HỒNG
Tên khoa hoc:
Diospyros
kaki Thunberg; thuộc họ Thị (Ebenaceae).
Đặc điểm thực vật (Mô tả):
Cây gỗ lớn cao tới 15m. Lá mọc so le, hình
trứng hay trái xoan, dài 6-18cm, rộng 3-9cm, đầu có mũi lồi ngắn, gốc lá nhọn đầu,
mặt trên lá màu lục sẵm, mặt dưới có lông tơ nhạt. Hoa đực mọc chụm lại thành
xim ở nách lá, có 2 lá bắc, 14-24 nhị, thường là 16. Hoa cái mọc đơn độc, đài xẻ
4 thuỳ, bầu có 4 vòi nhuỵ và 4 ô, thường có vách giả chia làm 8 ngăn. Quả mọng
3,5-8cm, nhẵn, khi chín màu vàng hay đỏ, mang đài tồn tại và không gập xuống. Hạt
dẹt, màu nâu vàng. Hoa tháng 4-6 và quả tháng 8-10.
Bộ phận dùng:
Tai Hồng (Calyx Kaka); là phần đài
còn dính vào quả khô, thường gọi là Thị đế. Quả Hồng, nước ép từ quả và
chất đường trong quả cũng được sử dụng.
Phân bố sinh thái:
Nguyên sản ở Nhật Bản và Trung Quốc. Ở Việt
Nam có trồng ở nhiều nơi vùng đồng bằng và vùng núi. Có nhiều chủng được ưa
thích nhất là Hồng Lạng Sơn (Hồng vuông) với quả hình cầu. Khi chín màu vàng lục
thịt dòn; Hồng Hạc ở Hạc Trì, tỉnh Vĩnh Phú có vỏ mỏng không hạt, ruột đỏ da
cam.
Thu hái, chế biến:
Thu hoạch quả Hồng vào tháng 9-10, lấy quả ăn,
thu lấy tai Hồng phơi hay sấy khô. Còn quả Hồng hái về, moi hạt ép bẹp, ngày
phơi hay sấy, đêm phơi sương tới khô, cho vào hộp, đến khi vỏ ngoài có mốc trắng,
lấy ra sấy ở nhiệt độ 50-60o tới khô.
Thành phần hóa học:
Trong tai Hồng có các thành phần sau: acid
oleanolic, acid ursolic, acid syringic, acid vanillic,β-sitosteryl-β-glucoside,
trifolin, hyperin và kaempferol. Quả Hồng chứa 88-90% nước, 0,7-0,9% protid,
0,2-8,6% glucid, 10mg% calcium, 19mg% phosphor, 0,16% caroten, 16mg% vitamin C.
Tính vị, tác dụng:
Tai Hồng có vị đắng chát, tính bình; có tác
dụng giáng nghịch hạ phong, hạ khí, ấm trung tiêu. Quả Hồng có vị ngọt, tính
bình, có tác dụng nhuận phế, trừ đờm, khỏi ho, sinh tân dịch.
Công dụng, liều dùng, cách dùng:
Tai Hồng dùng trị ho, nấc, đi đái đêm, ăn không tiêu đầy bụng, đau bụng
hàn. Ngày dùng 4,5- 9g, dạng thuốc sắc hay bột. Quả Hồng dùng làm thuốc bổ chữa
suy nhược, suy dinh dưỡng, chứng ăn vào nôn ra. Ngày ăn 6-12g, hoặc ngâm rượu uống (Hồng khô
3 quả cả tai, giã nát ngâm trong 500ml rượu 40 độ).
Bài thuốc:
1. Chữa bệnh cao huyết áp: Nước ép từ quả Hồng phơi khô hay sấy khô (Succus
Kaki siccatus), thường gọi là Thị tất.
2. Chữa
đau khô cổ họng, ho: Chất đường
trong quả Hồng (Sacccharum kaki), thường
gọi là Thị sương. Khi làm mứt Hồng, chất đường tiết ra, ta thu lại cho vào nồi
đun lửa nhẹ. Khi thành đường thì đổ vào khuôn, phơi hay sấy ở nhiệt độ 40-45 độ
cho se, dùng dao cắt, rồi phơi khô hẳn. Người ta dùng chất đường này.
