0 BA CHẠC-công dụng cách dùng

 BA CHẠC

Tên khoa học: 

Euodia lepta (Spreng.) Merr.; Họ: Cam (Rutaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Euodia triphylla DC., Melicope pteleifolia (Champ. ex Benth.) T.G. Hartley

Tên khác: 

Chè đắng, cây dầu dấu, chè cỏ, hủ nậm, thùa kheo, bí bái đực, chẳng ba, ba gạc tắm ghẻ, bẩu khâm (Tày), co sám véng fl'hai).

Mô tả:

Cây nhỏ, cao 1 - 3 m, có khi hơn. Cành non có lông, sau nhẩn. Lá kép mọc đối, có 3 lá chét, mép nguyên, lá non có lông rất mịn, lá chét hình trái xoan, đài 4,5 - 13 cm, rộng 2,5 - 5,5 cm, gốc thuôn, đầu nhọn, cuống lá dài có lông, tầy ở phần đính vào thân; cuống lá chét không có hoạc rất ngắn.

Cụm hoa mọc thành xim ở kẽ lá; lá bắc nhỏ; hoa màu trắng; lá dài hình trái xoan, có lông ở mép; cánh hoa 4 - 5, dài gấp ba lần lá đài, hơi khum ở đầu, nhẵn; nhị 4, chỉ nhị bằng hoặc dài hơn cánh hoa; bầu hình trứng, có lông, vòi nhuỵ nhẩn, đầu nhuỵ có 4 rãnh.

Quả hình trái xoan, khi chín màu đỏ, chia làm 2 - 4 mảnh; hạt hình cầu, màu đen bóng. Toàn cây có tinh dầu thơm.

Mùa hoa quả: tháng 4-7.

Tránh nhầm với cây chạc ba (Allophylus sp.) có tác dụng hàn gân.

Phân bố, sinh thái:

Chi Euodia Forst et Forst có tới vài chục loài, bao gồm những đại diện là cây bụi hay cày gỗ, phân bố rộng rãi ở vùng nhiệt đới, từ Đông Madagascar đến Đông Á, Australia và ở cả một số đảo ở Thái Bình Dương, ở Việt Nam, chi này có khoảng 10 loài, trong đó ba chạc là loài gặp rải rác ở khắp nơi, từ miền Nam đến miền Bắc. Cây còn phân bố ở vùng Nam Trung Quốc, Lào, Thái Lan và Ấn Độ...

Ba chạc là cây bụi ưa sáng, chịu được hạn và có thể sống được trên nhiều loại đất khác nhau. Cây thường gặp ở các vùng đồi, rừng thứ sinh, rừng thưa hoặc trong các rú bụi ở vùng đồng bằng. Độ cao phàn bố giới hạn ở Miền Bắc có thể tới gần 1500m. Do tính chất mọc nhanh và ưa sáng nên ba chạc cũng nằm trong nhóm những cây tiên phong trên đất sau nương rẫy. Cây ra hoa quả nhiều hàng năm, lượng tái sinh cây con xung quanh cây mẹ nhiều. Ngoài ra, hạt ba chạc còn được phát tán xa nhò các loại chim ăn quả.

Cách trồng:

Ba chạc là cây sống khoẻ, không kén đất, có khả năng chịu hạn, ít bị sâu bệnh. Chưa có nơi nào trồng tập trung mà chỉ dược trổng rải rác trong nhân dân để làm hàng rào, trên bờ ao, ven đường và trong các vườn cây thuốc.

Ba chạc được nhân giống bằng hạt. Cây có nhiều hạt và dễ nảy mầm. Vào tháng 2 - 3, hạt được gieo trong vườn ươm. Khi cây cao 40 - 50 cm thì đánh đi trồng. Khi trồng, đào hố cách nhau 3–5m. Có thể bón lót cho mỗi hố 2 - 3 kg phân chuồng rồi đặt cây, tưới ẩm. Tránh trồng vào mùa đông, cây phát triển chậm.

Lá cây được thu hái thường xuyên để làm thuốc, nên hàng năm cần bón thêm phân, vun xới để cành lá được xum xuê. Cây ba chạc có khả năng tái sinh mạnh, có thể đốn thân cành để kích thích cây tạo ra nhiều cành mới.

Bộ phận dùng:

Lá thu hái quanh năm dùng tươi hoặc phơi khô. Thân và rễ thái lát, phơi khô.

Thành phần hóa học:

Lá và rễ ba chạc chứa alkaloid. Lá, vỏ quả, vỏ rề có tinh dầu mùi thơm nhẹ, tinh dầu có α-pinen và furfuraldehyd.

Tác dụng dược lý:

1. Tác dụng kháng khuẩn: Nghiên cứu ở Trung Quốc thấy nước sắc lá ba chạc (1/1) có tác dụng ức chế trực khuẩn lỵ Shigella ở nồng độ pha loãng 1:25, không có tác dụng trên trực khuẩn bạch hầu Corynebacterium diphtheriae. Ở Việt Nam cao lỏng lá và cành non có tác dụng không đáng kể trên các vi khuẩn Bacillus pyocyaneus, Proteus, Shigella sonnei, Shigella shiga. Salmonella typhi, Escherichia coli, Klebsiella, Sarcina lutea và nấm Candida albicans.

2. Tác dụng lợi sữa: Trên mô hình diều chim bỗ câu, cao cồn và nước sắc lá và cành non ba chạc, liều tính theo dược liệu khô là lOg/kg/ngày, uống 10 ngày làm cho tế bào biểu mô diều chim bồ câu chuyển sang hình đăng ten, trong đó có 1/5 con đã hình thành tuyến sữa, tức là có lác dụng lợi sữa.

3. Độc tính cấp: Cao nước lá và cành non cho chuột nhắt trắng uống, đã xác định được LD₅₀ là 300g/kg tính theo dược liệu khô, tức là có độc tính cấp rất thấp.

4. Dược lý lâm sàng: Thử cho 35 ngưòi cho con bú, uống nước sắc lá và cành non khô ngày 12g liền nhiều ngày. Sau 3 ngày, sữa tàng nhiều là 15 (42,8%), tăng vừa 14 (40%), không có kết quả 6 (17,2%).

Tính vị, công năng:

Ba chạc có vị dắng, mùi thơm, tính lạnh, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trừ bệnh ôn nhiệt, Irừ thấp, chống ngứa, giảm đau, lợi sữa.

Công dụng:

1. Lá ba chạc: dùng ngoài, chữa ghẻ, mụn nhọt, lở ngứa, chốc đầu. ớ Trung Quốc còn chữa vết thương nhiễm khuẩn, viêm mủ da, áp xe, eczema. Lá tươi, nấu nước tắm, rửa hoặc giã đắp.

Dùng trong, chữa bệnh viêm họng, viêm amidan, ho, mắt mờ, trẻ em sốt cao sinh kinh giật, phụ nữ mới đẻ ít sữa, kém ăn, hoặc bị chứng nhiệt sinh khát, ớ Trung Quốc còn để phòng bệnh cúm, bệnh truyền nhiềm, viêm não, dột quỵ tứn, cảm lạnh, viêm gan. Ngày 20 - 40g sắc uống hoặc nấu cao.

2. Rễ và vỏ thân: chữa phong thấp, đau gân nhức xương, tê bại, bán thân bất toại, kinh nguyệt không đều. Trung Quốc còn chữa ngộ độc lá ngón. Ngàv 8 - 24g sắc uống.

Bài thuốc có ba chạc:

1. Thuốc bô đắng (làm ăn ngon, dễ tiêu) đặc hiệt cho phụ nữ sau khi đẻ: Ngày 8 - 16g lá hoặc 4 - 12g rẻ, sắc uống.

2. Thuốc lợi sữa: Ngày 8 - 16g lá sắc uống nhiều ngày.

3. Thuốc điều kinh: Ngày 4 - 12g rễ, vỏ thân sắc uống.

4. Chữa viêm họng, viêm amidan, ho, viêm loét lưỡi, miệng, viêm gan vàng da, viêm dạ dày: Ngày 12 - 20g lá tươi sắc uống. Trường hợp viêm ở miệng thì ngậm và nuốt dần.

5. Chữa sốt, ngộ độc, háo khát, nước tiểu vàng nâu: Ngày 20g lá khô hoặc 40g lá tươi sắc uống.

6. Chữa phong thấp, viêm khớp, lưng gối dau nhức, tê bại, đau dây thần kinh hông: Ngày 20 - 40g rễ sắc uống hoặc rễ ba chạc, dây đau xương, câu đằng, tầm gửi cây dâu. Mỗi vị 20 - 30g, sắc uống.

7. Thuốc phòng cúm, bệnh truyền nhiễm, viêm não: Ba chạc (lá) 15g, rau má 30g, đơn buốt 15g, cúc chỉ thiên 15g. Sắc uống.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện Dược liệu (2004), “Cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam”, tập II, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật

Read more

0 KIM SƯƠNG-Micromelum falcatum-chữa đau nhức, teo cơ

KIM SƯƠNG

Tên khác: 

Chùm hôi trắng, Cây da chuột, Lăng ớt, Ớt rừng.

Tên khoa học: 

Micromelum falcatum (Loureiro) Tanaka; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Aulacia falcata Loureiro

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây nhỡ hay cây gỗ nhỏ, Nhánh có lông len, rồi nhẵn. Lá màu lục vàng, kép lông chim lẻ, gồm 7-9 lá chét, hình ngọn giáo, không cân đối ở gốc, có mũi nhọn sắc kéo dài, khía tai bèo không rõ, nhẵn, trừ trên gân giữa ở mặt trên và các gân lớn ở mặt dưới. Hoa trắng, trăng trắng hay vàng, họp thành cụm hoa có lông mềm, ngắn hơn lá, cánh hoa có ít hoặc không có lông nhung. Quả màu vàng, màu cam hay đỏ, nhẵn, dạng bầu dục, nạc có nhiều tuyến, có 2-3 ô, mỗi ô chứa 1 hạt. Mùa hoa tháng 11-3, quả tháng 5-7.

Bộ phận dùng: 

Rễ, lá (Radix et Folium Micromeli).

Phân bố sinh thái: 

Cây phân bố ở Đông dương, Trung quốc và Malaysia, mọc ở rừng núi, trong các rừng thưa.

Thu hái, chế biến: 

Lá thường dùng tươi. Rễ lấy về, rửa sạch, thái mỏng, phơi hay sấy khô.

Thành phần hoá học: 

Lá và quả chứa tinh dầu; hoa thơm tiết mùi acid prussic.

Tính vị, tác dụng: 

Rễ, lá có vị đắng, cay, tính ấm; có tác dụng tán ứ hành khí, giảm đau, hoạt huyết.

Công dụng, cách dùng, liều dùng: 

Lá dùng trị cảm mạo, rắn độc cắn, các vết thương nhiễm trùng hay sâu bọ đốt. Lá sao vàng ngâm rượu xoa bóp chữa tê thấp, teo cơ. Rễ chữa ho hen, tức ngực, phong thấp tê bại, chân tay co quắp, đòn ngã tổn thương, vết đứt dao chém. Một số nơi dùng lá hay rễ sắc uống chữa kinh nguyệt không đều, sốt, tê thấp. Ngày dùng 6-12g, dạng thuốc sắc, hoặc ngâm rượu để xoa bóp. Dùng ngoài lấy lá tươi giã đắp.

Bài thuốc:

Đau nhức, teo cơ: Rễ Kim sương sao vàng 50g, cồn 40^o 500ml, ngâm trong vòng 1 tuần lễ. Dùng rượu này xoa bóp vào chỗ đau.

Read more

0 KIM QUẤT-Triphasia trifolia-chữa bệnh đường hô hấp

KIM QUẤT

Tên khác: 

Kim quýt.

Tên khoa học: 

Triphasia trifolia (Burm.f.) P.Wilson; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây nhỏ có gai rất nhọn, cao 70-100cm; cành trải ra, gấp khúc. Lá mọc so le, có 3 lá chét; lá chét gần như không cuống, cái giữa lớn hơn, nguyên hay khía tai bèo ở mép; hình trái xoan, lõm ở chóp, có nhiều tuyến trong suốt. Hoa trắng, thơm, mọc riêng lẻ hay nhóm 2-3 cái một ở nách lá, dài 1cm; 3 cánh hoa xoan thuôn. Quả đỏ, hình cầu đường kính 1cm, mọng nước, có nạc nhầy, dịu, với vỏ ngoài dai, có 1-3 ô với 1 hạt. Cây ra hoa tháng 11.

Bộ phận dùng: 

Lá (Folium Triphasiae).

Phân bố sinh thái: 

Cây nguồn gốc vùng Đông Nam châu Á, được trồng rộng rãi và thuần hoá ở nhiều vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Thành phần hoá học: 

Thân chứa gôm.

Công dụng, cách dùng: 

Quả dùng làm mứt, nấu trong siro, ngâm rượu; lá dùng trị bệnh đường hô hấp. Ở Indonesia, lá dùng đắp vào cơ thể để trị ỉa chảy, đau bụng và bệnh ngoài da. Cũng còn được dùng trong một loại mỹ phẩm.

Read more

0 KHỨU TIẾT THẢO-Boenninghausenia albiflora-chữa sốt rét

KHỨU TIẾT THẢO

Tên khoa học: 

Boenninghausenia albiflora (Hooker) Reichenbach ex Meisner; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Ruta albiflora Hooker; Bodinieria thalictrifolia H. Léveillé; Boenninghausenia albiflora var. brevipes Franchet; B. albiflora var. pilosa Z. M. Tan; B. brevipes (Franchet) H. Léveillé; B. japonica Siebold ex Miquel; B. schizocarpa S. Y. Hu; B. sessilicarpa H. Léveillé; Podostaurus thalictroides Junghuhn.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây thảo có thân cao 50-80cm. Lá mọc so le, không lông, 2-3 lần kép; lá chét hình trái xoan, gân không rõ. Cụm hoa ở ngọn nhánh; hoa nhỏ trên cuống mảnh; lá đài 5, nhỏ, không lông; cánh hoa 5, cao 5mm; nhị 10, chỉ nhị dính nhau thành ống ngắn; bầu có cuống dài. Quả nang 3-5 đại, trên một cuống dài; hạt ít, màu đen sẫm. Quả tháng 10-11.

Bộ phận dùng: 

Toàn cây (Herba Boenninghauseniae Albiflorae).

Phân bố sinh thái: 

Cây của Trung quốc, Bắc Ấn độ và Bắc Việt Nam. Chỉ gặp ở vùng núi Sapa, tỉnh Lào cai, ở độ cao 1600m.

Thành phần hoá học: 

Lá chứa tinh dầu thơm.

Tính vị, tác dụng: 

Vị cay, đắng, tính ấm; có tác dụng giải nóng trừ sốt rét, hoạt huyết tán ứ, giải độc.

Công dụng: 

Dân gian dùng làm thuốc cai đẻ.

Ở Trung quốc, cây được dùng trị sốt rét, cảm mạo phát nhiệt, viêm nhánh khí quản, đòn ngã tổn thương; dùng ngoài trị ngoại thương xuất huyết, mụn nhọt lở ngứa.

Read more

0 HỒNG BÌ RỪNG-Clausena dunniana-Công dụng và cách dùng

HỒNG BÌ RỪNG

Tên khoa hoc: 

Clausena dunniana H. Léveillé; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây gỗ cao 7-8m, vỏ thân màu xám nhạt, có lỗ bì; cành non có lông mịn dày. Lá kép lông chim mọc so le, dài đến 38cm, mang 4-6 đôi lá chét hình mũi mác, dài 8-9cm, rộng 3,5-4cm, có gốc không cân, lúc non có lông, có các điểm tuyến màu trắng trong, có mùi thơm, chuỳ hoa ở ngọn nhánh cao 25-30cm; hoa màu xám xanh hay lam. Quả hình trái xoan, dài 1,2cm, rộng 9mm, mọng nước, vỏ màu xanh có tuyến tinh dầu thơm hắc, chứa 5-7 hạt hình thận. Hoa tháng 8, quả tháng 1.

Bộ phận dùng: 

Quả (Fructus Clausenae Dunnianae).

Phân bố sinh thái: 

Loài phần bố ở Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan. Ở nước ta, thường gặp trong các rừng thưa, rừng bị tàn phá và rừng đang phục hồi lại một số tỉnh từ Hoà Bình, Vĩnh Phú, Quảng Ninh đến Ninh Bình, Thanh Hoá cho tới Quảng Nam-Đà Nẵng.

Thành phần hóa học: 

Lá, vỏ quả, vỏ thành đều chứa tinh dầu.

Công dụng, cách dùng: 

Quả ăn được có vị chua.

Read more

0 HỒNG BÌ-Clausena lansium-cây thuốc chữa đau dạ dày

HỒNG BÌ

Tên khác:

Hoàng bì, Quất hồng bì, Nhâm.

Tên khoa học: 

Clausena lansium (Loureiro) Skeels; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Tên đông nghĩa: 

Quinaria lansium Loureiro; Clausena wampi (Blanco) Oliver; Cookia wampi Blanco.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây nhỡ cao 3-4 (-12)m thường xanh. Cành non bị ráp, sau sần sùi vì có nhiều tuyến. Lá kép mọc so le, gồm 5-1 lá chét hình trái xoan, lá chét cuối hình trứng, đầu nhọn, gỗ hơi lệch, mép nguyên hay hơi khía tai bèo, có nhiều điểm tuyến chứa dầu. Hoa trắng mọc thành chuỳ thưa ở ngọn. Quả hình cầu, màu vàng, có 1-2 ô; chứa một hạt to. Cây ra hoa vào tháng 4-5, có quả tháng 6-8. 

Bộ phận dùng: 

Rễ lá, quả và hạt (Radix, Folium, Fructus et Semen Clausenae Lansii).

Phân bố sinh thái: 

Loài nguồn gốc Nam Trung quốc và Bắc Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc hoang ở Hoà Bình, Ninh Bình, Quảng Ninh. Cũng được trồng nhiều ở miền Bắc nước ta để lấy quả ăn.

Thu hái, chế biến: 

Rễ, lá quanh năm, tốt nhất là vào mùa thu, thu hái quả cả vỏ khi quả chín, hoặc dùng hạt và phơi khô.

Tính vị, tác dụng: 

Lá có vị đắng và cay, tính bình; có tác dụng hạ nhiệt, làm long đờm. Rễ và hạt có vị đắng và cay tính hơi ấm; có tác giảm đau, lợi tiêu hoá, tiêu phù. Quả có vị ngọt và chua, tính hơi ấm; có tác dụng làm long đờm kích thích tiêu hoá và ngừng nôn mửa.

Công dụng, cách dùng:

- Lá dùng trị: 1. Cảm mạo, nhiễm lạnh và sốt; 2. Viêm não màng não truyền nhiễm; 3. Sốt rét.

- Quả dùng trị: 1. Tiêu hoá kém; 2. Ho nhiều. Nhân dân còn dùng lá nấu nước gội đầu cho sạch gầu, trơn tóc và nấu nước xông chữa thấp khớp.

- Rễ và hạt dùng trị: 1. Đau dạ dày, đau thượng vị, đau thoát vị, đau bụng kinh; 2. Thấp khớp đau nhức xương.

Bài thuốc:

1. Chữa cảm mạo, sốt ho và sốt rét: Dùng lá Hồng bì 15-30g sắc uống.

2. Chữa đau dạ dày, đau bụng co thắt: Dùng hạt Hồng bì phơi khô tán nhỏ uống mỗi lần 6-10g (có thể 12-290g), ngày uống 2-3 lần.

3. Chữa ho cảm: Dùng quả Hồng bì bổ đôi hấp với đường hoặc dùng 40g rễ sắc nước uống.

4. Chữa đau tức dưới tim và giun đũa chòi lên: Dùng quả Hồng bì nhai cả vỏ, nuốt ăn.

Read more

0 HOÀNG BÁ-Phellodendron amurense

HOÀNG BÁ

Tên khác: Hoàng nghiệt.

Tên khoa học: Phellodendron amurense Ruprecht; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây gỗ cao 10-25m hay hơn, phân cành nhiều. Vỏ thân dày, sần sùi, màu nâu xam xám ở mặt ngoài, màu vàng tươi ở mặt trong. Lá kép lông chim lẻ, gồm 5-13 lá chét hình trứng thuôn hay hình bầu dục, dài 5-12cm, rộng 3-4,5cm, màu lục sẫm ở mặt trên, màu lục nhạt và có lông mềm ở mặt dưới. Hoa đơn tính, màu vàng lục, mọc thành chuỳ ở đầu cành và ở ngọn thân. Quả hình cầu khi chín màu tím đen, có 2-5 hạt. Cây ra hoa tháng 5-6, có quả tháng 9-10. 

Bộ phận dùng: Vỏ thân hoặc vỏ cành (Cortex Phellodendri), thường gọi là Hoàng bá.

Phân bố sinh thái: Cây của vùng Đông Bắc Á Châu, được trồng nhiều ở Trung Quốc và Nhật Bản. Ta di thực vào trồng từ cuối những năm 1960 ở Lào Cai (Sa Pa), Lai Châu (Sìn Hồ), Vĩnh Phú (Tam Đảo) và Lâm Đồng (Đà Lạt). Cây ưa khí hậu mát vùng núi cao từ 1300m trở lên. Thường rụng lá về mùa đông.

Thu hái: Thu hoạch vỏ thân vào tháng 3-6. Cạo bỏ lớp vỏ bần, phơi khô, hoặc sấy khô. Khi dùng, rửa sạch, ủ mềm, thái mỏng, phơi khô, tẩm rượu sao vàng hoặc sao cháy.

Thành phần hóa học: Vỏ thân chứa 1,6% berberin; còn có các alcaloid khác là palmatin, magnoflorin, jatrorrhizin, phellodendrin, menispermin, candicin. Ngoài ra còn có các chất đắng obakunon, obakulacton, và các chất khác: β-sitosterol và campesterol.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, táo thấp, giải độc.

Công dụng, cách dùng: Hoàng bá được dùng chữa kiết lỵ, ỉa chảy, hoàng đản do viêm ống mật, viêm đường tiết niệu, đái đục, âm hư phát sốt, nóng trong xương, ra mồ hôi trộm, di tinh, khí hư, ung nhọt, viêm tấy, chân sưng đau, đau mắt, viêm tai. Còn dùng làm thuốc bổ đắng, chữa tiêu hoá kém và làm thuốc giun.

Liều dùng: Ngày dùng 6-12g, dạng thuốc sắc, thuốc bột hoặc berberin chiết xuất tinh khiết. Dùng ngoài để rửa mắt, đắp mụn nhọt, vết thương.

Bài thuốc:

1. Tăng cường tiêu hoá, trị hoàng đản do viêm đường mật: Hoàng bá 14g, Chi tử 14g, Cam thảo 6g, các vị sắc uống.

2. Di tinh, đái đục: Hoàng bá sao 640g, Vỏ hến nung 640g, tán nhỏ mỗi lần uống 1 thìa, ngày 2 lần.

3. Trẻ em nhiệt, tả (ỉa toé ra nước hoặc ỉa phân hoa cà, hoa cải, phân dính bột lẫn máu hoặc có sốt, khát) tiểu tiện đỏ, sẻn: Hoàng bá cạo lớp vỏ trong, tán nhỏ, cho uống với nước cơm, mỗi lần 2-3g, ngày uống 4-5 lần.

4. Lở miệng, loét lưỡi: Hoàng bá cắt nhỏ, ngậm, có thể nuốt nước hoặc nhổ đi.

5. Viêm gan cấp tính, phát sốt, bụng trướng, đau vùng gan, đại tiện táo bón, tiểu tiện đỏ và sẻn: Hoàng bá 16g, Mộc thông, Chi tử, Chỉ xác, Đại hoàng (hay Chút chít), Nọc sởi, mỗi vị 10g, sắc uống mỗi ngày 1 thang).

Ghi chú: Việt Nam thường dùng vỏ cây Núc nác với tên Nam Hoàng bá dùng chữa các bệnh dị ứng.

Read more

0 GIỔI TRÁI-Co ho-Clausena lenis

GIỔI TRÁI

Tên khác: Co ho.

Tên khoa học: Clausena lenis Drake; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây bụi cao 4-5m, có lông nhung khắp các bộ phận, trừ mặt trên của lá chét. Lá lông chim lẻ, dài 35-40cm; lá chét 11-17 đôi, mọc so le, rất không cân ở gốc trừ lá cuối cùng, mỏng, hình trái xoan, dài 3,5-12cm, rộng 2,5-6cm, nhọn ở gốc, tù ở đầu, hơi có răng trên các mép, nhẵn ở trên, trừ trên các gân, phủ đầy lông mềm ở mặt dưới. Hoa trắng, dài 3-4mm, thành chuỳ ở ngọn, dạng tháp, ngắn hơn lá; hoa mẫu 4, nhị 8, bầu hầu như không lông 2 ô, 2 noãn. Cây ra hoa tháng 3-6; quả tháng 8-9.

Bộ phận dùng: Rễ, thân và lá (Radix, Caulis et Folium Clausenae).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố từ Thái Lan, qua Lào (khá phổ biến), Bắc Việt Nam tới Hải Nam. Ở nước ta cũng ít gặp, chỉ mới biết ở Hà Nội (Thủ pháp) và Ninh Bình (Cúc phương).

Công dụng, cách dùng: Các bộ phận của cây được dùng để trị các nhọt lớn tồn tại lâu, thường gọi là búi.

www.duoclieu.org

Read more

0 DẦU DẤU LÁ TẦN BÌ

DẦU DẤU LÁ TẦN BÌ

Tên khác: Dầu dấu lá tần bì

Tên khoa học: Tetradium fraxinifolium (Hook.) Hartley (Euodia fraxifolia Hook. F.) thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây nhỡ cao 3-4m, có nhánh sẫm, có lông mềm. Lá kép lông chim lẻ, với 3-6 đôi lá chét nhẵn, trừ trên các gân. Hoa mọc thành xim dạng chuỳ hình khối, dày đặc, ở ngọn hay ở nách lá, có lông, ngắn hơn lá. Quả thường có 4 hạch trải ra thành hình sao, nhăn nheo ở mặt trong, nhẵn ở ngoài, có lông mềm trên các cạnh ở phía trong, chứa mỗi cái một hạt hình cầu, đen bóng, đường kính 5mm. Hoa tháng 8.

Bộ phận dùng: Quả (Fructus Tetradii Fraxinifolii).

Phân bố và thu hái: Cây mọc trên các vùng núi cao của Bắc Việt Nam, trong các rừng thưa ở Lào Cai, Hà Tây. Còn phân bố ở Bắc Ấn Độ, từ Nepal tới Xích kim và núi Khasia.

Thành phần hoá học: tinh dầu có màu vàng rơm đẹp, có mùi thơm dễ chịu, khá đậm đặc.

Tính vị, tác dụng: Quả có mùi nồng, thơm; có tác dụng hạ nhiệt.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Dầu hạt dùng thắp. Quả cây dùng trị sốt.

Read more

0 DẦU DẤU CHẺ BA

DẦU DẤU CHẺ BA

Tên khác: Dầu dấu chẻ ba, Tứ chẻ ba

Tên khoa học: Tetradium trichotomum Lour. (Euodia trichotoma (Lour.) Pierre), thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Bụi hay cây gỗ nhỏ cao 4-5cm; cành đen đen. Lá mang 7-9 lá chét xoan; các lá chét dưới nhỏ, các lá chét trên to, dài 8-23cm, có lông ở mặt dưới, cuống có lông vàng. Chuỳ hoa với nhánh chẻ ba; hoa nhiều, trăng trắng hay vàng, cánh hoa 4, có lông, cao 4mm, nhị 4, bầu có 4 vòi nhuỵ không lông. Quả đại 1-4; hạt tròn. Hoa tháng 4-5 quả tháng 8-9.

Bộ phận dùng: Quả, lá (Fructus et Folium Tetradii Trichotomi).

Phân bố và thu hái: Phổ biến ở nhiều nơi của nước ta, nhất là ở miền Trung. Còn phân bố ở Trung Quốc, từ Quảng Đông đến Vân Nam.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, cay, tính ấm. Quả có tác dụng lý khí giảm đau; lá khư phong trừ thấp.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Quả dùng trị đau dạ dày, đau bụng, ỉa chảy, cảm mạo nóng ho. Lá dùng ngoài trị phong thấp đau nhức khớp xương, bệnh mày đay, bệnh mẩn ngứa, ngoài da nổi mẩn.

Read more

0 DẦU DẤU

DẦU DẤU

Tên khác: Dầu dấu, Cây bảy bò

Tên khoa học: Euodia sutchuenensis Dode, thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây gỗ không gai, cành non có lông ngắn. Lá mọc đối, trục chung dài 18cm, mang lá chét mọc đối, dài 14cm, rộng 5cm, mỏng, mốc mốc, có lông nằm và tuyến đỏ ở mặt dưới, mép uốn xuống, gân phụ 5-10 cặp. Chuỳ hoa mang tán cao 8cm, rộng 12cm, cuống 5-6mm, có lông; hoa có 5 lá đài, hình tam giác, có lông; 5 cánh hoa, cao2-3mm; 5 nhị với chỉ nhị có lông; bầu có 5 vòi nhuỵ. Quả đại 5, cao 5mm rộng 8mm; hột 1, màu đen. Hoa tháng 4, quả tháng 8.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Euodiae).

Phân bố và thu hái: Cây mọc ở rừng Vĩnh Phú, Nghĩa Lộ (Phú yên), Quảng Nam - Đà Nẵng, Kontum. Thu hái lá quanh năm, thường dùng tươi.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Dân gian dùng chữa mụn nhọt trong họng (Viện Dược liệu).

Read more

0 CÂY ĐẮNG LEO

CÂY ĐẮNG LEO

Tên khác: Ðắng cay leo, Hoàng mộc leo, Màn tàn

Tên khoa học: Zanthoxylum cuspi-datum Champ, ex. Benth. (Z. scandens Blume); thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây bụi leo, với các nhánh có gai ngắn và cong về phía dưới. Lá kép lông chim lẻ, với 13-17 đôi lá chét mọc so le, không cân đối; trục lá có khi có gai. Hoa thành chùm xim ở nách lá. Quả nang, có 1-4 hạch, với lớp ngoài có rãnh, với lớp trong như giấy da tách ra dễ, chứa mỗi cái một hạt đen nhánh.

Bộ phận dùng: Quả (Fructus Zanthoxyli Cuspidati).

Phân bố và thu hái: Loài phân bố ở Ấn Độ tới Trung Quốc, Ðài Loan, Lào và Việt Nam. Cây mọc tự nhiên ở rừng miền Bắc và miền Trung Việt Nam từ Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Ninh Bình, tới Lâm Ðồng.

Tính vị, tác dụng: Quả có vị đắng, mùi thơm, tính ẩm, có tác dụng làm ra mồ hôi, điều kinh và hạ nhiệt.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Quả chữa sưng phù; lá chứa bệnh phong hủi.

Read more

0 CỦ KHỈ

CỦ KHỈ

Tên khác: Củ khỉ, Vương tùng, Hồng bì núi.

Tên khoa học: Clausena indica (Dalz.) Oliv., thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây nhỡ hay cây gỗ nhỏ không lông, cao 3-7m, cành non màu tím đỏ, hay đen đen. Lá kép mọc so le, gồm 5-9 lá chét mọc so le hay mọc đối, mỏng, hơi cứng, hình trái xoan hay bầu dục, dài 3,5-5cm, rộng 1,7-3cm; gân phụ rất mảnh, 5-7 (10) cặp; có đốm nâu trên cả hai mặt; mép nguyên hoặc có răng cưa rất nhỏ; cuống phụ 4mm. Ngù hoa cao 4cm ở ngọn nhánh, không lông. Hoa có 4 lá đài, 4 cánh hoa kết hợp màu trắng; nhị 8, 5 dài, 3 ngắn, chỉ nhị dẹp; bầu không lông. Quả xoan, cao 8mm, khi chín màu đỏ. Hoa tháng 4-6; quả tháng 9-1.

Bộ phận dùng: Lá và rễ (Folium et Radix Clausenae Indicae).

Phân bố và thu hái: Cây mọc trên các núi đá vôi ở Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, nhất là ở Thanh Hoá. Thu hái lá, rễ quanh năm, dùng tươi hay thái nhỏ phơi khô.

Thành phần hoá học: Toàn cây, nhất là lá và quả chứa tinh dầu 1,2-2% ở lá tươi, 5% ở lá khô, 6% ở quả khô, mà thành phần chính là isomenthon 51,9% và menthon 42,2%.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, hơi cay, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, trừ thấp tiêu thũng.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ta thường dùng Củ khỉ làm thuốc chữa cảm cúm, nhức đầu, đau bụng, tê thấp. Liều dùng 8-16g, dạng thuốc sắc hoặc dùng tinh dầu để xoa bóp. Dùng ngoài, lấy lá giã đắp chữa sai khớp, gãy xương. Lá còn là nguyên liệu cất lấy tinh dầu để chế thuốc xoa.

Read more

0 CỰA GÀ-Paramignya armata-cây thuốc nam chữa bệnh viêm phế quản

CỰA GÀ

Tên khác: Gai xanh, Quít gai.

Tên khoa học: Paramignya armata Oliv. var. andamanica King; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây nhỡ leo cao 1-4m hay hơn, có nhánh vàng vàng; ở nách lá có gai ngắn, cong ra phía sau, dài 6-12mm. Lá dạng màng, dai, nguyên, hình bầu dục hay thuôn, tròn ở gốc, tận cùng là một mũi nhọn hình tam giác nhọn, nhẵn, dài 7,5-12,5 cm, rộng 3,5-4,5cm, có cuống ngắn. Hoa xếp 1-2 cái ở nách các lá. Quả đen hay vàng, hình cầu, mang bởi một cuống dài 3-3,5 cm, có 5 thuỳ. Cây ra hoa tháng 8.

Bộ phận dùng: Lá và quả (Folium et Fructus Paramignyae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc hoang ở miền Trung, từ Đà Nẵng tới Khánh Hòa và được dùng trồng ở các tỉnh phía Nam. Còn phân bố ở Andaman, Sambava (Ấn Độ).

Công dụng: Quả ăn được. Lá thơm cũng như quả, cho vào nước, đun sôi, sẽ tạo thành một chất lỏng dùng trị bệnh viêm phế quản. Người ta uống từng thìa nhỏ một, mỗi lần cách nhau độ nửa giờ.

Read more

0 CƠM RƯỢU-Glycosmis pentaphylla-cây thuốc nam chữa chân tay nhức mỏi

CƠM RƯỢU

Tên khoa học: Glycosmis pentaphylla (Retz.) DC.; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây nhỏ cao 4-5m, lá kép có thể dài đến 30cm, do một số lá chét thay đổi, thường là 3-7, ít khi 1; lá chét dày, không lông. Hoa trắng, trắng đục hay lục, mọc thành chuỳ ngắn hơn lá; đài cao cỡ 1mm; cánh hoa 5, dài 3,5mm; nhị 8-10; bầu không lông. Quả mọng tròn, trong trong, ửng hồng rồi tím đậm, xếp trên những cụm quả dài tới 25cm; hột 1-3 nâu bóng. Mùa hoa quả tháng 1-5.

Bộ phận dùng: Rễ và lá (Radix et Folium Glycosmis Pentaphyllae).

Phân bố sinh thái: Cây gặp ở lùm bụi, rừng, trên đất đồi, cạnh suối từ Hà Tây, Bắc Thái đến các tỉnh phía Nam. Còn phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Philippin và Indonesia. Thu hái rễ và lá quanh năm, dùng tươi hay phơi khô.

Thành phần hoá học: Lá chứa nhiều loại alcaloid, trong đó có glycosmin, tương đồng với veratroylsalicin; glycosin arborin, glycosminin và arborinin; glyborin và các alkaloid, có hàm lượng ít hơn như glycosamin, glycorin, glycosmicin; còn có 2 base furoquinolin là kokusaginin và skimmianin. Từ lá cũng tách được 2 triterpen trung tính là arborinol A và B, arbinol và isoarbinol. Còn có 2 triterpen alcohol đồng phân cùng với (β-sitosterol, stigmatosterol và myricyl alcohol. Arbonin (0,5%) và arborinin (0,12%) là alkaloid chủ yếu của lá. Cũng gặp trong vỏ rễ và thân nhưng không có trong chồi, hoa, quả xanh và hạt.

Tính vị, tác dụng: Rễ và lá có vị đắng, tính mát; rễ có tác dụng khu phong trừ thấp; lá kích thích tiêu hoá, thanh nhiệt giải độc.

Công dụng: Quả ăn được. Rễ và lá cũng được sử dụng làm men rượu để làm tăng hiệu suất. Rễ thường được dùng chữa tê thấp, chân tay nhức mỏi. Liều dùng 8-20g, sắc uống. Lá giúp ăn ngon và chữa sản hậu ứ huyết.

Liều dùng, cách dùng: Ngày dùng 12-24g, sắc uống hoặc sao qua hãm uống. Dùng ngoài chữa mụn nhọt, chốc lở, rắn cắn; lấy lá tươi nấu nước tắm rửa hoặc giã đắp vết thương. Ở Ấn Độ, Cơm rượu cũng là cây thuốc cổ truyền chữa ho, tê thấp, thiếu máu và vàng da. Dịch lá đắng dùng trị sốt, đau gan và trừ giun. Lá Cơm rượu lẫn với gừng làm thuốc nhuyễn đắp trị eczema và các bệnh ngoài da. Rễ sắc nước xông, uống trị sưng mặt. Gỗ dùng trị rắn cắn.                                            

Read more

0 CHÙM HÔI TRẮNG-Cà ri, Xan tróc-cây thuốc dùng chế bột cary

CHÙM HÔI TRẮNG

Tên khác: Cà ri, Xan tróc.

Tên khoa học: Murraya koenigii (L.) Spreng.; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây bụi cao 1-2m, có các nhánh màu tía sẫm. Lá kép lông chim lẻ với 17-21 dụi lá chét dài 3-5cm, mọc so le, hình trái xoan thon, không cân xứng, nhẵn hay hơi có lông mịn, nhạt ở mặt dưới; mép có răng tròn thấp, gân phụ 4-6 cặp, lồi rõ ở mặt dưới. Hoa nhỏ, màu trắng có mùi không thơm lắm, tập hợp thành ngù kép ở ngọn ngắn hơn lá. Quả dạng quả mọng, dài 1cm, màu tía sẫm, có tuyến, với 1-2 hạt bao bởi chất nhầy.

Bộ phận dùng: Quả, lá, vỏ và rễ (Fructus,Folium, Cortex et Radix Murrayae Koenigii).

Phân bố sinh thái: Khá phổ biến ở Campuchia và Lào, Ấn Độ, Nam Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà, có thể là cây trồng.

Thành phần hoá học: Vỏ rễ có một tỷ lệ cao tinh dầu và một glucosid koenigin.

Tính vị, tác dụng: Lá có vị đắng hơi chua, mùi thơm rất nổi; quả và lá đều làm săn da. Vỏ và rễ kích thích và bổ.

Công dụng:

- Ở Ấn Độ, người ta trồng chủ yếu để lấy lá mà người ta dùng như là gia vị và làm thuốc. Lá dùng phần lớn để chế bột cary. Quả, lá dùng để trị lỵ, ỉa chảy và sốt rét. Ở Ấn Độ, người ta dùng ăn sáng để trị lỵ, nghiền nát ra và đắp ngoài để trị phát ban da; dùng sắc với rượu bia đắng lấy nước như là thuốc hạ sốt và dùng trị rắn cắn. Vỏ và rễ được dùng trị phát ban da và vết cắn của động vật có độc.

- Ở miền Trung nước ta, người ta cũng dùng lá trong ăn uống và nấu nước dùng tắm cho trẻ em bị bệnh ghẻ.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÉ-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHÉ

Tên khác: Chanh cóc, Cốc bom.

Tên khoa học: Naringi crenulata (Roxb.) Nicolson; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Tên đồng nghĩa: Hesperethusa crenulata Roem.

Mô tả: Cây gỗ cao tới 15-20m, gốc to 20-50cm, gai nhọn, cao 1-1,5cm. Lá có cuống giữa có cánh rộng, mang lá chét mọc đối, thon ngược, đầu tù hay cắt ngang, mép có răng tù thấp. Cụm hoa trùm; hoa nhỏ; cánh hoa 4, cao 3mm, màu vàng nhạt, nhị 8. Quả tròn, nâu, đường kính 2cm, chứa 1-4 hạt. Ra hoa tháng 6-9, quả tháng 8-10.

Bộ phận dùng: Quả, lá, rễ (Fructus,Folium et Radix Naringii).

Phân bố sinh thái: Loài cây của vùng Đông Nam Á. Ở nước ta, chỉ gặp ở các tỉnh Kontum, Khánh Hoà, Lâm Đồng, trong các rừng thứ sinh ở độ cao từ 600m trở lên.

Tính vị, tác dụng: Quả có vị chua, dùng ăn bổ, lợi tiêu hoá, lại thanh nhiệt giải độc. Lá đắng, rễ đắng thơm có tác dụng xổ và làm ra mồ hôi.

Công dụng: Quả chín ăn được; còn dùng làm thuốc trị sốt ác tính và lây lan, và làm thuốc chống độc. Rễ được dùng hạ sốt và làm thuốc tẩy xổ. Lá thường dùng làm gia vị ăn với cá, thức ăn.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHANH RỪNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHANH RỪNG

Tên khác: Tiểu quật chanh.

Tên khoa học: Atalantia citroides Pierre ex Guillaumin; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây gỗ cao đến 10m, có gai nhỏ. Lá có phiến bầu dục, đầu tù, có khi lõm, gân phụ mảnh; cuống màu gỉ sắt, dài 1cm, có đốt ở đầu. Hoa xếp thành chụm hay chùm ngắn, cuống 1cm; dài 4 thuỳ, cánh hoa 4; nhị 10, chỉ nhị đính thành ống. Quả màu lục vàng nhạt, tròn, đường kính 2cm, có 3 ô, hạt dài 1cm. Quả tháng 4.

Bộ phận dùng: Gỗ (Lignum Atalantiae Citroidis).

Phân bố sinh thái: Cây của Việt Nam và Campuchia, thường gặp trong rừng rậm ở Campuchia và trên đất cát nghèo ở Việt Nam tại tỉnh Đồng Nai và ra tới Côn Đảo.

Công dụng: ở Campuchia, gỗ được dùng để chế loại nước uống tăng lực.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHANH KIÊN-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHANH KIÊN

Tên khoa học: Citrus limonia Osbeck; thuộc họ Cam (Rutaceae).

Mô tả: Cây nhỏ, cao 2-5m, có nhánh không đều, không gai hoặc có gai mọc ngang, có thể dài tới 35mm, chồi non màu tím. Lá tồn tại, xoan hay xoan dài, dài tới 7-8cm (tới 11cm), rộng 3-3,5cm (tới 6cm) tròn ở gốc, tròn hay có mũi nhọn ngắn ở chóp, mỏng, mép có răng tù; gân phụ mảnh, hơn 10 cặp; cuống tròn, không có cánh, nhưng thường dẹp, dài 6-8mm. Hoa trắng, nhuốm tía hay tim tím, khá lớn, đơn độc hay xếp 2-3 cái thành chùm nhỏ ở nách lá. Quả hơi cao, to 2 x 1,7cm hoặc thuôn tròn đường kính 2,5cm, có u ở đỉnh, có vỏ mỏng, nhẵn, chia ra 10-12 múi, mỗi múi chứa 2-3 hạt hình trứng khá lớn, hơn dẹt, có vỏ dày bao lấy một hay nhiều phôi không có màu lục; vỏ dễ tróc, nạc chua. Mùa hoa tháng 3-5, mùa quả tháng 7-9.

Bộ phận dùng: Lá, quả, hạt, rễ, vỏ thân (Folium,Fructus, Semen, Radix et Cortex Citri Limoniae).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở miền Bắc nước ta và cả ở Campuchia và Lào. Cũng được trồng khắp nơi cùng với Chanh ta. Có thể thu hái các bộ phận khác nhau của cây quanh năm, dùng tươi hay sấy khô. Người ta có thể bảo quản quả Chanh dưới dạng cao hay muối để dùng dần.

Thành phần hoá học: Lá chứa tinh dầu 0,3-0,5% stachydrin. Vỏ quả chứa 0,5% tinh dầu gồm limomen, a-pinen, b-phellandren, camphen và g-tecpinen. Cùi trắng của vỏ chứa pectin. Mùi thơm của Chanh là do các hợp chất citral và một số ít citronellal. Dịch quả chứa acid citric 5-10%, citral acid calcium và kalium 1-2%, citral ethyl, acid malic, vitamin C, B₁, riboflavin. Hạt chứa dầu béo gồm các acid palmatic, acid stearic, acid linoleic, acid oleic.

Tính vị, tác dụng: Lá, rễ, vỏ quả có vị the, mùi thơm, tính ấm, có tác dụng giải nhiệt, hoạt huyết, khỏi ho, tiêu đờm, tiêu thực. Dịch quả có vị chua, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, khỏi nôn, tiêu thực, sáng mắt.

Công dụng: Cây Chanh được trồng để lấy quả ăn; đọt và lá non làm gia vị. Vỏ quả ngoài có tinh dầu dùng chế rượu Chanh. Lá, rễ, vỏ, quả Chanh dùng chữa ho hen tức ngực, khó thở, nhức đầu, mắt đau nhức, phụ nữ tắc tia sữa, đau sưng vú do huyết hư. Dùng cho người ăn uống kém hay bị nôn. Rễ và hạt chữa rắn cắn. Dịch quả giải nhiệt, đỡ khát, chữa nôn mửa, kém ăn.

Liều dùng: Ngày dùng 6-10g dạng thuốc sắc. Dịch quả dùng uống tươi.

Bài thuốc:

1. Chữa nôn oẹ, ho khan: dùng quả Chanh cắt từng miếng cho thêm vài hạt muối nhai nuốt.

2. Chữa trẻ em sốt cao, co giật, trợn mắt: vắt nước Chanh nguyên chất cho uống liên tục, thật nhiều và lấy vỏ Chanh vắt lấy nước xoa vào lồng ngực và xát tay chân từ trong ra, xát nhiều ở khuỷu tay, khe chân, thì sốt lùi và tỉnh.

3. Chữa ho khan mất tiếng: dùng vỏ rễ Chanh (bỏ lớp ngoài lấy lớp trắng), vỏ trắng rễ Dâu, rễ Bươm bướm, đều 15g sắc uống.

4. Chữa cảm sốt nóng, không có mồ hôi hay cảm cúm mùa hè: dùng lá Chanh 60-80g sắc uống và xông hơi cho ra mồ hôi.

5. Chữa rắn cắn: dùng rễ Chanh 8g, hạt Chanh 4g, Phèn chua 2g, Gừng 2g, giã nhỏ, thêm 100ml nước sôi, lọc kỹ chia 2 lần uống trong ngày (Dược liệu Việt Nam).

Ghi chú: Ở nước ta có trồng một loài khác, gọi là Chanh tây (Citrus limon (L.) Burm.f.) nhưng ít phổ biến, có quả dạng quả xoan bông vụ, to hơn Chanh thường và vỏ dày, da trắng chua, hạt trắng, lá mầm trắng. Loài này được sử dụng nhiều làm thuốc ở Ấn Độ và các nước châu Âu. Ở Đà Lạt, Chanh tây cũng dùng thay Chanh và có thể cắt lát cho vào nước trà để uống giải khát.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHANH-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHANH

Tên khác: Chanh ta.

Tên khoa học: Citrus aurantiifolia (Christm.) Swingle, thuộc họ Cam (Rutaceae).

Tên đồng nghĩa: Citrus medica L. var. acida Hook.f.

Mô tả: Cây gỗ nhỏ cao 3-4m hay hơn, thân có nhiều cành; gai ở cành thẳng, dài 1cm, còn gai ở thân dài 2-3cm. Lá nhỏ, hình bầu dục, nguyên, hơi dai và màu lục bóng, dài 4-6cm, rộng 3-4cm, có nhiều tuyến nhỏ; cuống lá có đốt, dài 1cm, có cánh hẹp. Hoa trắng, nhỏ ở nách lá, tập hợp thành nhóm 3-10 cái. Quả có đường kính 3-6cm. hơi dài, màu lục hoặc vàng khi chín; vỏ mỏng dính vào múi; cơm quả chứa nhiều nước, rất chua. Cây ra hoa, kết quả quanh năm.

Bộ phận dùng: Lá và quả (Foliumet Fructus Citri Aurantifoliae).

Phân bố sinh thái: Cây của vùng Đông Nam á được trồng ở tất cả các vùng nhiệt đới của thế giới. Ở nước ta, Chanh cũng được trồng nhiều ở đồng bằng miền Trung và miền Nam để lấy quả ăn, khi còn xanh. Ở thành phố Hồ Chí Minh, có một thứ (var, italica Hort) có quả to với múi màu vàng vàng. Người ta thu hái lá quanh năm, dùng tươi hoặc phơi trong râm. Quả thu hái gần như quanh năm.

Thành phần hoá học: Trong lá có tinh dầu 0,19%, tinh dầu này chứa terpen 20,5%, alcohol 13,2%, aldehyd 26% ester 23,8%, acid 2% và citropten 2%. Lá còn chứa coumarin, isopimpinellin, bergapten. Vỏ quả chứa glucosid của aureusidin. Dịch quả chứa acid citric, tinh dầu bay hơi chứa citral, limonen, linalol, linalyl acetat, terpineol và cymen. Vỏ cây chứa xanhthyletin.

Tính vị, tác dụng: Lá Chanh có vị đắng the, mùi thơm, tính bình, có tác dụng giải nhiệt, thông can khí, tiêu thũng, tán độc và hoạt huyết, khỏi ho, tiêu thực. Quả có vị chua, tính mát có tác dụng thanh nhiệt, khỏi nôn, tiêu thực, sát trùng, sáng mắt.

Công dụng: Quả Chanh được dùng làm thuốc giải nhiệt, giúp ăn ngon miệng, lợi tiêu hoá, chống bệnh scorbut; còn dùng làm thuốc long đờm, trị ho, trị nôn ra mật. Lá Chanh được dùng làm gia vị và cũng được dùng làm thuốc trị sốt rét dai dẳng, cảm cúm, hen phế quản, ho gà và trị bệnh ngoài da, rắn cắn. Ở Đôminica, người ta dùng nước hãm lá uống để trị cao huyết áp; còn lá được dùng làm thuốc trị giun, dùng hãm hoặc sắc rồi pha thêm vào dầu giun. Dịch lá tươi, phối hợp với dầu giun, rau sam, hoà vào nước đun sôi, rồi thêm dầu thông có tác dụng trị giun tốt. Dịch quả thêm mật ong dùng chữa tưa lưỡi. Nước hãm lá dùng uống trị cảm cúm và giúp cho răng mọc tốt.

Bài thuốc:

1. Sốt rét dai dẳng: dùng lá Chanh 100g, rượu 30^o 100ml. Lá Chanh được thái nhỏ, đổ rượu vào ngâm rồi đem phơi sương một đêm, uống một lần vào lúc sáng sớm, uống 3-5 ngày liền.

2. Hen phế quản: Lá Chanh một nắm, dây Tơ hồng một nắm; tất cả sao vàng, khử thổ, đổ ba bát nước, nấu còn một bát, ngày uống 2-3 lần, mỗi lần một bát; uống 7-10 ngày liền.

3. Cảm cúm: Lá Chanh 16g, Tỏi 4-6g, lá Dung hoặc lá Mít 16g, Nghệ 16g, nước 450ml, sắc còn 150ml, uống xong nằm đắp chăn cho ra mồ hôi.

4. Ho gà: Lá Chanh tươi sắc với vài lát Gừng thêm đường đủ ngọt, uống dần.

5. Chữa sâu quảng: Lá Chanh non, lá Diếp cá, lá Húng Chanh, lá Mùi tàu, tất cả hái khi còn tươi, mỗi thứ một nắm, thái nhỏ trộn cho đều, gói vào lá chuối hơ nóng, rạch cho thoáng rồi buộc lên vết loét, sau 24 giờ mới mở và thay miếng khác (Vương Thừa Ân).

6. Rắn cắn: Rễ Chanh 8g, hạt Chanh 4g, Phèn chua 2g, Gừng 2g, giã nhỏ, thêm 100ml nước sôi, lọc kỹ, chia 2 lần uống trong ngày.

www.duoclieu.org

Read more