Úc. Ở Việt Nam cây phân bố từ Quảng Ninh (đảo Ba Mùn), Ninh Bình (Cúc Phương), Đà Nẵng đến Thừa Thiên Huế.

Thu hái, chế biến: 

Thu hái toàn cây vào mùa hè- thu, rửa sạch phơi khô dùng dần hoặc dùng tươi.

Thành phần hóa học: 

Định trong lá và rễ Lục thảo hoa thưa có alkaloid, saponin, coumarin, flavonoid, acid hữu cơ, carotenoid, acid amin, tanin, phytosterol, chất béo. Các nhà khoa học đã phân lập 5 chất từ lá: 7-C-[β-D-glucopyranosyl-(12)-β-D-glucopyranosyl]-6-O-β-D-glucopyranosyloxy-4',8-dihydroxyflavon (Laxuminosid); Quercetin-3-O-β-D-glucopyranosid; Quercetin-3-O-β-L-rhamnopyranosid; Quercetin-3-O-α-L-rhamnopyranosyl-(16)-β-D-glucopyranosid; 5-hydroxymethyl-2-furancarboxaldehyd. Phân lập 9 chất từ rễ là: 5-(ethoxymethyl)-2-furancarboxaldehyd (Chlorophaldehyd); β-sitosterol-3-O-(6'-O-hexadecanoyl)-β-D-galactopyranosid (Laxosid); 5-hydroxymethyl-2-furancarboxaldehyd; Cirsiumaldehyd hay bis(5-formylfurfuryl) ether; 1,5-Dihydroxy-3-hydroxymethylanthraquinon hay ω–hydroxyziganein; Acid chrysophanic; Stigmast-5-en-3β-ol; Methyl caffeat; 1,2-Di-O-(9Z,12Z-octadecatrienoyl)-3-O- β-D-galactopyranosylglycerol.

Tính vị, tác dụng: 

Vị hơi đắng, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, tiêu thũng chỉ thống.

Công dụng: 

Thường dùng trị 1. Rắn cắn; 2. Đòn ngã sưng đau.

Liều dùng, cách dùng:

Ngày dùng 15-30g, dạng thuốc sắc. Dùng ngoài lấy cây tươi giã nát đắp.

Read more

0 LỤC THẢO-Chlorophytum capense-chữa ho khản tiếng

LỤC THẢO

Tên khác: 

Lục thảo, Lan bò lan, Điếu lan.

Tên khoa học: 

Chlorophytum capense (L.) Voss; thuộc họ Măng tây (Asparagaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Anthericum elatum Aiton; Anthericum fastigiatum (Poir.) Steud.; Anthericum rouwenortii Gorter; Anthericum variegatum auct.; Asphodelus capensis L.; Chlorophytum elatum (Aiton) R.Br. ex Ker Gawl.; Chlorophytum elatum (Aiton) R. Br. ex Spreng.; Phalangium elatum (Aiton) Poir.; Phalangium fasciculatum Baker; Phalangium fastigiatum Poir.; Phalangium variegatum Baker

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây có thân hành sống lâu năm, rễ dạng sợi nạc và trắng. Lá hình dải, rộng khoảng 2cm, màu lục nhạt hoặc có những đường trắng dọc theo chiều dài các mép lá ở những thứ trồng hoặc có cả đường vàng ở giữa. Hoa trắng, thành chùm thưa, trên một cán hoa mọc thòng xuống, dài tới 80cm. Đầu ngọn cán hoa lại còn mang một số cây con (truyền thể), làm cho cây này mọc lan rộng ra nếu trồng trên mặt đất. Cây ra hoa vào tháng giêng.

Bộ phận dùng: 

Toàn cây phơi hay sấy khô của cây Lục thảo (Herba Chlorophyti).

Phân bố sinh thái: 

Loài cây phân bố ở vùng nhiệt đới được trồng nhiều trên thế giới. Ở Việt Nam thường trồng làm cây cảnh.

Thu hái, chế biến:

Có thể thu hái toàn cây quanh năm, dùng tươi hay phơi khô cất dành.

Tính vị, tác dụng:

Vị ngọt, hơi đắng, tính bình; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm, trừ ho, lưỡng phế, hoá đàm.

Công dụng: 

Được dùng chữa 1. Ho, khản tiếng; 2. Sốt cao ở trẻ em; 3. Nôn ra máu.

Liều dùng, cách dùng: 

Ngyày dùng 15-30g dạng thuốc sắc. Không dùng cho phụ nữ có mang. Dùng ngoài trị đòn ngã tổn thương nhọt và viêm mủ da. Giã cây tươi đắp tại chỗ.

Bài thuốc:

1. Chữa đòn ngã tổn thương: Lục thảo tươi 15g sắc uống. Có thể dùng lá tươi, hãm nóng với rượu và đắp ngoài lên vết thương.

2. Chữa ho, mất tiếng: rễ Lục thảo tươi 35g, đường kính 30g sắc uống.

Read more

0 HUYẾT GIÁC-Dracaena cambodiana-chữa bế kinh

HUYẾT GIÁC

Tên khác: 

Trầm dứa, Cây xó nhà.

Tên khoa học:

Dracaena cambodiana Pierre ex Gagnepain; thuốc họ Măng tây (Asparagaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Pleomele cambodiana (Pierre ex Gagnepain) Merrill & Chun.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây dạng nhỡ cao tới 3,5m, có thể cao tới 10m, to 30cm, ở gốc thân thẳng, một số thân già hoá gỗ, rỗng giữa màu đỏ nâu, nhánh có thẹo lá to, ngang. Lá mọc khít nhau hẹp nhọn, dài 30-50cm, rộng 1,2-1,5 (-4) cm. Chuỳ hoa dài, có thể tới 2m, chia nhiều nhánh dài, mảnh. Hoa màu vàng, dài 8mm, thường xếp 3-5 (-10) cái trên các nhánh nhỏ. Quả mọng tròn, đường kính 8-10mm, khi chín màu đỏ, chứa 3 hạt. Cây ra hoa tháng 5-7. 

Bộ phận dùng: 

Phần thân hoá gỗ màu đỏ (Lignum Dracaenae). Thường gọi là Huyết giác, hay Huyết kiệt.

Phân bố sinh thái: 

Loài phân bố ở Nam Trung quốc (Quảng Tây), Việt Nam, Campuchia. Ở nước ta, cây mọc trên các núi đá vôi trong đất liền và hải đảo từ Bắc chí Nam.

Thu hái: 

Thu hái gỗ vào mùa đông, bóc bỏ vỏ ngoài, lấy lõi đỏ, chế nhỏ phơi khô.

Thành phần hóa học: 

Sơ bộ mới biết chất màu đỏ tan trong cồn, aceton, acid không tan trong ether, chloroform và benzen.

Tính vị, tác dụng: 

Huyết giác có vị đắng chát, tính bình, có tác dụng chỉ huyết, hoạt huyết, sinh cơ hành khí.

Công dụng, cách dùng: 

Hoa ăn được, Huyết giác được dùng chữa bị thương máu tụ sưng bầm, đòn ngã tổn thương, bế kinh, tê môi, đau lưng nhức xương và đơn sưng, u hạch, mụn nhọt. Dùng ngoài đắp bó gãy xương.

Liều dùng: 

Ngày dùng 8-12g sắc uống Hoặc dùng thuốc ngâm rượu uống hoặc xoa.

Bài thuốc.

1. Rượu xoa bóp: Huyết giác 20g, Quế chi 20g, Thiên niên kiện 20g, Đai hồi 20g, Địa liền 20g, Gỗ vang 40g. Các vị tán nhỏ, cho vào chai với 500ml rượu 30 độ, ngâm một tuần lễ, lấy ra vắt kiệt, bỏ bã. Khi bị thương do đánh đập, té ngã, đau tức, bầm ứ huyết, dùng bông tẩm rượu thuốc xoa bóp. Nhân dân thường ngâm rượu Huyết giác 2/10 uống chữa đau mỗi khi lao động nặng hoặc đi đường xa sưng chân, đặc biệt chữa bị thương tụ máu (uống và xoa bóp).

2. Thuốc bổ máu: Huyết giác 100g, Hoài sơn 100g, Hà thủ ô 100g, quả Tơ hồng 100g, Đỗ đen sao cháy 100g, Vừng đen 30g, Ngải cứu 20g, Gạo nếp rang 10g. Tất cả tán bột trộn với mật làm thành viên, ngày dùng 10-20g.

3. Vùng tim đau nhói, ngực căng tức, vai đau ê ẩm, sống lưng bị trật do gánh vác nặng và leo chạy nhiều lao lực: Dùng Huyết giác, Đương quy, Ngưu tất, Mạch môn, Sinh địa, mỗi vị 12g sắc uống. Nếu có sốt, ho, tim to thì gia Dành dành, Thiên môn, Địa cốt bì, Huyền sâm, mỗi vị 12g sắc uống.

Read more

0 HUYẾT DỤ-Cordyline fruticosa-cây thuốc chữa rong huyết, băng huyết

HUYẾT DỤ

Tên khác: 

Phát dụ, Long huyết.

Tên khoa học: 

Cordyline fruticosa (Linnaeus) A. Chevalier; thuộc họ Măng tây (Asparagaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Convallaria fruticosa Linnaeus; Aletris chinensis Lamarck; Asparagus terminalis Linnaeus, nom. illeg. (included C. fruticosa); Cordyline terminalis (Linnaeus) Kunth; C. terminalis var. ferrea (Linnaeus) Baker; Dracaena ferrea Linnaeus, nom. illeg. (included C. fruticosa); D. terminalis (Linnaeus) Linnaeus; Taetsia ferrea (Linnaeus) Medikus; T. fruticosa (Linnaeus) Merrill; T. terminalis (Linnaeus) W. Wight ex Safford.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây nhỏ cao cỡ 1-2m. Thân mảnh to bằng ngón tay cái, mang nhiều vết sẹo của những lá đã rụng. Lá mọc tập trung ở ngọn, dài 20-35cm, rộng 1,2-2,4cm, màu đỏ tía; có thứ lá mặt trên màu đỏ, mặt dưới màu xanh. Hoa màu trắng pha tím, mọc thành chuỳ dài ở ngọn thân. Quả mọng chứa 1-2 hạt. 

Bộ phận dùng: 

Hoa, lá và rễ (Flos, Folium et Radix Cordylines).

Phân bố sinh thái: 

Cây của Á châu nhiệt đới, trồng làm cảnh phổ biến ở nhiều nơi.

Thu hái, chế biến: 

Thu hái hoa vào mùa hè. Khi trời khô ráo, cắt lá, loại bỏ lá sâu, đem phơi hay sấy nhẹ đến khô. Rễ thu hái quanh năm, rửa sạch, phơi khô.

Tính vị, tác dụng: 

Huyết dụ có vị hơi ngọt, tính bình; có tác dụng làm mát huyết, cầm máu, tán ứ định thống.

Công dụng, cách dùng, liều dùng: 

Thường được dùng trị lao phổi với ho thổ huyết, rong huyết, băng huyết, lậu huyết, kinh nguyệt ra quá nhiều, kiết lỵ ra máu, phong thấp, đau nhức xương, chấn thương bị sưng. Cũng dùng chữa viêm ruột, lỵ. Dân gian còn dùng trị ho gà của trẻ em. Ngày dùng 6-10g lá, 5-6g rễ, 10-15g hoa, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán, dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác. 1. Chữa băng huyết, phối hợp với buồng cau điếc (buồng cau không ra quả, bị héo khô), rễ Cỏ tranh, Cỏ gừng; 2. Ho ra máu, phối hợp với Trắc bá, Thài lài tía sao đen; 3. Đái ra máu, phối hợp với củ Ráng, lá Lấu, lá Tiết dê, lá Cây muối. Không nên dùng trước khi sinh nở, hoặc sinh rồi còn sót nhau.

Ở Ấn Độ, phần dưới của thân rễ dùng ăn với Trầu không như là thuốc trị ỉa chảy.

Bài thuốc.

1. Viêm ruột, lỵ: Lá tươi 60-100g (hoặc 10-15g hoa khô) sắc nước uống.

2. Tiểu tiện ra máu, lao phổi, thổ huyết, mất kinh: lá Huyết dụ tươi 60-100g (hoặc rễ khô 30-60g). Đun sôi lấy nước uống.

Read more

0 HUỆ-Polianthes tuberosa-cây thuốc chữa lậu

HUỆ

Tên khác: 

Dạ lai hương, Vũ lai hương, Huệ ta.

Tên khoa học: 

Polianthes tuberosa L.; thuộc họ Măng tây (Asparagaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo có gốc rễ phình thành củ màu nâu, có dạng như quả lê, to 10-12cm. Lá mọc thành vòng hình hoa thị, không cuống, hình dải, gân lá song song. Thân mang hoa cao khoảng 1m. Cụm hoa chùm dài 15-20cm, thẳng đứng, ở nách mỗi lá bắc có hai hoa màu trắng rất thơm có tràng đơn hay kép; nhị gắn giữa ống; bầu dưới 3 ô. Quả chứa rất nhiều hạt phẳng. Mùa hoa tháng 6-9, nhưng gần như quanh năm đều có hoa.

Bộ phận dùng: 

Hoa, củ (hành) (Flos et Bulbus Polianthis).

Phân bố sinh thái: 

Cây của Mexico được nhập trồng khá phổ biến ở nước ta vì hoa đẹp và rất thơm.

Thành phần hóa học: 

Có tinh dầu Củ chứa sapogenin. Trong đó có hecogenin và tigogenin.

Tính vị, tác dụng: 

Hoa lợi tiểu, gây nôn.

Công dụng, cách dùng: 

Ở Ấn Độ, người ta dùng hành phơi khô và tán bột dùng làm thuốc trị lậu. Có nơi, như ở Vũng Tàu, người ta thường dùng củ chữa bệnh sốt rét. Ở nhiều nơi, dân gian dùng củ chữa hóc xương; người ta giã nát củ, vắt lấy nước, nhỏ vào cuống họng (tránh nhỏ vào răng).

Read more

0 HỔ VĨ XÁM-Sansevieria zeylanica-cây thuốc chữa sốt

HỔ VĨ XÁM

Tên khác: 

Hổ vĩ,  Lưỡi cọp xanh.

Tên khoa học: 

Sansevieria zeylanica (L.) Willd.; thuộc họ măng tây (Asparagaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Sansevieria hyacinthoides (L.) Druce

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây bụi sống nhiều năm, có một bó lá lớn (5-10 lá) mọc thẳng lên, hình ngọn giáo hẹp, nhọn, cao 50-70 cm, rộng 2-3cm, cuống như máng xối, phiến có rằn ri ngang và xám. Chuỳ hoa cao hơn. Hoa xanh xanh, cao 3cm, nhị 6. Quả tròn, có các lá noãn lép tồn tại. Cây ra hoa tháng 6-7

Bộ phận dùng: 

Rễ (Radix Sansevieriae).

Phân bố sinh thái: 

Cây nguồn gốc ở Srilanca, được nhập trồng làm cảnh.

Thu hái: 

Có thể thu hái rễ quanh năm.

Thành phần hóa học: 

Rễ chứa alkaloid sansevierin. Dịch lá tươi chứa acid aconitic, Thân rễ khô và rễ chứa alkaloid và nhựa.

Tính vị, tác dụng: 

Rễ xổ, bổ, long đờm và hạ nhiệt. Alkaloid trong rễ có tác dụng trên hệ tim mạch tương tự như Digitalin, nhưng không mạnh bằng, lại có tác dụng nhanh và thải trừ nhanh hơn.

Công dụng, cách dùng: 

Dùng chữa sốt nóng, khát nước, đái buốt.

Read more

0 HỔ VĨ MÉP LÁ VÀNG-Sansevieria trifasciata-cây thuốc chữa ho, viêm họng khản tiếng

HỔ VĨ MÉP LÁ VÀNG

Tên khác: 

Lưỡi cọp.

Tên khoa học: 

Sansevieria trifasciata Hort. ex Prain var. laurentii (De Willd.) N.E. Brown; thuộc họ Măng tây (Asparagaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo cao 30-50cm, thân rễ mọc bò ngang. Lá hình dải dài, dày và cuống có vằn ngang, mép lá có viền vàng. Hoa trắng mọc thành chùm dài ở ngọn. Quả hình cầu màu vàng da cam.

Bộ phận dùng: 

Lá (Folium Sansevieriae).

Phân bố sinh thái: 

Cây của Phi châu nhiệt đới, được trồng làm cảnh, nay trở thành cây hoang dại ở đồng bằng và vùng núi. Có thể trồng bằng thân rễ.

Thu hái: 

Lá quanh năm, thường dùng tươi.

Công dụng, cách dùng, liều dùng: 

Lá được dùng uống trong chữa ho, viêm họng khản tiếng. Ngày dùng 6-12g lá nhai với muối ngậm nuốt nước dần dần. Dùng ngoài lấy lá hơ lửa cho héo giã nát lấy nước nhỏ tai nhiều lần chữa viêm tai có mủ.

Read more

0 GIANG ÔNG-Bồng bồng-Dracaena cochinchinensis-cây thuốc chữa phong thấp, tê mỏi và đắp bó gãy xương

GIANG ÔNG

Tên khác: Bồng bồng.

Tên khoa học: Dracaena cochinchinensis (Loureiro) S. C. Chen in F. T. Wang & Tang; thuộc họ Măng tây (Asparagaceae)

Tên đồng nghĩa: Dracaena loureiroi Gagnep.

Mô tả: Thân dạng cây bụi, đơn, mọc đứng. Lá hình ngọn giáo, lấp lánh, gập xuống, có bẹ ở gốc, không cuống, dài 22-80cm, rộng 3-4cm ở đoạn giữa. Hoa xanh vàng vàng, xếp thành nhóm sít nhau thành một chuỳ rộng ở ngọn thân, cao tới 1m, có các nhánh dài tới 30cm. Quả dạng quả mọng, hình cầu, đường kính 1cm hay hơn, thường có 1 hạt đường kính 6-7mm. Cây ra hoa vào tháng 7.

Bộ phận dùng: Gỗ (Lignum Dracaenae Cochinchinensis).

Phân bố sinh thái: Cây gặp khắp Ðông Dương và được trồng ở Nam Việt Nam.

Tính vị, tác dụng: Có tác dụng cầm máu, tiêu viêm.

Công dụng, cách dùng:

Lá giã nát, vắt lấy nước dùng nhuộm màu xanh, nhân dân thường dùng nhuộm xanh bánh đúc. Hoa thường được dùng nấu với tôm làm canh.

Lõi đỏ của thân dùng trừ phong thấp, tê mỏi và đắp bó gãy xương.

Ở Thái Lan, trong y học cổ truyền, người ta dùng gỗ nhu Huyết giác làm thuốc hạ nhiệt, chống thoát mồ hôi và chống bệnh scorbut.

Ở Trung Quốc, gỗ dùng trị các vết thương do súng, dao.

www.duoclieu.org

Read more

0 DÂY TÓC TIÊN

DÂY TÓC TIÊN

Tên khác: Dây tóc tiên, Dây tút thiên nhọn

Tên khoa học: Asparagus acerosus Roxb., thuộc họ Thiên môn (Asparagaceae).

Mô tả: Cây dưới bụi rất phân nhánh, gần như mọc leo, dài 3m, có gai ngang, dài đến 1cm, với các cành dạng lá xếp từng nhóm 3-6, hướng lên, có ba cạnh, dài 30mm và hơn, dày 1mm, tận cùng thành mũi dùi ở đầu. Cụm hoa chùm dài 1-5cm, 1-2 ở nách các nhánh; hoa trắng, nhiều, rất thơm, rộng 7-8mm, quả mọng một hạt, to 8mm. Hoa tháng 8.

Bộ phận dùng: Củ (Radix Asparagi).

Phân bố và thu hái: Cây mọc hoang, gặp nhiều ở các tỉnh miền Trung từ Quảng Nam - Đà Nẵng tới Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận. Cũng thường được trồng. Còn phân bố ở Campuchia, Lào, Ấn Độ, Mianma, úc châu.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Rễ chùm dạng củ được ưa chuộng và cũng được sử dụng như củ Thiên môn.

Read more