0 KIM CANG TRUNG QUỐC-Smilax china-chữa phong thấp, đau nhức xương

KIM CANG TRUNG QUỐC

Tên khác: 

Tỳ giải.

Tên khoa học:

Smilax china Linnaeus; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Coprosmanthus japonicus Kunth; Smilax china f. obtusa H. Léveillé; S. china var. taiheiensis (Hayata) T. Koyama; S. pteropus Miquel; S. taiheiensis Hayata.

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Dây leo sống nhiều năm, dài 0,7-2m, phân nhánh; thân có gai ngắn, giòn. Lá không có gai, mọc so le, hình trái xoan đến bầu dục thuôn, dài 5-7cm, rộng 2-5cm, nhẵn, đầu có mũi, có 3-5 gân gốc, tua cuốn ngắn, có khi thu lại thành mụn. Hoa đơn tính khác gốc màu xanh vàng, thường xếp 10 cái thành tán đơn ở nách lá. Quả mọng tròn màu đỏ, to 8-10mm, chứa 3 hạt. Mùa hoa tháng 4-5.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Chinensis), thường gọi là Bạt kháp.

Phân bố sinh thái: 

Cây phân bố ở Nhật bản, Trung quốc, Ấn độ, Lào. Ở Việt Nam cây mọc hoang khắp vùng rừng núi, đồi trọc ở nhiều nơi: Quảng ninh, Bắc giang....

Thu hái: 

Thu hái rễ củ quanh năm. Củ thuôn dài 15-16cm, gần hình trụ, cứng đặc, sần sùi, có khi phân nhánh, bên trong màu nhạt hoặc màu đỏ. Ngâm nước vo gạo một đêm, rửa sạch, phơi khô. Khi dùng thái lát mỏng, tẩm rượu hoặc muối, sao qua.

Thành phần hoá học: 

Có smilax-saponin A, B, C

Tính vị, tác dụng: 

Vị ngọt, đắng, tình bình, có tác dụng giải độc, sát trùng, làm ra mồ hôi, trừ phong thấp, lợi tiểu.

Công dụng, cách dùng, liều dùng: 

Ngọn non ăn được. Thân rễ dùng chữa lậu, ghẻ lở, nhọt độc, phong thấp, nhức mỏi, đau nhức xương. Ngày dùng 20-30g sắc uống. Ở Ấn độ, người ta dùng thân rễ chữa thấp khớp mạn tính, giang mai và bệnh ngoài da. Ở Trung quốc, theo Tân biên Trung y, rễ củ trị loét dạ dày, loét thực quản, loét trực tràng, loét cổ tử cung, loét mũi họng, viêm bụng sinh u, phong thấp đau xương, đái đường (có thể lá tươi sắc uống thay trà), viêm ruột ỉa chảy, kiết lỵ, thận hư đái tháo.

Bài thuốc:

Chữa phong thấp, tiêu độc: Kim cang 20g, Rễ gấc sao 12g, Thiên niên kiện 12g, Khúc khắc 12g, Ý dĩ 40g, Cỏ xước 15g, Núc nác 15g, nước 800ml, sắc còn 300ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Read more

0 KIM CANG QUẢ TO-Smilax megacarpa-chữa tê thấp đau nhức

KIM CANG QUẢ TO

Tên khác: 

Cam ích, Man ết, Nâu.

Tên khoa học: 

Smilax megacarpa A.DC.; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo dài 5-6m, tới 10m, nhánh sinh sản không có gai. Lá có phiến to xoan tròn dài, dài 7-15cm, rộng 3-8cm, gốc hình tim hay tròn, đầu tròn hay tù, có mũi, tua cuốn rất dài. Chùm mang 1-2 tán trên cuống dài; hoa đực trắng, dài 6mm, lá đài hẹp; hoa cái có 3 nhị lép. Quả mọng to 2-2,5cm, vàng hay đỏ; hạt 2-3, dài 6-8mm. Cây ra hoa vào mùa hè.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Megacarpae).

Phân bố sinh thái: 

Loài nguồn gốc Ấn độ, Mianma, Trung quốc, Lào, Campuchia, Thái lan, Malaysia, Indonesia, Philippin và Việt Nam. Ở nước ta, cây thường gặp ở cùng đồng bằng cho tới độ cao 1000m ở nhiều nơi từ Lào cai, Lạng sơn, Quảng ninh, Bắc Giang, Hà nội, Nam hà, Ninh bình, Thanh hoá, Quảng trị, Thừa thiên Huế, Quảng nam-Đà nẵng, Kon tum, Gia lai, Lâm đồng, Khánh hoà, Ninh thuận, Sông bé.

Công dụng: 

Dân gian cũng dùng thân rễ chữa tê thấp, tiêu độc như Thổ phục linh. Cây này cũng được sử dụng trong y học dân tộc của Lào làm thuốc cho phụ nữ uống sau khi sinh đẻ và làm thuốc giảm ho.

Read more

0 KIM CANG NHIỀU TÁN-Smilax prolifera-chữa kiết lỵ ra máu

KIM CANG NHIỀU TÁN

Tên khác: 

Kim cang sinh sôi, Cẩm cang tăng sinh.

Tên khoa học: 

Smilax prolifera Roxb. ex Kunth; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: 

S. siamensis T. Koyama

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo to, thân to đến 1,5cm, có gai thưa, lóng dài 3-10cm. Lá có phiến bầu dục thuôn, dài 6-20cm, rộng 3-12cm, dai dai; gân từ gốc 5; cuống dài đến 3cm, gốc có cánh tròn, tua cuốn dài. Chuỳ hoa gồm 5-25 tán, mỗi tán 18-40 hoa có cuống dài 6-8mm; phiến hoa 3-5mm, nhị 6; chỉ nhị dài 4,5mm; hoa cái có 3 nhị lép. Quả mọng tròn, to 6-7mm.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Proliferae).

Phân bố sinh thái: 

Loài phân bố ở Ấn độ, Mianma, Lào, Thái lan. Ở nước ta, cây mọc ở Lào cai, Hà nội, Khánh hoà.

Công dụng: 

Rễ giã ra với nước rỉ đường hay sữa bò đông đặc rồi thêm nước dùng uống trị kiết lỵ ra máu lẫn với phân và trị đau đường tiết niệu khi đái ra nước tiểu đen và đỏ.

Read more

0 KIM CANG LÁ XOAN-Smilax ovalifolia-chữa tê thấp, đau nhức chân tay

KIM CANG LÁ XOAN

Tên khác:

Kim cang lá to.

Tên khoa học: 

Smilax ovalifolia Roxburgh; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Smilax macrophylla Roxburgh.

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Dây leo cao 1-2m; nhánh to 2cm, có nhiều gai to. Lá có phiến to, bầu dục hay hình trái xoan, rộng đến 20cm, 3-7 gân ở gốc; cuống có tua cuốn dài. Chùm hoa dài mang 3-4 tán; hoa nhiều trên cuống dài; nụ xoan, cao 5,5mm; lá đài cao 7,5mm, hoa cái có nhị lép. Quả tháng 8.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Ovalifoliae).

Phân bố sinh thái: 

Loài của Ấn độ, Mianma, Trung quốc, Lào, Campuchia, Thái lan. Ở Việt Nam, cây mọc hoang ở ven rừng Thủ đức, Phước tuy.

Tính vị, tác dụng:

Vị ngọt, đắng, tình bình, có tác dụng lọc máu.

Công dụng: 

Thân rễ dùng được làm thuốc trị tê thấp, đau nhức chân tay, lỵ không chảy máu và bệnh hoa liễu.

Read more

0 KIM CANG LÁ THUÔN-Smilax lanceifolia-chữa tê thấp đau nhức

KIM CANG LÁ THUÔN

Tên khác: 

Kim cang lá mác, Kim cang thon.

Tên khoa học: 

Smilax lanceifolia Roxburgh; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo cao 4-10m; nhánh chữ chi, không gai hay có gai. Lá có phiến xoan, rộng đến hơi thon; dài 6-17cm, rộng 1,5-5cm, gân từ gốc 5; cuống có tua cuốn mau rụng. Tán đơn, hoa nhiều (10-30); nụ hoa đực dài, cao 4mm; lá đài cao 4mm; hoa đực có chỉ nhị cao 2,5mm. Quả mọng tròn, to 5-7mm. Cây ra hoa tháng 2-4.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Lanceifoliae).

Phân bố sinh thái: 

Loài của Mianma, Trung quốc, Đài loan, Lào, Campuchia, Thái lan, Malaixia. Ở nước ta, cây mọc phổ biến trong rừng từ Lào cai, Lạng sơn, Quảng ninh, Vĩnh phú, Hải hưng, Hà tây, Thanh hoá, Nghệ an, Quảng trị, Quảng nam, Đà nẵng, Kom tum, Lâm đồng, Khánh hoà, Ninh bình.

Thu hái: 

Thu hái thân rễ quanh năm, dùng tươi hay phơi khô.

Tính vị, tác dụng: 

Vị ngọt, đắng, tình bình, có tác dụng giải độc, sát trùng, làm ra mồ hôi, trừ phong thấp, lợi tiểu.

Công dụng: 

Quả ăn được. Ở Quảng trị, Thừa thiên-Huế, người ta dùng rễ và lá làm thuốc trị bệnh trong y học dân gian, cũng như các loài Kim cang khác. Ở Ấn độ, người ta dùng rễ tươi lấy dịch để điều trị bệnh tê thấp và dùng bã đắp lên các phần đau.

Read more

0 KIM CANG LÁ QUẾ-Smilax corbularia-chữa đòn ngã phong thấp

KIM CANG LÁ QUẾ

Tên khác:

Dây muôn, Dây gạo.

Tên khoa học:  

Smilax corbularia Kunth subsp. Corbularia; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Smilax pseudochina Lour., S. peguana A. DC., S. balansaeana H. Bon ex Gagnep.;

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo cao 4-8m, nhánh không gai. Lá hình mũi mác hay thon, đáy tròn, đầu tù, dài 6-14cm, rộng 1,5-6cm, mặt trên bóng, mặt dưới màu mốc trắng; gân 3-5, một cặp sát mép; cuống lá dài 1-1,5cm; tua cuốn chỉ còn là một mũi cứng hay không có, ít khi dài. Cụm hoa là tán đơn mang 15-30 hoa trên cuống đài 1cm; nụ tròn, to 2mm, lá đài cao 2,5mm; hoa đực có 6 nhị, không có chỉ nhị; hoa cái có bầu hình trứng, không có vòi nhuỵ, đầu nhuỵ tròn. Quả tháng 11.

Bộ phận dùng: 

Lá và thân rễ (Folium et Rhizoma Smilacis Corbulariae).

Phân bố sinh thái: 

Loài của Mianma, Trung quốc, Lào, Thái lan, Malaixia. Ở nước ta, cây mọc từ Sơn la, Yên bái, Quảng ninh, Tuyên quang, Vĩnh phú, Hoà bình, Hải hưng, Ninh bình, Thanh hoá, Thừa thiên - Huế, Quảng nam, Đà nẵng, Kon tum, Khánh hoà, Gia lai, Lâm đồng, Đồng nai, thành phố Hồ Chí Minh.

Công dụng: 

Dân gian lấy lá non dùng ăn như rau; lá già dùng làm trà nấu nước uống bổ gân cốt. Ở Trung quốc, thân rễ dùng trị đòn ngã phong thấp.

Ghi chú: 

Còn một phân loài Smilax corbularia subsp. synandra (Gagnep.) T. Koyama gọi là Kim cang nhị dính, Kim cang quần hùng có củ cũng được sử dụng làm thuốc giải độc thuỷ ngân.

Read more

0 KIM CANG LÁ MỎNG-Smilax riparia-chữa viêm khớp xương do phong thấp

KIM CANG LÁ MỎNG

Tên khác:

Kim cang bờ; Cẩm cang ven sông.

Tên khoa học:

Smilax riparia A. de Candolle; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo dài 3m. Nhánh nhỏ hình trụ, có rãnh, không có gai. Lá có phiến bầu dục thon đến tròn dài, gốc hình tim, gân 5, rất lồi ở mặt dưới, mỏng, lúc khô nâu tươi, cuống 1,5cm, mang ở giữa 2 tua cuốn dài và mảnh. Tán trên cuống dài 5-8cm, mang nhiều hoa; cuống hoa 2cm, nụ xoan, tù, nhị 6, bầu thuôn. Cây ra hoa tháng 5, quả tháng 2.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Ripariae).

Phân bố sinh thái:

Loài nguồn gốc từ Trung quốc, Triều tiên, Nhật bản, Philippin. Ở Việt Nam, cây mọc ở rừng Lai châu, Sơn la, Lào cai, Hà bắc, Hà tây, Ninh bình, Nghệ an đến Quảng trị, Lâm đồng.

Thu hái: 

Thu hái vào mùa hè, thu, rửa sạch, phơi khô dùng.

Tính vị, tác dụng: 

Vị đắng, tính bình, có tác dụng trừ phong thấp, hoạt huyết thông kinh, tiêu viêm chống đau.

Công dụng: 

Dùng chữa viêm khớp xương do phong thấp, gân cốt đau nhức, huyết áp cao; viêm tuỷ xương, lao xương.

Liều dùng, cách dùng: 

Ngày dùng 12-20g dạng thuốc sắc, hoặc ngâm rượu uống.

Bài thuốc: 

Đau nhức gân cốt do phong thấp: Kim cang lá mỏng 100g sắc uống.

Read more

0 KIM CANG LÁ BẮC-Smilax bracteata-chữa đau nhức xương

KIM CANG LÁ BẮC

Tên khác: 

Cậm kênh, Cậm kệch, Kim cang lá bắc to, Kim cang lá hoa.

Tên khoa học: 

Smilax bracteata C. Presl; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Smilax lyi H. Léveillé; S. stenopetala A. Gray.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo cao 3-7m; nhánh có gai cong. Lá hình bầu dục, đầu có mũi; 5 gân chính; tua cuốn dài 5-7mm. Chùm hoa khác gốc cao 5-8cm, gồm 3-5 tán có lá bắc rộng; nụ dài, cao 5mm; cánh hoa dài 5mm, hẹp hơn lá đài; hoa đực có chỉ nhị dài 2,3mm, hoa cái có nhị lép. Quả mọng tròn, to 6mm.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis Bracteatae).

Phân bố sinh thái: 

Loài của Trung quốc, Nhật bản, Lào, Campuchia, Thái lan, Malaixia, Inđônêxia, Philippin. Ở Việt Nam cây mọc hoang ở nhiều nơi từ Lai châu, Lào cai, Tuyên quang, Cao bằng, Lạng sơn, Hà tây, Nam hà, Nghệ an, Quảng bình, Thừa thiên-Huế, Khánh hoà, Lâm đồng, Bà rịa-Vũng tàu, thành phố Hồ Chí Minh, Kiên giang.

Tính vị, tác dụng: 

Vị ngọt, tính mát; có tác dụng giải độc tiêu viêm, kháng sinh, trừ thấp.

Công dụng: 

Thân rễ dùng sắc nước uống hoặc ngâm rượu uống lợi tiểu, tiêu độc trị đau nhức xương.

Read more

0 KIM CANG ĐỨNG-Smilax verticalis

KIM CANG ĐỨNG

Tên khác: 

Cẩm cang thẳng đứng.

Tên khoa học: 

Smilax verticalis Gagnep.; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo có thân đứng cao 20-40cm, có gai mảnh. Lá có phiến thuôn, dài 10-13cm, rộng 3-7cm, đầu tù hay hơi lõm, có mũi, gân gốc 7, một cặp to gần sát mép; cuống 1,5cm, tua cuốn đính gần gốc. Cụm hoa tán đơn trên cuống dài 1,2cm, có lá bắc ở nửa trên; cánh hoa dài 4,5mm, hẹp hơn lá đài, nhị có chỉ cao 3mm; hoa cái có bầu không lông. Cây ra hoa tháng 8.

Bộ phận dùng: 

Rễ và lá (Rhizoma et Folium Smilacis Verticalis).

Phân bố sinh thái: 

Loài của Trung quốc, Lào, Campuchia, Thái lan, Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc từ Lào cai, Tuyên quang, Quảng ninh, Hà tây, Ninh bình, Nghệ an, tới Kon tum, Gia lai, Đắc lắc, Lâm đồng và Ninh thuận.

Công dụng: 

Theo Thực vật chí Campuchia, Lào và Việt Nam, ở Campuchia và Lào, thân rễ và lá được dùng trong y học dân gian.

Read more

0 KIM CANG CAMPUCHIA-Smilax cambodiana-chữa thấp khớp

KIM CANG CAMPUCHIA

Tên khoa học: 

Smilax cambodiana Gagnep.; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Dây leo có nhánh yếu, có ít gai. Lá hình bầu dục dài, có mũi, dài 4-12cm, có 3 gân ở gốc; tua cuốn ngắn, yếu. Hoa nhiều xếp thành 1-2 tán. Nụ hoa cao 5mm. Lá đài dài 5mm. Hoa đực có chỉ nhị dài 2,5mm. Cây ra hoa tháng 4

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Smilacis).

Phân bố sinh thái: 

Cây nguồn gốc từ Đông dương, mọc hoang ở triền núi, gặp từ Gia lai, Khánh hoà, Ninh thuận, Bình thuận vào tới các tỉnh Nam bộ.

Thu hái: 

Thu hái thân rễ quanh năm, thái phiến và phơi khô.

Tính vị, tác dụng: 

Vị ngọt, tính mát; có tác dụng giải độc tiêu viêm, kháng sinh, trừ thấp.

Công dụng:, cách dùng, liều dùng: 

Cũng dùng như Tỳ giải hay các loài Kim cang khác làm thuốc chữa 1. Thấp khớp, đau nhức xương, đòn ngã tổn thương; 2. Đinh nhọt. Dùng 30-60g dạng thuốc sắc. Dùng ngoài lấy lá nghiền ra, thêm dầu Dừa, dầu Vừng bôi trị viêm mủ da và bỏng.

Read more

0 KHÚC KHẮC-Heterosmilax gaudichaudiana-chữa thấp khớp đau lưng

KHÚC KHẮC

Tên khác: 

Dị kim gaudichaud.

Tên khoa học: 

Heterosmilax gaudichaudiana (Kunth) Maximowicz; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Smilax gaudichaudiana Kunth; Heterosmilax gaudichaudiana var. hongkongensis (Seemann) A. de Candolle; H. gaudichaudiana var. latifolia Bodinier ex H. Léveillé; H. japonica Kunth var. gaudichaudiana (Kunth) F. T. Wang & T. Tang; Oligosmilax gaudichaudiana (Kunth) Seemann; S. erythrantha Baillon ex Gagnepain; S. hongkongensis Seemann; S. mcclurei T. Koyama.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Dây leo có thân nhẵn, không có gai. Lá mọc so le, hình trứng, đôi khi gần tròn, gốc tròn hay hơi hình tim, có 6 gân gốc, cuống dài mang tua cuốn. Cụm hoa hình tán đơn, mọc ở nách lá, có cuống dài. Hoa màu hồng hoặc có điểm chấm đỏ, hoa đực có bao hoa với 3 răng tù, 3 nhị có chỉ nhị ngắn. Hoa cái có bầu hình trứng với vòi ngắn mang 3 đầu nhuỵ rẽ ra. Quả mọng hình cầu hoặc có bốn góc, khi chín màu đen, chứa 2-4 hạt màu đỏ nâu. Cây ra hoa tháng 5-6, quả tháng 8-12.

Bộ phận dùng: 

Thân rễ (Rhizoma Heterosmilacis).

Phân bố sinh thái: 

Cây mọc nhiều ở vùng rừng núi các tỉnh như Quảng ninh, Nam hà, Ninh bình, thường gặp ở ven đường trong các bờ bụi, trên các đồi trọc.

Thu hái, chế biến: 

Thu hái rễ củ vào mùa hạ, mang về rửa sạch rồi phơi hay sấy khô.

Thành phần hoá học: 

Thân rễ chứa saponin, tanin, chất nhựa.

Tính vị, tác dụng: 

Cũng như nhiều loại Kim cang, cây có tác dụng chống viêm, tiêu độc, chống dị ứng.

Công dụng: 

Dùng chữa thấp khớp đau lưng, đau xương, đau khớp. Cũng dùng chữa mụn nhọt, tràng nhạc, lở ngứa, giang mai, ngộ độc thủy ngân.

Liều dùng, cách dùng:

Ngày dùng 15-30g, dạng thuốc sắc, cao nước hoặc thuốc bột, thuốc viên.

Read more

0 CÔM LANG-Smilax perfoliata-cây thuốc nam chữa đau nhức xương khớp

CÔM LANG

Tên khác: Dây chong chóng, (dây) Chông chông; Cơm lang; Ket kâm; Chrai; Kre, Dây chong chóng

Tên khoa học: Smilax perfoliata Lour.; thuộc họ Kim cang (Smilacaceae).

Tên đồng nghĩa: Smilax annamensis Rendl.

Mô tả: Dây leo cao 3-4m, to, có nhiều gai. Lá có phiến xoan, to, dài 15-20cm, rộng 8,5-10cm, gốc tròn hay hình tim, gân 7; cuống có cánh cao ôm thân, mang tua cuốn dài và chắc. Tán đơn độc, trên cuống đài; hoa nhiều , có cuống mảnh; phiến hoa cao 7mm. Quả mọng cao 7mm, tròn tròn. Cây ra hoa tháng 10, quả tháng 11-2.

Bộ phận dùng: Thân rễ (Rhizoma Smilacis Perfoliatae).

Phân bố sinh thái: Loài của Mianma, Trung Quốc, Thái Lan. Ở Việt Nam, cây mộc ở ven rừng, trong các lùm bụi từ Lào Cai, Sơn La, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Tuyên Quang, Bắc Thái, Hà Bắc, Hà Tây, Hà Nội, Ninh Bình, Nghệ An, Quảng Trị, tới Khánh Hoà, Ninh Thuận và Lâm Đồng.

Tính vị, tác dụng: Có tác dụng kiện tỳ ích vị, cường cân cốt.

Công dụng: Ở Kontum và Gia Lai, dân gian cũng dùng thân rễ sắc uống, chữa tê thấp và nhọt độc. Ở Trung Quốc, thân rễ cũng dùng chữa phong thấp tê đau.

Read more