0 MÃ ĐỀ KIM-Dichondra repens-chữa viêm gan cấp tính

MÃ ĐỀ KIM

Tên khác: (cây) Hai hạt, Kim tiền thảo.

Tên khoa học: Dichondra repens J.R. Forst. & G. Forst.; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Dichondra micrantha Meisn.; Dichondra repens var. repens

Mô tả (Đặc điểm thực vật): Cây thảo nhỏ sống nhiều năm, bò ở đất có rễ bất định; thân mảnh có lông nằm. Lá có phiến hình thận tròn, dài 2-3cm, gân từ gốc 7, có lông thưa, cuống dài hơn phiến. Hoa ở nách lá; cuống ngắn hơn cuống lá; tràng hoa hình đĩa nhỏ, có lông; nhị 5, lá noãn 2, rời nhau, vòi nhuỵ 2. Quả bế 2, tròn, có lông. Hoa tháng 4-5.

Bộ phận dùng: Toàn cây phơi hay sấy khô (Herba Dichondrae).

Phân bố: Cây có nguồn gốc Nam Trung Quốc, có thấy ở miền bắc Việt Nam. Cây mọc ở dọc đường đi, đất có cỏ và nơi đất ẩm.

Thu hái: Toàn cây quanh năm, rửa sạch dùng tươi hay phơi khô.

Thành phần hóa học: β-sitosterol, vanillin, octatriacontane, maltol, ursolic acid, scopoletin và umbelliferone.

Tính vị, tác dụng: Vị cay, tính bình, có tác dụng thanh nhiệt, tiêu viêm, giải độc, lợi tiểu.

Công dụng: Cây dùng để chữa: Viêm gan, viêm túi mật;  Viêm thận, phù thũng, bệnh đường tiết niệu, sỏi; Chữa lỵ.

Cách dùng, liều dùng: Ngày dùng 15-30g, dạng thuốc sắc, thường phối hợp với các vị thuốc khác. Dùng ngoài trị tràng nhạc, cụm nhọt ở ngực, đinh nhọt, đòn ngã chấn thương. Dùng cây tươi giã đắp tại chỗ.

Bài thuốc:

1. Chữa viêm gan cấp tính: Mã đề kim, cât Ban, mỗi vị 60g, giã nát chiết lấy dịch, thêm mật ong mà dùng.

2. Chữa viêm thận, phù thũng: Mã đề kim, Mã đề, vỏ quả Bí đao cạo sạch lông, mỗi vị 15-30g sắc nước uống.

Tài liệu tham khảo:

Võ Văn Chi (2013), Từ điển cây thuốc Việt Nam Tập I, Nhà xuất bản Y Học

Liu Yuming, Liang Guangyi, Zhang Jianxin, Wu Kongyun, Xu Bixue, Luo Bo (2002); Studies on chemical constituents of Dichondra repens;Europe PubMed Central; 37(8):577-579]

The Plant List 2013

Read more

0 BẠC THAU-Chữa bệnh phụ nữ

BẠC THAU

Tên khoa học: 

Argyreia acuta Lour.; Họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên khác: 

Bạc sau, bạch hoa đằng, thảo bạc, chấp miên, pác túi (Tày)

Tên nước ngoài: 

Elephant creeper (Anh), liane d'argent (Pháp).

Đặc điểm thực vật (Mô tả):

Dây leo, bò hay quấn, dài hàng mét. Thân và cành non có lông mịn, màu lục, sau nhẵn, vỏ màu nâu. Lá mọc so le, hình bầu dục hoặc trái xoan, gốc bằng hoặc hơi hình tứn, đầu nhọn, dài 5 - 11 cm, rộng 3 - 8 cm, mặt trên nhẵn, màu lục sẫm đen, mặt dưới nhiều lông mịn, màu trắng bạc; cuống lá rất dài phủ đầy lông.

Cụm hoa mọc thành xim ở kẽ lá; hoa màu trắng; đài hoa hình chén có lông màu ánh bạc, lá đài ngắn rộng; tràng hoa hình phễu, cánh hoa hẹp gập xuống, hàn liền ở gốc, mặt ngoài có lông tơ; nhị vượt ra khỏi tràng, chỉ nhị có lông; bầu nhẵn, gần hình cầu, có 2 ô chứa 2 noãn.

Quả mọng, hình cầu, khi chín màu đỏ, đường kính 8mm, có đài tồn tại cong lên; hạt 2 - 4 màu nâu.

Mùa hoa quả: tháng 8-11.

Phân bố, sinh thái:

Chi Argyreia Lour, có khoảng hơn 40 loài trên thế giới, phân bố ở vùng nhiệt đới châu Á và châu Phi. Ở Việt Nam, hiện nay đã biết khoảng 15 loài, trong đó ít nhất hai loài được dùng làm thuốc là Argyreia acuta Lour, và A. capitata (Vahd) Choisy. Loài bạc thau (Argyreia acuta Lour.) có vùng phân bố rộng rãi khắp nơi, từ vùng núi thấp (dưới 1000m) đến trung du và cả ở đồng bằng.

Bạc thau thuộc loại cây ưa ẩm. Cây thường leo trùm lên các loại cây gỗ, cây bụi khác ở ven rừng, chân đồi, bờ nương rẫy cũng như trong các lùm bụi quanh làng, ở một vài nơi ở vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ còn thấy bạc thau mọc lẫn trong các bụi tre gai. Những cây không bị chặt phá, chiều dài của thân leo có thể lên tới 15 - 20 m. Cây ra hoa quả nhiều, hàng năm. Khi quả chín, tự mở hạt rơi xung quanh gốc cây mẹ và mọc thành những cây con. Bạc thau còn có khả nàng tái sinh tốt từ các phần còn sót lại sau khi bị cắt.

Bộ phận dùng:

Đoạn thân mang lá dài 30 - 50cm, thu hái quanh năm, lúc trời khô ráo, rồi phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ 50 - 60°C.

Tính vị, công năng:

Bạc thau có vị hơi chua, hơi đắng, nhạt, tính mát. Có tác dụng thanh nhiệt, lợi thuỷ, giải độc, sát trùng, tiêu viêm.

Công dụng:

Lá hoặc thân mang lá chữa ho, nhất là ho trẻ em, viêm phế quản cấp và mãn tính, bí đái, đái rắt, đái buốt, nước tiểu đục, khí hư, bạch đới. Còn dùng chữa sốt rét. Ngày 6 - 12g khô hoặc 30 - 40g tươi, sắc uống.

Dùng ngoài, lấy lá hoặc ngọn mang lá tươi, giã nát đắp vào chỗ gãy xương, lở ngứa, mụn nhọt để hút mủ và lên da non.

Bài thuốc có bạc thau:

1. Chữa ho trẻ em:

Bạc thau, chua me, xương sông, mỗi vị 6 - 8g tươi, giã nát, vắt lấy nước uống.

2. Chữa rong kinh, rong huyết:

- Bạc thau 30 - 40g tươi, giã nát, chế nước nguội

vào, vắt lấv nước cốt uống, bã dắp lên đỉnh đầu (Nam dược thần hiệu).

- Bạc thau, ngải cứu, lá bạch đầu ông, mỗi vị 20g tươi, giã nát, vắt lấy nước uống.

3. Chữa kinh nguyệt không đều:

Bạc thau 20g, rau dền gai 8 - 16g. sác uống

4. Chữa khí hư bạch đới:

Bạc thau, bạch đồng nữ, mỗi vị 30 - 40g tươi. Giã nát, vắt lấy nước uống hoặc sắc uống. Loại khô, dùng mỗi vị 15 - 20g.

5. Chữa vết thương, mụn nhọt chảy nước vàng:

Lá khô tán bột mịn, rắc, hoặc lá tươi, giã nál đắp.

6. Chữa nổi mẫn, ngứa, ghẻ lở, rôm sảy:

Lá đươc nấu lấy nước tắm, rửa.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện Dược liệu (2004), “Cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam”, tập II, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Read more

0 KHOAI LANG-Ipomoea batatas-chữa di tinh đái đục

KHOAI LANG

Tên khác:

Lang, Rau lang.

Tên khoa học: 

Ipomoea batatas (Linnaeus) Lamarck; thuộc họ Khoai lang (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa:

Convolvulus batatas Linnaeus; Batatas edulis (Thunberg ex Murray) Choisy; C. candicans Solander ex Sims; C. edulis Thunberg ex Murray; Ipomoea batatas var. edulis (Thunberg ex Murray) Makino; I. batatas var. lobata Gagnepain & Courchet; I. edulis (Thunberg ex Murray) Makino; I. fastigiata Sweet.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo sống lâu năm, có thân mọc bò, dài 2-3m. Rễ phình thành củ tròn dài, màu đỏ, trắng hay vàng. Lá có nhiều hình dạng, thường hình tim xẻ ba thuỳ sâu hay cạn, có cuống dài. Hoa màu tím nhạt hay trắng, mọc thành xim ít hoa ở đầu cành hay nách lá.

Bộ phận dùng:

Rễ củ và lá (Radix et Folium Ipomoeae).

Phân bố sinh thái:

Cây nguồn gốc Mỹ châu nhiệt đới, được trồng ở khắp nơi để lấy củ ăn. Lá cũng dùng luộc ăn được.

Chế biến: 

Để dùng làm thuốc, có thể dùng củ tươi, hoặc củ thái lát phơi khô hay tán bột.

Thành phần hoá học: 

Củ Khoai lang chứa 24,6% tinh bột, 4,17% glucose. Khi còn tươi, củ chứa 1,3% protein 0,1% chất béo, các diastase, tro có Mn, Ca, Cu, các vitamin A, B, C, 4,24% tanin, 1,375% pentosan. Khi đã phơi ở chõ thoáng mát, trong cũ có inosit, gôm, dextrin, acid chlorogenic, phytosterol, carotin, adenin, betain, cholin. Dây khoai lang cũng chứa adenin, betain, cholin. Ngọn dây Khoai lang đỏ có một chất gần giống insulin. Lá chứa chất nhựa tẩy (1,95-1,97%).

Tính vị, tác dụng: 

Khoai lang có vị ngọt, tính bình, có tác dụng nhuận tràng, bổ hư tổn, ích khí lực, mạnh tỳ thận.

Công dụng:

Thường dùng trị 1. Lỵ mới phát; 2. Đại tiện táo bón; 3. Di tinh, đái đục; 4. Phụ nữ kinh nguyệt không đều, loạn kỳ, máu xấu; 5. Cúm mùa hè, sốt nóng li bì, thân thể đau mỏi. Có tác giả còn cho rằng Khoai lang có thể giúp con người phòng ngừa chứng xơ cứng động mạch, hạ huyết áp, giảm béo phì và chứng già yếu. Nó cũng có khả năng chống ung thư vú và ung thư đại tràng,

Cánh dùng, liều dùng: 

Ngọn non và lá Khoai lang dùng ăn luộc và uống nước hàng ngày từ 60-100g. Cũng có thể dùng 30-40g lá khô sắc uống. Đễ chữa táo bón, dùng củ tươi gọt vỏ, nghiền nát chế nước chín, quấy đều, uống sáng sớm lúc đói 1/2 cốc to và 1/2 cốc uống vào trước bữa ăn. Cũng có thể ăn củ luộc. Có thể chế bột khoai, phối hợp với Vừng (Mè) đen sao vàng tán bột, luyện viên. Để chữa lỵ mới phát, lấy vài ba củ nướng cho đến khi cháy hết vỏ ngoài, thịt trong vừa chín đem bóc vỏ ăn lúc còn nóng, thì đại tiện thông, hết mót rặn.

Bài thuốc:

1. Cúm mùa hè: Khoai lang khô 1 bát, Ngấy tía 1 nắm, Sắn dây 1 nắm, Rau má 1 nắm, sắc uống.

2. Di tinh đái đục: Hột khoai lang khô uống mỗi lần 15-20g vào sáng sớm và trước lúc đi ngủ.

Read more

0 ĐINH CÔNG

ĐINH CÔNG

Tên khác: Đinh công, Chân bìm lá tà

Tên khoa học: Erycibe obtusifolia Benth. thuộc họ Khoai lang (Convolvulaceae).

Mô tả: Dây leo to. Cành có cạnh nhọn nhọn, không lông, khi già có lỗ bì lồi cao. Lá có phiến bầu dục hay xoan ngược, dài 5-15cm, rộng 2-6cm, có màu nâu hai mặt, dai, nhẵn, gân phụ 5-6 cặp, cuống dài 1,5cm. Cụm hoa chùm dài ở nách lá và ngọn nhánh; nụ cao 4,5mm, có lông; lá đài có lông vàng; tràng cao 1cm, màu vàng kim và vàng trắng. Hoa tháng 6-8, quả tháng 8-10.

Bộ phận dùng: Thân dây (Caulis Erycibes), có tên là Đinh công đằng

Phân bố và thu hái: Loài phân bố ở Trung Quốc, Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở vùng núi cao Sapa, tỉnh Lào Cai. Có thể thu hái thân cây quanh năm, mang về thái nhỏ, phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Vị cay, tính ấm, có độc, có tác dụng khu phong thắng thấp, dãn gân hoạt lạc, tiêu sưng giảm đau.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Được dùng chữa 1. Phong thấp viêm nhức khớp xương; 2. Đau dây thần kinh toạ; 3. Bại liệt nửa người; 4. Té ngã sưng đau.

Read more

0 BÌM BÌM VÀNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM VÀNG

Tên khác:  Bìm bìm, Hắc sửu, Khiên ngưu.

Tên khoa học: Merremia hederacea (Burm. f.) Hallier f.; thuốc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Evolvulus hederaceus Burm. f.; Ipomoea chryseides Ker-Gawl.; Convolvulus chryseides (Ker-Gawl.) Spreng.; Merremia chryseides (Ker-Gawl.) Hallier f.

Mô tả: Cây thảo leo quấn, có ít lông, thân mảnh. Lá có phiến thường có thuỳ cạnh hay sâu, gân từ gốc 3-5, không lông ở mặt trên; cuống mảnh, dài. Chuỳ hoa ở nách lá, hoa vàng ít khi trắng trắng miệng hồng, lá đài cao 2cm, bằng nhau; tràng rộng 1,5cm. Quả nang to 8mm, trong đài tồn tại; hạt 4, nâu, có lông ở rốn. Ra hoa vào tháng 12.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Merremiae Hederaceae).

Phân bố sinh thái: Loài của Trung Quốc và Việt Nam. Cây mọc ở vùng đồng bằng, dọc theo bờ bụi khắp nước ta.

Thu hái chế biến: Thu hái cây vào mùa hạ, mùa thu, loại bỏ tạp chất, phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Vị ngọt nhạt, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi hầu họng.

Công dụng: Ở Trung Quốc, dùng trị cảm mạo, viêm amygdal cấp tính, viêm hầu họng, viêm kết mạc cấp tính.

Cách dùng liều lượng: Liều dùng 15-30g. Dùng ngoài trị mụn nhọt, giã cây tươi đắp. Có người cho là lá ăn được, hạt và củ xổ.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌ TRẮNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌ TRẮNG

Tên khác: Bìm bìm gai.

Tên khoa học: Calonyction aculeatum (L.) House; thuộc  họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Mô tả: Dây leo quấn, to, nhẵn hoặc với những vết lồi hình nón, nom như gai. Lá gần như hình mắt chim, hình tím sâu, đột nhiên nhọn mũi, dài 8-16cm, rộng  7-15cm, nhẵn cả hai mặt; gân gốc 7-9. Hoa xếp 2-3 cái trên một cuống chung dài 8-12cm. Tràng hoa màu trắng, có ống dài tới 13cm. Quả nang bao bởi những lá đài đồng trưởng, hình trứng, có mũi nhọn cứng, dài 25mm, nhẵn, ở đầu một cuống quả hình chuỳ, đồng trưởng, dài 35mm.

Bộ phận dùng: toàn cây và hạt (Herba et Semen Calonyctionis), thường có tên là Nguyệt quang hoa.

Phân bố sinh thái: Cây nguồn gốc ở Mỹ châu nhiệt đới, được nhập vào các xứ nhiệt đới trồng làm cây cảnh. Thường trồng trong một số vườn và có khi gặp phát tán hoang dại. Hoa nở về đêm.

Thành phần hoá học: Người ta tách được một chất tương tự như nhựa.

Tính vị, tác dụng: Ở Palembang, Sumatra và cả ở Malaisia, nhiều nơi ở châu Phi, người ta dùng các lá non làm rau ăn. Ðài hoa nạc cũng được sử dụng ở Ấn Độ và Sri Lanca làm rau ăn. Ở Ấn Độ người ta dùng các bộ phận khác của cây làm thuốc điều trị các vết thương rắn cắn; người ta cũng dùng hạt làm thuốc tẩy. Còn rễ và hạt dùng pha nước uống.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM TÍA-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM TÍA

Tên khoa học: Ipomoea purpurea (L.) Roth.; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Pharbitis purpurea (L.) Voigt

Mô tả: Cây mọc hàng năm có thân leo quấn, 1,5-3m, có lông. Lá nguyên dạng tim, dài 5-12cm, ít khi chia thuỳ, có mũi nhọn, có lông mềm; cuống lá dài 4-9cm. Hoa họp 1-3 (có khi  5) cái thành xim nhỏ ở nách lá; lá dài thuôn nhọn, có lông cứng; tràng 3-6cm, màu trắng, màu tía hay màu tía hồng; nhị 5; bầu 3 ô. Quả nang chứa 5-6 hạt màu đen (hắc sửu) hay màu vàng trắng nhạt (bạch sửu) dài 4-8mm, rộng 3-5mm. Hoa tháng 6-9, quả tháng 7-10.

Bộ phận dùng: Hạt (Semen Ipomoeae); cũng gọi là Khiên ngưu tử.

Phân bố sinh thái: Cây nguồn gốc ở Nam Mỹ châu, được trồng nhiều làm cảnh. Trồng bằng dây hoặc bằng hạt. Cũng gặp ở Trung Quốc và Ấn Độ. Cây mọc tự nhiên ở độ cao 2000m, và cũng được trồng ở Himalaya. Thu hái vào mùa thu, đông, phơi khô đập lấy hạt.

Thành phần hoá học: trong hạt có pharbitin, acid pharbitic C.D, acid tiglic acid nilic. Trong thân có 4-8% chất nhựa mềm. Nó chứa Ipuranol tương đương với sitosterol glucosid, acid ipuralic.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng tính hàn, có độc, có tác dụng trừ thấp nhiệt, thông đại tràng, thông tiểu, sát trùng.

Công dụng: Thường dùng trị: 1. Thủy thũng, đại tiểu tiện không thông; 2. Suyễn, khó thở, bụng đầy tức; 3. Giun đũa, sán xơ mít.

Cách dùng, liều lượng: Ngày dùng 4-8g dạng thuốc sắc hay thuốc bột.

Bài thuốc: Chữa phù thũng: Bìm bìm 10g, Xa tiền tử 8g, nước 300ml. Sắc còn 150ml, chia 2 lần uống trong ngày. Nếu đi tiểu nhiều được là tốt. Có thể tăng liều Bìm bìm tía lên tới 40g.

Ghi chú: Phụ nữ có thai và người tỳ vị hư nhượckhông nên dùng.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM NÚI-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM NÚI

Tên khác: Bìm núi leo, Rạng leo.

Tên khoa học: Porana volubilis Burm. f.; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Mô tả: Dây leo to, cành không lông. Lá có phiến bầu dục, chót có mũi tù, gốc tròn, không lông, bóng, cuống dài 2,5cm. Chuỳ hoa to, nhiều hoa  màu trắng rất thơm, tràng hình ống như chuông cao 1cm; nhị  5, đính trên ống tràng, bầu 1 ô. Quả nang tròn tròn đường kính 3-4mm, trên có đài đồng trưởng thành 5 cánh bằng nhau, cao  8mm; hạt 1-2 hình trứng. Hoa tháng 12-2; quả tháng 1-3.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Poranae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc ven rừng, rừng nứa rụng lá từ bờ biển tới độ cao 700m khắp nước ta. Còn phân bố Ấn Độ, Thái Lan.

Công dụng: Ở Malaisia, nước sắc lá dùng cho phụ nữ sinh đẻ uống như thuốc làm sạch. Lá được dùng ăn để trị bệnh hôi mồm.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM LÁ NHO-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM LÁ NHO

Tên khoa học: Merremia vitifolia (Burm. f.) Hallier f. thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Convolvulus vitifolius Burm. f.; Ipomoea vitifolia (Burm. F.) Blume

Mô tả: Dây leo quấn to, dài đến 25m, thân cứng, dầy lông. Lá có phiến tròn tròn, to 5-7cm, có 5-7 thuỳ nhọn, mép có răng, có lông nằm, gân từ gốc 5. Cụm hoa ngắn ở nách lá, trên cuống dài 3-4cm. Hoa màu vàng da cam, khi khô màu đỏ, rộng 5cm; lá đài rộng đến 2cm; nhị gắn cách đáy ống tràng 5-7mm. Quả nang tròn, đường kính 4cm, có 1 van. Hạt 1-4, màu nâu, nhẵn, gần hình cầu, đường kính 5mm.

Bộ phận dùng: Toàn cây (HerbaMerremiae Vitifoliae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc dọc đường đi, nơi khô ráo, đến độ cao 900m khắp nước ta, nhưng gặp nhiều ở Khánh Hoà, Ðồng Nai... Cũng phân bố ở Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia.

Thành phần hoá học: Có glucosid.

Tính vị, tác dụng: Lá làm mát, lợi tiểu.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ở Campuchia, người ta dùng thân dây làm thuốc uống trong và rửa ngoài để trị bệnh đậu mùa và sốt rét. Ở Ấn Độ, người ta dùng cây chữa đái són đau và bệnh đường tiết niệu. Dịch lá dùng chế thuốc đắp trị đau mắt. Rễ ăn được, làm dễ tiêu hoá.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM LAM-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM LAM

Tên khác: Bìm bìm khía.

Tên khoa học: Ipomoea nil (L.) Roth.; thuộc họ Bìm bìm (Convolvuaceae).

Mô tả: Thân leo quấn 2-3m. Lá xoan, dạng tim dài 8-13cm, thường có 3 thuỳ hinh trái xoan nguyên; thuỳ bên có khi có răng (do cây có tên Bìm bìm khía). Cuống lá; lá đài có lông, hình dải, có mũi cong; tràng hoa có ống trắng, phiến trải ra màu lam, tía hay hồng. Quả nang to 1cm, chứa 5-7 hạt tròn cao 5mm, đen đen, không có lông. Quả tháng 7-10.

Bộ phận dùng: Hạt (Semen Ipomoeae), thường gọi là Khiên ngưu tử.

Phân bố sinh thái: Cây nguồn gốc Nam Mỹ, hiện nay đã thuần hoá, thường gặp mọc ở hàng rào, lùm bụi. Cũng có khi trồng.

Thu hái chế biến: Thu hái quả chín vào mùa thu, trước khi quả nứt, đập lấy hạt rồi phơi khô.

Tính vị tác dụng: Vị đắng, tính hàn, hơi độc; có tác dụng nhuận tràng, lợi tiểu, tiêu sưng, trừ giun.

Công dụng: Thường dùng trị: 1. Viêm thận phù thũng, xơ gan cổ trướng; 2. Táo bón; 3. Giun đũa, sán xơ mít.

Cách dùng liều lượng: Liều dùng 3-5g, dạng thuốc sắc. Không dùng cho người có thai. Ðối với người ốm yếu dùng phải cẩn thận. Không dùng chung với hạt Ba đậu.

Bài thuốc:

1. Táo bón: Khiên ngưu tử, hạt Cau, lượng bằng nhau, nghiền thành bột, trộn thêm mật luyện viên 9g. Uống ngày một viên, trước khi đi ngủ.

2. Phù thũng: Khiên ngưu tử 10g. Mã đề 8g, Gừng 2g, nước 300ml. Sắc còn 150ml chia 2 lần xuống trong ngày. Nếu tiểu tiện được nhiều thì tốt. Có thể liều ruống cao hơn nữa cũng được.

3. Trị giun đũa, giun tóc: Dùng hạt Bìm bìm 8g, hạt Cam 8g, Chút chít 4g, tán nhỏ cho uống 3 lần vào tảng sáng lúc đói (nhịn ăn).

4. Cổ trướng và thũng trướng mạn tính: Dùng hạt Bìm bìm 8g, Hồi hương 2g, tán nhỏ, chia uống 2-3 lần trong một ngày. Uống 3 ngày liền thì rút nước, bớt trướng.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM DẠI-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM DẠI

Tên khác: Bìm nấp, Dây chìa vôi.

Tên khoa học: Operculina turpethum (L.) S. Manso; thuốc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Convolvulus turpethum L.; Ipomoea turpethum (L.) R. Br;. Spiranthera turpethum (L.) Bojer; Operculina turpethum (L.) Peter in Engl & Prantl

Mô tả: Cây thảo mọc bò và leo, khoẻ, có cành hình trụ có góc nhiều hay ít, có 4 cánh thấp. Lá xoan hay thuôn, thường hình tam giác, hình tim hay cụt ở gốc, nhọn hoặc tù, dài 5-12cm, rộng 2,5-7,5cm; cuống dài 1-7cm. Hoa lớn, màu trắng hay vàng nhạt, ở nách lá, có cuống 1-7cm. Quả nang đường kính 15-16mm, có 4 góc, mở ở đỉnh theo một lằn ngang thành một nắp tròn, bao bởi đài hoa cao 3cm. Hạt 3-4, hình lăng kính đen đen, đường kính 6-7mm.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Operculinae). Cây có củ như bình vôi nên cũng gọi là Bình vôi. Thường có khi gọi nó là Chìa vôi, là Bạch phấn đằng. Ở Trung Quốc người ta gọi nó là Hạp quả đằng dựa theo cấu tạo đặc biệt của quả.

Phân bố sinh thái: Thông thường ở vườn, các loại cỏ, lùm bụi vàng đồng bằng, trung du khắp nước ta, gặp nhiều ở các tỉnh phía Bắc. Ở bán đảo Ấn Độ và Malaisia, người ta cũng trồng. Còn phân bố ở Trung Quốc, Philippin.

Thành phần hoá học: Trong cây có 6-10% một chất nhựa tan trong ete, 2% một glucosid là turpethin, tinh bột, một chất béo, một dầu bay hơi, một chất màu vàng. Rễ củ có turpethin, jalapin, turpethein, acid jalapic, ipomoea tampicolic và valerianic.

Tính vị, tác dụng: Vị ngọt hơi cay, tính bình, có tác dụng lợi thuỷ tiêu thũng, cường cân hoạt lạc. Rễ có tính tẩy; nhựa cũng tẩy tương tự như jalap nhưng kém hoạt động hơn.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Rễ thường dùng trị đau khớp, thống phong và tê thấp. Ở Trung Quốc, người ta dùng toàn cây chữa thuỳ thũng, đại tiện bí kết, sau khi gẫy xương để tăng sức. Ở Ấn Độ thường dùng rễ trị bò cạp và rắn cắn. Cũng dùng để xổ; người ta dùng liều 4-12g dạng thuốc sắc hoặc 1-4g dạng thuốc bột. Ở Philippin rễ tán thành bột dưới dạng cồn thuốc dùng làm thuốc tẩy mạnh; turpethin thay thế cho Khiên ngưu rất tốt. Thân cây dùng trị đau bụng, cần cho phụ nữ mới sinh. Người ta dùng thân cây hơ vào lửa, áp vào bụng phụ nữ mới sinh nở để điều trị các cơn đau bụng và giúp sự co rút các cơ trở lại bình thường.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM CHÂN CỌP-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM CHÂN CỌP

Tên khác: Cây chân chó.

Tên khoa học: Ipomoea pes-tigridis L.; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Mô tả: Cây thảo hàng năm, cứng quấn, mọc bò hay leo, dầy lông cứng. Lá hình chân vịt, dài 3-5cm, rộng 5-6cm, có 7-9 thuỳ hình ngọn giáo, nhọn sắc ở đỉnh, thon lại và rất hẹp ở phía gốc, dài 25-40mm, rộng ở khoảng giữa 15-25mm, với những lông trắng nằm ở cả hai mặt; cuống là dài 2-5cm, có lông cứng. Hoa hồng hay trắng, khoảng 10 cái, xếp thành đầu gần hình cầu có cuống dài ở nách lá, có lá bắc tạo thành bao chung, có lông mềm màu trắng. Quả nang xám, hình cầu đường kính 8mm, bao bởi đài hoa cùng lớn lên với quả, có 4 van. Hạt 4, màu hung nâu, có 3 góc và lún phún lông tơ.

Bộ phận dùng: Rễ, hạt và lá (Radix, Semen et Folium Ipomoeae).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan, Philippin, Việt Nam... Mọc khá phổ biến ở nước ta, dọc theo đường đi, đất hoang ráo vùng đồng bằng. Thường dùng tươi.

Thành phần hoá học: Có nhựa.

Tính vị, tác dụng: Rễ  có tác dụng xổ, trừ độc chó cắn.

Công dụng: Rễ thường dùng trị ho ra máu và hạt dùng trị thủy thũng. Rễ và lá cũng được dùng trị đinh nhọt và cụm nhọt. Cây dùng làm thức ăn gia súc.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM CẢNH-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM CẢNH

Tên khoa học: Ipomoea cairica (L.) Sweet; thuộc họ Bìm bìm (Convolvuaceae).

Mô tả: Cây thảo lâu năm, có rễ củ, thân nhỏ, mọc leo dài 3-6m. Lá do 5 lá chét, khụng lụng, xẻ sâu đến tận cuống lá. Cụm hoa ít hoa; hoa to, màu tim tím; lá đài gần như nhau; tràng vặn; nhị đính trên ống tràng. Quả nang to 1cm, chứa 4 hạt cao 5-6mm. Cây ra hoa từ tháng 5 tới tháng 12.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Ipomoeae).

Phân bố sinh thái: Loài cổ nhiệt đới, mọc hoang và cũng được trồng làm hàng rào vì có hoa đẹp.

Thu hái chế biến: Thu hái toàn cây quanh năm. Rửa sạch, cắt ngắn từng đoạn, dùng tươi hay phơi khô cất dành.

Thành phần hoá học: Hạt chứa một hợp chất glucosid màu vàng nhạt là muricatin A có tính xổ, dầu béo 11,5%, một chất không xà phòng hoá chứa β-sitosterol.

Tính vị, tác dụng: Vị ngọt, tính hàn, hơi có độc, có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu. Rễ củ và thân có vị đắng. Rễ và lá đều có tính sinh xanh tím.

Công dụng: Dân gian thường dùng lá đâm rịt trị bệnh đầu voi. Ở Hawai, người ta dùng rễ củ và thân để ăn. Ở Ấn Độ, người ta dùng lá giã ra xoa đắp trên cơ thể người bị ban; hạt được dùng làm thuốc xổ. Ở Trung Quốc, người ta dùng trị: 1. Ho do bệnh về phổi; 2. Giảm niệu, đái ra máu; 3. Phù thũng.

Cách dùng liều lượng: Dùng liều 5-12g dạng thuốc sắc. Không dùng cho người bị yếu ốm. Dùng ngoài trị đinh nhọt, viêm mủ da, đòn ngã tổn thương, giã cây tươi đắp vào chỗ đau.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BA THÙY-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BA THÙY

Tên khác: Bìm bìm ba thùy.

Tên khoa học: Ipomoea triloba L.; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Mô tả: Cây thảo leo quấn, thân mảnh có khía. Lá có phiến có ba thuỳ, gốc hình tim, không lông, dài 3-6cm, rộng 2-5cm, hơi có mũi, với tai tròn; cuống dài 3-5cm. Tán ít hoa; hoa cao 2cm; dài cao 8mm, mép có rìa lông; tràng hồng, nhị 5, chỉ gắn gần gốc ống tràng. Quả nang tròn hơi dẹp, đường kính 7mm, có lông, chia 4 van: 3-4 hạt nâu, có ít lông ở các góc, dài 3,5mm.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Ipomoeae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc ở bờ rào, lùm bụi ở đồng bằng tới độ cao 700m, khắp nước ta.

Thành phần hoá học: Có nhựa.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ở Malaysia, lá cây được dùng đắp trị đau đầu.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM RĂNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM RĂNG

Tên khác: Dây lưỡi đòng, Bìm xen; Bìm bìm ba răng.

Tên khoa học: Xenostegia tridentata (L.) Austin & Staples; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Convolvulus tridentatus L.; Evolvulus tridentatus (L.) L.; Ipomoea tridentata (L.) Roth; Merremia tridentata (L.) Hallier f.; Ipomoea angustifolia Jacq.

Mô tả: Cây leo thuộc thảo, không quấn. Thân mịn, không lông. Lá hẹp, gốc hình tim và có 2 tai ở hai bên, mỗi tai có 3 răng. Cụm hoa gồm 1-2 hoa. Hoa màu vàng vàng sữa, với trung tâm đỏ; lá đài bằng nhau; nhị đính gần gốc. Quả nang cao 7mm. Hạt không có lông. Ra hoa quanh năm.

Bộ phận dùng: Toàn dây (Herba Xenostegiae).

Phân bố sinh thái: Loài liên nhiệt đới, gặp thông thường ở nhiều nơi vùng đồng bằng ở sân cỏ, trên cát từ vùng thấp đến độ cao 500m.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, se, có tác dụng tăng trương lực và nhuận tràng.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ở Ấn Độ, cây và rễ sắc uống dùng chữa thấp khớp, liệt nửa người, trĩ, sưng phù và các rối loạn đường tiết niệu. Ở Campuchia, nhân dân một số nơi sử dụng toàn cây để chế một loại thuốc dùng trị đau mình mẩy. Ở nước ta nhân dân sử dụng Bìm bìm ba răng phối hợp với các vị thuốc khác dùng chữa sốt rét và chữa ban xuất huyết. Bìm bìm ba răng, Dây chân chó, Cây keo ta, Cây đầu ma, Cành lá me nước, Gừng sống. Thường sơn (lá to, hoa nâu) liều lượng bằng nhau, sắc nước uống trường phục. Khi dùng, kỵ ăn măng tre. (An Giang).

www.duoclieu.org

Read more

0 BÌM BÌM-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÌM BÌM

Tên khác: Bìm bìm đất.

Tên khoa học: Merremia bimbim (Gagnep.) Ooststr.; Thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Tên đồng nghĩa: Ipomoea bimbim Gagnep.

Mô tả: Dây leo cao, thân to đến 5cm; cành non có lông mịn. Lá có phiến hình tim tròn, to 15 x 15cm, gân phụ gần nhau ở gốc, mặt trên như không lông, gân lõm, mặt dưới như nhung vàng; cuống dài 11cm, có lông mịn. Cụm hoa dài 18cm, chuỳ nhánh dài 4-5cm, lá bắc như kim; dài 4mm; tràng hoa vàng, cao 3cm; bao phấn 3-4mm; bầu 2 ô 2 noãn; đầu nhuỵ tròn.

Bộ phận dùng: Hạt (Semen Merremiae).

Phân bố: Cây mọc ở một số nơi ở miền Bắc: Hà Nội, Nam Hà.

Công dụng: Hạt nghiền ra làm thuốc uống trừ giun, lợi tiểu và chống tiết mật.

www.duoclieu.org

Read more

0 BẠC THAU HOA ĐẦU-Argyreia capitata-cây thuốc nam chữa rong kinh rong huyết

BẠC THAU HOA ĐẦU

Tên khác: Thảo bạc đầu.

Tên khoa học: Argyreia capitata (Vahl) Choisy; thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Mô tả: Dây leo cứng có lông vàng dài, lá dài 10-13cm có lông vàng; 10 cặp gân. Cụm hoa gần như tròn, có 3-5 hoa màu hồng, bao chung do 3-4 lá bắc dài đến 2-5cm, có lông; 5 lá đài có lông ở mặt ngoài; tràng dài 4-5cm có thuỳ cạn. Quả nang cao 8mm, có 2 ô, chứa 4 hạt hình thận.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Argyreiae).

Phân bố sinh thái: Cây của miền Ðông Dương và Mailaixia, mọc hoang ở các lùm bụi, vùng núi trung du và thượng du.

Công dụng: Lá dùng chữa rong kinh, rong huyết, thường phối hợp với Ngải cứu và Nụ áo hoa tím. Còn dùng chữa gãy xương, đau gân.

Dân gian dùng củ của nó và của cây Thảo bạc tơ (Argyreia setosa Choisy), cũng như Sâm tanh tách  (Ruellia tuberosa L.) thay vị Cát căn (An Giang).

www.duoclieu.org

Read more

0 BẠC THAU

BẠC THAU

Herba Argyreiae

Cây Bạc thau

Tên khác: Bạc sau, Bạch hạc đằng, Thau bạc, Chấp miên đằng.

Tên khoa học: Argyreia acuta Lour., họ Bìm bìm (Convolvulaceae).

Phân bố: Cây mọc hoang khắp nơi.

Bộ phận dùng: Lá và cành.

Mô tả: Dây leo bò hoặc quấn. Thân có nhiều lông màu trắng bạc. Lá nguyên, mọc so le, hình bầu dục hay trái xoan, mặt trên nhẵn, xanh sẫm, mặt dưới (mặt sau) có nhiều lông mịn màu trắng bạc. Cụm hoa ở nách lá hay ở ngọn thân, hình đầu hay hình tán, cuống hoa có lông tơ trắng bạc. Hoa đều, lưỡng tính, mẫu 5, màu trắng, mặt ngoài có lông tơ. Mặt ngoài của lá đài cũng có ánh bạc. Quả mọng hình cầu, khi chín màu đỏ, bao bởi đài hoa phát triển, có mặt trong màu đỏ. Hạt hình trứng, màu nâu.

Thành phần hoá học: Chưa thấy tài liệu nghiên cứu.

Công năng:Thanh nhiệt, lợi thuỷ, giải độc, sát trùng, tiêu viêm.

Công dụng:  Thường dùng trị bí tiểu tiện, đi đái ít một rát buốt, nước tiểu đục, bạch đới, ngứa lở, mụn nhọt, sốt rét, ho, viêm phế quản cấp, và mạn.

Cách dùng, liều lượng: Ngày uống 6-12g cành, lá khô. Dùng ngoài: giã cành, lá tươi đắp lên mụn nhọt đã vỡ mủ để chóng lên da non.

Bài thuốc:

1. Kinh nguyệt không đều: Bạc thau 20g, Rau dền gai 8-16g sắc nước uống. 2. Rong huyết, rong kinh: lá Bạc thau giã nhỏ chế nước nguội vào, vắt lấy nước cốt uống, và lấy bã đắp lên đỉnh đầu (Nam được thần hiệu). Hoặc dùng lá Bạc thau, lá Ngải cứu, lá Bạch đầu ông mỗi vị 20g giã nhỏ, lọc nước uống.

3. Bạch đới: Lá Bạc thau và lá Mò (Xích đồng nam, Bạch đồng nữ) mỗi vị 30-40g giã vắt lấy nước uống trong hay sắc uống.

4. Ho trẻ em: Lá Bạc thau, lá Chua me, lá Xương sông mỗi vị 6-8g giã vắt lấy nước cốt cho uống.

5. Sưng tấy, mụn nhọt: Lá Bạc thau tươi giã đắp.

6. Nổi mẩn ngứa, ghẻ lở, rôm sẩy: Lá Bạc thau nấu nước tắm rửa.

7. Vết thương, mụn nhọt, chảy nước vàng: Lá Bạc thau khô tán mịn, rắc hoặc lá tươi giã đắp.

http://duoclieu.org

Read more