0 LÁ MEN-Uvaria calamistrata-dùng chế men rượu

LÁ MEN

Tên khác: 

Bù dẻ quăn, Bồ quả quăn.

Tên khoa học: 

Uvaria calamistrata Hance; thuộc họ Na (Annonaceae).

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây gỗ có nhánh già màu đen đen. Lá hình trái xoan ngược, có mũi nhọn dài ở chóp, dài 10-17cm, rộng 4-6cm, lúc đầu phủ lông hình sao, về sau nhẵn, nhất là ở mặt trên. Hoa đơn độc, gần như đối diện với lá; lá đài và cánh hoa có lông trên cả hai mặt, quả đại chín 3-4, có lông nhung, lởm chởm lông đơn hay chia nhiều nhánh, có các ô xếp chồng lên nhau. Hạt màu hạt dẻ, có rốn xoan.

Bộ phận dùng: 

Lá (Folium Uvariae Calamistratae).

Phân bố sinh thái:

Loài phân bố ở Việt Nam, Nam Trung Quốc. Ở nước ta chỉ mới gặp ở Sơn La, Lạng Sơn, Quảng Ninh.

Công dụng, cách dùng:

Cắt các nhánh để lấy lá dùng chế men rượu và trước đây cũng thường dùng xuất sang Trung Quốc.

Read more

0 LẠC NỒM MÒ-Fissistigma polyanthoides-chữa phong thấp

LẠC NỒM MÒ

Tên khác:

Quả vú dê, Cây dời dơi, Dời dợi, Châu pèng mọc, Cách thư đa hùng.

Tên khoa học: 

Fissistigma polyanthoides (Aug. Candolle) Merrill; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Melodorum polyanthoides Aug. Candolle; Fissistigma minuticalyx (R. W. MacGregor & W. W. Smith) Chatterjee; M. minuticalyx R. W. MacGregor & W. W. Smith.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây mọc trườn, nhánh có lông mịn. Lá có phiến bầu dục dài, chóp thót nhọn thành mũi, mặt dưới có lông hoe dày, cuống xẻ rãnh, dài 12mm. Cụm hoa xim co đối diện với lá trên cuống rất ngắn, lá bắc 1-2, lá đài hình tam giác, có lông ở ngoài, nhẵn ở trong, cánh hoa 6, có lông ở mặt ngoài, cánh hoa trong nhỏ; lá noãn 4. Quả đại tròn, có lông như tơ, to 2-3cm. Cây ra hoa tháng 3-9, quả tháng 5-10.

Bộ phận dùng: 

Thân dây, rễ (Caulis et Radix Fissistigmae).

Phân bố sinh thái: 

Loài nguồn gốc Nam Trung Quốc và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở rừng núi đất nhiều tỉnh từ Lào Cai Sơn La, Hà Giang, Cao Bằng, Quảng Ninh, Vĩnh Phú, Bắc Thái, Hoà Bình cho tới Lâm Ðồng.

Công dụng, cách dùng:

Quả ngọt có vị thơm ăn được. Ðồng bào dân tộc Dao dùng thân dây sắc nước làm thuốc uống bổ, có khi còn dùng chữa ỉa chảy.

Ở Trung Quốc, rễ dùng trị phong thấp, đòn ngã, mụn ghẻ; lá trị háo suyễn, mụn ghẻ. Vỏ dây có thể cho sợi dẻo, có thể dùng làm thừng dây.

Read more

0 GIẺ NAM BỘ-Chập chại, Hoa dẻ lông đen-Desmos cochinchinensis

GIẺ NAM BỘ

Tên khác: Chập chại, Hoa dẻ lông đen.

Tên khoa học: Desmos cochinchinensis Lour.; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Cây nhỡ leo; nhánh non có lông sét hay trăng trắng. Lá có phiến bầu dục hay xoan ngược, có lông vàng nằm ở mặt dưới. Hoa ngoài nách lá, vàng tươi, thơm, cánh hoa dài, có lông; lá noãn có lông, cho ra chùm quả như xâu chuỗi có lông nhiều hay ít, khi chín có màu đỏ. Cây ra hoa tháng 5-7, quả tháng 1.

Bộ phận dùng: Rễ lá (Radix et Folium Desmoris Cochinchinensis).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Lào. Việt Nam, Campuchia, Malaixia. Ở nước ta, cây mọc ở rừng từ bắc vào Nam, nhưng phổ biến ở các tỉnh Tây Nguyên.

Thu hái: Thu hái rễ lá quanh năm, rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô dùng.

Tính vị, tác dụng: Vị cay, tính hơi ấm, có tác dụng trừ phong, giúp tiêu hoá, lợi thấp, nén sự đau đớn.

Công dụng, cách dùng:  Quả có thể dùng ăn được. Lá hãm nước sôi dùng cho phụ nữ sinh đẻ uống để tăng lượng sữa.

Ở Malaysia, rễ sắc uống dùng chữa sốt. Rễ có thể sắc uống chữa mụn nhọt, lở miệng.

Ở Trung Quốc, lá dùng chữa 1. Ăn uống không tiêu; 2. Dạ dày ruột trướng khí; 3. Viêm thận phù thũng; 4. Viêm phế quản. Liều dùng 20-40 g lá khô sắc uống. Cũng dùng chữa rắn cắn. Rễ dùng trị đau gân cốt do phong thấp. Liều dùng ngày 20-40g sắc uống.

Có nơi (ở Hoà Bình) nhân dân dùng rễ sắc uống làm thuốc chữa đẻ khó. Hoa hãm lấy nước uống an thần.

www.duoclieu.org

Read more

0 GIỀN-Giền đỏ, Sai, Mạy sản săn-Xylopia vielana

GIỀN

Tên khác: Giền đỏ, Sai, Mạy sản săn.

Tên khoa học: Xylopia vielana Pierre; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Cây gỗ nhỡ có thể đến 10-18m, đường kính tới 20-25Cm. Thân thẳng, tròn, vỏ thân màu vàng đen, dễ bóc, có cành mảnh, khi non màu xám nhạt, có lông hung sau chuyển sang màu đen, có chấm trắng (lỗ bì). Lá mọc so le, phiến lá xoan, dài 7-10cm, rộng 3-4cm, mặt trên nhẵn bóng, mặt dưới có lông vàng và mốc mốc; cuống 4mm. Hoa mọc 1-2 cái ở nách lá, màu hồng nhạt; đài có 3 thuỳ, mập, tràng có 6 cánh hoa hàn liền ở gốc, dính nhau trước khi nở, hình dải hẹp, có lông dày, nhị nhiều, các nhị ngoài lép, nhị sinh sản xếp nhiều vòng, bao phấn có ngăn ngang; các lá noãn có lông. Quả kép gồm nhiều quả đại hình trụ có cuống dài xếp toả ra, thường có eo giữa các hạt; mặt ngoài màu lục hoặc vàng nhạt, mặt trong màu đỏ; 3-5 hạt màu nâu đen, có áo hạt. Mùa hoa tháng 4-7; quả tháng 8-11.

Bộ phận dùng: Vỏ cây (Cortex Xylopiae Vielanae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc ở các rừng kín và rừng thưa vùng đồi núi thấp và trung bình ở nhiều tỉnh từ Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hà Bắc, Tuyên Quang, Bắc Thái, Vĩnh Phú, Ninh Bình, Nghệ An, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam-Ðà Nẵng, Kontum, Gia Lai, Ðắc Lắc, Bình Ðịnh, Khánh Hoà, tới Tây Ninh, Ðồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu. Có nơi như ở Hà Bắc, cây mọc nhiều được chặt làm củi.

Thu hái:  Người ta dùng vỏ thân làm thuốc, nên có thể thu hái quanh năm, nhưng tốt nhất là vào mùa xuân, mang về cạo bỏ vỏ ngoài, rửa sạch, thái mỏng, phơi hay sấy khô.

Thành phần hoá học: Trong vỏ khô có tanin thuộc loại pyrocatechic (4,55%) alkaloid (0,31%-0,33%) saponin (4,5-4,9% thô, nếu tinh chế là 2,8%), tinh dầu (0,23%).

Tính vị, tác dụng: Không có độc, saponin của vỏ đều có tác dụng an thần.

Công dụng, cách dùng:

Nhân dân dùng vỏ cây Giền để làm thuốc bổ máu, chữa xanh xao suy nhược, điều trị sốt rét, làm rượu bổ cho phụ nữ sau khi đẻ, làm thuốc điều kinh. Một số nơi còn dùng làm thuốc trợ tim. Ngày dùng 10-20g dưới dạng bột, thuốc viên, rượu thuốc. Hoặc nấu cao pha rượu. Ðồng bào dân tộc ở Hà Bắc, dùng lá cây Giền để điều trị các bệnh đường ruột, đau nhức tê thấp.

Quả chín ăn được.

Ghi chú: Người ta sử dụng cây làm thuốc bổ máu, trị sốt rét, nên có người thường gọi nó là Canh ki na. Ngoài loài Giền này, còn có một số loài khác như Xylopia pierrei Hance, gọi là Giền trắng và  Xylopia nitida Ast., gọi là Giền láng, chỉ phân bố giới hạn ở một số nơi của các tỉnh phía Nam của nước ta.

www.duoclieu.org

Read more

0 GIẺ CÓ CUỐNG-Nối côi, Thau á mai-Desmos pedunculosus-cây thuốc chữa tê thấp

GIẺ CÓ CUỐNG

Tên khác: Nối côi, Thau á mai.

Tên khoa học: Desmos pedunculosus (A.DC.) Bân; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Nhánh non không hay có lông thưa. Lá có phiến to, bầu dục to 12x6cm; gốc tròn, đầu tù, mặt trên nâu đậm, mặt dưới nâu, gân phụ 8 cặp, lồi ở mặt dưới, cuống ngắn, có lông. Hoa to, ngoài nách lá, cuống dài 4-4,5cm, có một tiền diệp ở giữa; lá Đài 4mm, cánh hoa thon, to 5x 2cm.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Desmoris Pedunculosi).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Việt Nam, Trung Quốc (Vân Nam). Ở nước ta cây mọc ở rừng từ Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Vĩnh Phú, Hà Tây, Hoà Bình, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh tới Quảng Nam - Ðà Nẵng.

Công dụng, cách dùng: Có một thứ (Desmos pedunculosus  var. tonkinensis Bân) có rễ được dùng trong phạm vi dân gian làm thuốc chữa tê thấp, mụn nhọt và sốt như các loại giẻ khác.

www.duoclieu.org

Read more

0 GIẺ-Hoa dẻ thơm, Nối côi, Chập chại-Desmos chinensis-cây thuốc cất lấy tinh dầu chế nước hoa

GIẺ

Tên khác: Hoa dẻ thơm, Nối côi, Chập chại.

Tên khoa học: Desmos chinensis Lour.; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Cây nhỡ mọc trườn, cao 1-3m; nhánh non có lông nâu. Lá có phiến bầu dục tròn dài, mốc ở mặt dưới, gốc tròn hay hình tim. Hoa thường đối diện với lá; cánh hoa 6, màu lục vàng, dài tới 8cm, rộng 1-2cm; nhị cao 1,5cm; lá noãn nhiều. Quả mọng không lông, hình chuỗi 1-4 hạt. Cây ra hoa vào tháng 6.

Bộ phận dùng: Rễ và lá (Radix et Folium Desmoris).

Phân bố sinh thái: Loài cây phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia, Philippin. Ở nước ta cây mọc ven rừng, bụi, cao độ thấp, từ Hà Giang, Yên Bái, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Bắc Thái, Hà Bắc, Vĩnh Phú, Hà Tây, Hoà Bình, Ninh Bình, Thanh Hoá... tới Khánh Hoà, Kontum, Lâm Ðồng, Ðồng Nai. Thu hái rễ và lá quanh năm, dùng tươi hay phơi khô dùng dần.

Tính vị, tác dụng: Vị cay, tính hơi ấm, có độc; có tác dụng khư phong, lợi tiểu, giảm đau, tiêu thực, tán ứ.

Công dụng, cách dùng:

Hoa rất thơm, có thể cất lấy tinh dầu chế nước hoa. Ở Hoà Bình, đồng bào dùng nước sắc của hoa cho phụ nữ uống chữa đẻ khó.

Ở Ấn Độ, người ta dùng rễ sắc nước uống để trị lỵ và chóng mặt.

Ở Trung Quốc, người ta dùng rễ và lá trị 1. Ðau dạ dày, tiêu hoá kém; 2. Trướng bụng và ỉa chảy; 3. Ðau bụng trước khi sinh và xuất huyết, thống kinh; 4. Thấp khớp đau nhức xương; 5. Viêm thận, phù thũng. Liều dùng 15-40g, dạng thuốc sắc. Dùng ngoài trị đòn ngã tổn thương. Dùng lá tươi giã nát thêm rượu và đắp vào chỗ đau.

Bài thuốc:

1. Thấp khớp đau nhức xương: Rễ cây Giẻ 15-30g sắc nước uống hay ngâm rượu uống.

2. Ðau dạ dày và hơi bụng đầy trướng, tiêu hoá kém, viêm thận, phù thũng, viêm tiểu phế quản: lá Giẻ 15-30g sắc uống.

www.duoclieu.org

Read more

0 GIÁC ĐẾ-Thăng ma núi-Goniothalamus gabriacianus-cây thuốc giải độc trừ ban trái, đậu sởi

GIÁC ĐẾ

Tên khác: Thăng ma núi.

Tên khoa học: Goniothalamus gabriacianus (Baill.) Ast; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Cây bụi có rễ đen đen nhánh có lông lúc non. Lá không lông. Hoa đơn độc, không có cuống; các cánh hoa trong dính nhau, có lông ở mặt ngoài, nhị có ngăn ngang ở buồng phấn; nhiều lá noãn chứa mỗi cái 1 noãn. Quả hình trái xoan dài 11mm.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Goniothalami).

Phân bố sinh thái: Loài của Việt Nam, Campuchia, Lào. Ở nước ta, cây mọc hoang ở rừng từ Quảng Trị, Quảng Nam Ðà Nẵng qua Khánh Hoà, Ninh Thuận, Kontum, Ðắc Lắc, Tây Ninh, Ðồng Nai tới An Giang. Có thể thu hái rễ cây quanh năm, dùng tươi hay phơi khô dùng dần.

Công dụng, cách dùng: Rễ có màu đen, thịt màu vàng, nhưng khi ra ngoài không khí lại có màu đen. Dân gian dùng nó làm thuốc giải độc trừ ban trái, đậu sởi. Có người dùng phối hợp với Keo ta, Rau dừa nước, Củ cỏ ống, Vác tía, Dền gai, Sài hồ, liều lượng bằng nhau đều 10g, sắc uống.

www.duoclieu.org

Read more

0 DŨ DẺ TRƠN-Fissistigma fruticosum-công dụng cách dùng

DŨ DẺ TRƠN

Tên khác: Cách thư đâm chồi.

Tên khoa học: Fissistigma fruticosum (Lour.) Sinclair; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Melodorum fruticosum Lour.

Mô tả: Cây cao 3m; nhánh non không lông. Lá có phiến thon hay thon dài, hơi mỏng, lúc khô có màu ô liu xám hoặc vàng nâu; gân mịn, 11 cặp. Hoa đơn độc ở nách lá, cao 1cm; lá đài rộng; cánh hoa thơm, có lông. Quả dày, có cuống ngắn, chứa 1-2 hạt. Cây ra hoa tháng 8.

Bộ phận dùng: Lá, hoa (Folium et Flos Fissistigmae).

Phân bố: Loài của Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan. Ở nước ta, cây mọc ở rừng rậm núi cao Thừa Thiên- Huế, Quảng Nam- Đà Nẵng, Khánh Hoà, Kontum (Sa Thầy) Gia Lai (An Khê), Đắc Lắc (Krông pắc, Đắc mil, Đắc nông), Lâm Đồng (Đức Trọng, Di Linh, Bảo Lộc) đến Đồng Nai (Biên Hoà).

Tính vị, tác dụng: Hoa khô bổ, hơi kích thích tim.

Công dụng: Hoa thơm, có thể dùng để sản xuất nước hoa. Quả chín ăn được. Vỏ thân có khi dùng để ăn trầu. Lá nấu nước uống giúp tiêu hoá tốt. Ở Thái Lan, hoa khô được sử dụng làm thuốc bổ huyết, tạo huyết.

www.duoclieu.org

Read more

0 DŨ DẺ TRÂU-Anomianthus dulcis-công dụng cách dùng

DŨ DẺ TRÂU

Tên khoa học: Anomianthus dulcis (Dunal) J.Sinclair; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Uvaria dulcis Dunal

Mô tả: Dây leo dài tới 20m và đường kính 10cm. Lá bầu dục hay ngọn giáo xoan ngược, dài 11-15cm, rộng 4-6cm, tròn và gần như hình tim ở gốc, tù và có khi lõm ở đầu, với ít lông thưa ở trên, nhiều lông hơn ở dưới; gân phụ 11-14 đôi, hơi lồi ở dưới. Hoa trắng, đường kính 2cm, xếp 2-5 cái ở ngọn các nhánh rất mảnh ở nách lá hay lá bắc. Lá noãn chín nhiều, nhẵn, bóng, xoắn có 1-5 ô. Hạt bóng, màu vàng rồi đỏ tươi, dài 10-15mm, có tễ lõm. Hoa tháng 5-6.

Phân bố: Phổ biến ở đồng bằng gần biển lên tới vùng núi Quảng Trị, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Gia Lai, Đắc Lắc, Lâm Đồng và Đồng Nai. Còn phân bố ở Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Indonesia.

Công dụng: Hoa rất thơm, có mùi như hoa Ngọn lan tây. Quả ăn được.

www.duoclieu.org

Read more

0 DÂY VÚ TRÂU

DÂY VÚ TRÂU

Tên khác: Dây vú trâu, Dất mèo, Mao quả có đài to

Tên khoa học: Dasymaschalon macrocalyx Finet et Gagnep., thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Bụi cao 1-2m, cành mảnh mọc trườn, dọc thân có vết màu nâu sáng, có lông mềm màu trắng rồi nhẵn. Lá có phiến thuôn, hơi hình tim ở gốc, thon nhọn ở đầu, mặt trên nhẵn, mặt dưới có lông màu tro, dài 12cm, rộng 4cm; cuống lá có lông, dài 4-6mm. Hoa ở ngọn, đơn độc, lá đài 3, nhọn; cánh hoa 3, cao 2cm, có lông ở mặt ngoài; nhị nhiều, cùng rụng với cánh hoa; lá noãn rộng 6mm, hình nón, có lông, chứa 2-3 noãn. Quả dạng tràng hạt, có các đốt hình cầu, có lông trăng trắng; hạt 1-3, to 5-6mm, màu vàng, bóng. Ra hoa tháng 3, có quả tháng 4 trở đi.

Bộ phận dùng: Thân dây(Caulis Dasymaschali).

Phân bố và thu hái: Loài của Nam Trung Quốc, Việt Nam và Campuchia. Ở nước ta, cây mọc ở bìa rừng, chân núi đá hay núi đất từ Lạng Sơn, Bắc Thái, Vĩnh Phú cho tới Đồng Nai, Tây Ninh các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, cũng phân bố ở Côn Đảo.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Đồng bào dân tộc vùng núi Đại từ tỉnh Bắc Thái dùng thân cây đun nước đặc tắm chữa đau lưng, nhức xương và đau thấp khớp.

Read more

0 CÒ SEN-Milius velutina -cây thuốc nam trị viêm xoang mũi

CÒ SEN

Tên khác: Song môi lông vàng, Mại liễu lông.

Tên khoa học: Milius velutina (Dun) Hook. f.et. Thoms; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Cây gỗ cao 5-6m, có thể tới 15-30m, đường kính 15-20 cm, nhánh to, lúc non có lông như nhung màu vàng. Lá hình bầu dục hay xoan, có lông mềm ở cả hai mặt; lá nhỏ ở các nhánh có hoa. Hoa 2-3 cái ở ngọn, màu lục nhạt. Cánh hoa trong dài hơn cánh hoa ngoài, có lông dài. Quả tròn tròn, có lông dày, màu đất nung, sáng bóng. Cây thường rụng lá vào mùa khô. Cây ra hoa vào tháng 4-6.

Bộ phận dùng: Vỏ, gỗ cây và lá (Cortex, Lignum et Folium Miliusae Velutinae).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Mianma, Lào, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc hoang ở chỗ ẩm mát ven suối, trên đất sét pha cát, ở một số nơi: Lâm Ðồng, Tây Ninh, Bà Rịa-Vũng Tàu, An Giang.

Tính vị, tác dụng: Vỏ và gỗ cây có tác dụng tiêu viêm, kháng sinh, sát trùng, cầm máu. Ở Ấn Độ, vỏ được xem như là có tính xổ.

Công dụng: Cây có quả ăn được. Vỏ cây và gỗ được dùng làm thuốc trị viêm xoang mũi, viêm tử cung do nhiễm trùng âm đạo, đau dạ dày, lạc huyết xuất huyết. Cũng dùng chữa bệnh ngoài da, ghẻ lở, hắc lào, mụn nhọt. Ở Campuchia cây và lá dùng chữa viêm mắt nặng, lan tràn đến cơ thể. Thường dùng vỏ, gỗ đốt lấy hơi xông, cũng có thể dùng bột quấn thành thuốc hút; hoặc dùng vỏ hay gỗ tán bột, hoà nước, lọc uống. Dùng ngoài, lấy than gỗ, tán bột, thêm dầu dừa để bôi.

Read more

0 CHUỐI CON CHÔNG-Bù đẻ hoa to-công dụng cách dùng-cây thuốc nam

CHUỐI CON CHÔNG

Tên khác: Bù đẻ hoa to.

Tên khoa học: Uvaria purpurea Blume; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Uvaria grandiflora Roxb.

Mô tả: Dây leo có nhánh lúc non có lớp lông vàng màu hung, rồi nhẵn. Lá thuôn hay hình xoan ngược, có gốc tròn, đầu tù, hơi nhọn và có khi có mũi, có lông nhung trên cả hai mặt lúc non, rồi hầu như nhẵn, dài 13-20cm, rộng 6-10cm, Hoa đơn độc màu tía, đường kính 5-7cm. Quả đại chín hình trụ xong có lông mềm màu hung, tạo thành chùm rất rộng. Hạt nhỏ hay ít, hình trứng, dẹp.

Bộ phận dùng: Quả (Fructus Uvariae).

Phân bố sinh thái: Phổ biến nhiều hay ít ở nước ta, Thanh Hoá tới Quảng Nam-Ðà Nẵng, Lâm Ðồng, Ðồng Nai. Còn phân bố ở Ấn Độ, Malaysia, Trung Quốc.

Công dụng: Thịt quả màu vàng sáng, ăn được. Các loài cầy giông (chông) rất thích ăn, do đó ở Quảng Trị, người ta gọi nó như trên.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÙM RỤM-công dụng cách dùng-cây thuốc chữa ho ra máu

CHÙM RỤM

Tên khác: Quần đầu trung gian.

Tên khoa học: Polyalthia intermedia (Pierre) Ban, thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: (Unona evecta var. intermedia Pierre)

Mô tả: Nhánh mảnh, không lông. Lá có phiến thon đỏ 5-8,5cm, rộng 1,4-2,2cm, hai đầu nhọn, không lông, mặt trên đen, mặt dưới nâu lúc khô, gân phụ không rõ, cuống 3-4mm. Hoa đơn độc ở gần ngọn, cuống hoa mảnh, dài 1,5cm. Quả xoan, cao 6mm, trên cuống dài 1cm.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Polyalthiae Intermediae).

Phân bố sinh thái: Loài của Việt Nam và Campuchia. Ở nước ta, cây chỉ gặp ở Khánh Hoà (Khánh Ninh) Kontum (Dak to).

Công dụng: Dân gian ở Kontum dùng lá Chùm rum cùng lá Sung sắc uống dùng chữa ho ra máu.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHÂN KIỀNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHÂN KIỀNG

Tên khác: Cây chân kiềng, Giác đế giấy.

Tên khoa học: Goniothalamus chartaceus H.L.Li; thuộc họ Na (Annonaceae).

Mô tả: Cây gỗ cao 4-6m. Cành non không có lông. Lá hình mác thuôn hay hình mác hẹp, dài 11-17 (20)cm, rộng 2-3,5cm, đầu hơi nhọn, gốc hình nêm, cả hai mặt đều không có lông, gân cấp hai rất mờ; cuống lá rất ngắn (3-5mm). Hoa ở nách lá, mọc đơn độc; cuống hoa dài cỡ 1,2cm, ở gốc mang 3-4 lá bắc nhỏ. Lá đài gần hình trứng nhọn đầu, 9-4mm, cả hai mặt trần. Cánh hoa ngoài hình mác, dài 20-25mm, rộng 5mm, không có lông, cánh hoa trong cỡ 10 x 4mm. Nhị dài cỡ 1,5mm, có chỉ nhị ngắn, mào trung đới hình đĩa, hơi có lông ở đỉnh. Bầu có lông trên khắp bề mặt; núm nhuỵ hình phễu rộng, hơi dài hơn bầu. Noãn 1-2. Phần quả hình trứng, cỡ 7-8 x 4-5mm, không có lông, ở trên cuống ngắn cỡ 5mm. Ra hoa tháng 2-6.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Goniothalani).

Phân bố sinh thái: Hiện nay chỉ mới thấy ở miền Bắc Việt Nam tại Quảng Ninh và Lạng Sơn.

Công dụng: Lá sắc rửa chữa vết thương.

www.duoclieu.org

Read more

0 CÁCH THƯ Oldham-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CÁCH THƯ Oldham

Tên khoa học: Fissistigma oldhamii (Hemsl.) Merr.; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Melodorum oldhamii Hemsl.

Mô tả: Dây leo dài đến 8m; nhánh mảnh, lúc non hoe đỏ. Lá có phiến bầu dục dài 6-12,5cm, rộng 2-4,8cm, mặt trên màu sôcôla hay nâu đậm, mặt dưới xám trắng lúc khô; gân phụ 9-10 cặp; cuống 6-8mm, có lông hoe. Chùm hoa ở ngọn đối diện với lá hay ở nách lá; cuống dài bằng hoa; lá đài đính ở gốc; cánh hoa ngoài dài bằng 4 lá đài, có lông, lá noãn nhiều; noãn 6, xếp 2 hàng. Quả tròn, đường kính 1,5-2,5cm, có lông mịn hoe; hột 1-4, bóng láng.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Fissistigmae).

Phân bố sinh thái: Loài của Nam Trung Quốc, Lào và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở rừng các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Quảng Trị tới Kontum, Gia Lai, Đồng Nai.

Công dụng: Dây cho sợi dẻo dùng làm thừng; sợi dùng chế tạo giấy. Hoa dùng chiết tinh dầu và làm cao ngâm. Dầu hạt được dùng chế vật phẩm hoá trang và làm dầu công nghiệp. Rễ được dùng trị đòn ngã và viêm xương khớp.

www.duoclieu.org

Read more

0 CÁCH THƯ LÁ TRẮNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CÁCH THƯ LÁ TRẮNG

Tên khác: Lãnh công xám, Dây phấn.

Tên khoa học: Fissistigma glaucescens (Hance) Merr.; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Melodorum glaucescens Hance; Fissistigma obtusifolium Merr.

Mô tả: Cây nhỡ leo, dài cỡ 3m. Lá mọc so le, phiến lá thon, dài 3-19,5cm, rộng 1,2-5,5cm, gốc nhọn, chóp tù, mặt lá khô luôn có màu vàng nhạt, mặt dưới màu xanh trắng, không lông, gân phụ 10-15 đôi. Hoa xếp thành xim trong một cụm hoa chung ở ngọn cành; có lông màu vàng; lá đài 3, nhỏ, đính nhau ở gốc, có lông; cánh hoa 6, xếp 2 vòng; nhị nhiều; lá noãn nhiều. Quả hình cầu, đường kính 8mm.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Fissistigmae).

Phân bố sinh thái: Loài của Nam Trung Quốc và Việt Nam. Cây thường mọc trong rừng từ Sơn La, Yên Bái, Quảng Ninh, Ninh Bình, Thanh Hoá, Quảng Trị, Quảng Nam-Đà Nẵng, Khánh Hoà cho tới Gia Lai (An Khê).

Công dụng: Ở Trung Quốc, người ta dùng rễ trị phong thấp và lao lực.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÙ DẺ TRƯỜN-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÙ DẺ TRƯỜN

Tên khác: Bồ quả trái nhỏ.

Tên khoa học: Uvaria microcarpa Champ. ex Benth.; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Uvaria macrophylla var. microcarpa (Champ. ex Benth.) Fin. et Gagnep.; Uvaria badiiflora Hance

Mô tả: Bụi trườn, dài chừng 2-4m hoặc dây leo thân gỗ dài 8-12m. Cành non, cuống lá và cuống hoa có lông tơ màu hung (vàng nầu). Lá phần lớn hình trứng ngược hoặc thuôn, cỡ (6)10-14(17) x (4)5-7(8)cm, mặt trên (trừ gân chính) nhẵn, mặt dưới có lông tơ, chóp lá có mũi ngắn, gốc tròn hoặc hơi hình tim; gân bên 10-14 đôi; cuống lá dài 4-7 mm. Hoa thường đơn độc hay mọc từng cặp; cuống hoa dài 1,5-3 cm, mang 2 lá bắc cỡ 5-6 x 3-4 mm; nụ hình cầu, hở. Đài hình đấu; lá đài cỡ 3-4 mm, mặt ngoài có lông tơ. Cánh hoa thường màu đỏ tía, hình trái xoan, rời nhau, cỡ 1,5-2 cm, cả 2 mặt đều có lông. Nhị lép xếp thành 1-2 vòng; nhị dài 8-9 mm, có chỉ nhị rõ; mào trung đới hình lưỡi hoặc hình thìa, rộng bằng bao phấn. Lá noãn nhiều (khoảng 10), hơi ngắn hơn nhị; bầu có lông rậm. Đế hoa hình trụ. Phân quả chín màu đỏ, hình cầu (khi 1 hạt) với đường kính 8-9 mm hoặc hình thuôn (khi 3-4 hạt) cỡ 15-20 x 9-10 mm, không có lông; cuống phân quả dài 7-8 mm; vỏ quả mỏng (0,6-0,8 mm). Hạt màu nâu, nhẵn và láng.

Bộ phận dùng: Rễ và lá (Radis et Folium Uvariae Microcarpae).

Thu hái chế biến: Loài phân bố ở Trung Quốc, Lào và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc từ Lạng Sơn, Quảng Ninh, Vĩnh Phú, Bắc Thái, Hà Bắc, Hà Tây, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế đến Gia Lai, Đắc Lắc, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Kiên Giang.

Thu hái chế biến: Thu hái lá vào mùa hè, mùa thu; thu hái rễ quanh năm. Dùng tươi hay phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, ngọt, tính hơi ấm; có tác dụng lợi tiêu hóa, kiện tỳ hành khí, trừ thấp, giảm đau.

Công dụng: Được dùng trị: 1. Tiêu hóa kém, đầy bụng, ỉa chảy; 2. Đòn ngã bị thương, đau lưng.

Cách dùng, liều dùng: Dùng rễ 15-20g, lá 10-15g mỗi ngày, dạng thuốc sắc. Lá có thể giã tươi hoặc phơi khô nghiền thành bột dùng đắp.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÙ DẺ LÁ LỚN-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÙ DẺ LÁ LỚN

Tên khác: Nam kỳ hương, Dất lông.

Tên khoa học: Uvaria cordata (Dun.) Wall. ex Alston; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Guatteria cordata Dun.; Uvaria macrophylla Roxb.

Mô tả: Cây bụi leo hay dây leo cao 5-6m; cành non có lông hung đỏ. Lá hình trứng ngược, gốc hình tim, chóp nhọn, mặt trên nhẵn, mặt dưới có nhiều lông hung đỏ. Hoa mọc thành cụm 2-4 cái, đối diện với lá, hay ở ngọn. Mỗi hoa có 3 lá dài; 5 cánh hoa đều có lông ở cả hai mặt; nhị nhiều; lá noãn nhiều, có lông, khi chín hình tròn, bóng nhẵn, chứa 8-10 hạt. Hoa tháng 6-8.  

Bộ phận dùng: Lá và rễ (Folium et Radix Uvariae Cordatae).

Nơi sống và thu hái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Mianma, Thái Lan, Malaixia, Sri Lanka, Indonesia và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc hoang ở bìa rừng, tới độ cao 700, từ Bắc Thái, Hà Tây qua Quảng Trị, các tỉnh Tây Nguyên đến Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, An Giang, Kiên Giang.

Thu hái: Lá và rễ quanh năm, dùng tươi hay phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Rễ có vị cay, đắng, tính bình; có tác dụng trừ phong thấp, bổ gân cốt. Lá có vị nhạt, hơi thơm, tính bình; có tác dụng tán ứ tiêu thũng, ngừng ho.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Thường dùng trị: 1. Khó tiêu, đầy bụng, ỉa chảy; 2. Phong thấp, lưng gối mỏi, chấn thương, bị thương.

Liều dùng: 15-20g rễ hoặc 10-15g lá một ngày, dạng thuốc sắc. Lá có thể dùng tươi giã đắp hoặc phơi khô tán bột dùng rịt. Đồng bào Tây Nguyên thường dùng lá làm men chế rượu.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÙ DẺ HOA NHỎ-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÙ DẺ HOA NHỎ

Tên khác: Kỳ hương.

Tên khoa học: Uvaria micrantha (A.DC.) Hook.f. & Thoms.; thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Guatteria micrantha A. DC.; Guatteria micrantha A.DC., Mem. Anon.; Polyalthia fruticans A.DC.; Anaxagorea sumatrana Miq.; Cyathostemma sumatrana (Miq.) Boerl.; Popowia nitida King

Mô tả: Dây leo 5-6m. Nhánh mảnh, lúc đầu có lông hình sao màu hung, sau hoàn toàn nhẵn. Lá có hình ngọn giáo hẹp, nhọn hai đầu, xanh đậm ở mặt trên, màu hoe ở mặt dưới; mặt trên nhẵn, trừ ở gân giữa có ít lông hình sao, mặt dưới có lông hình sao, nhiều nhất là trên gân giữa; gân bên 10-12 đôi; cuống lá mảnh, dài 2-3mm, phủ lông hình sao. Hoa 1-3 cái nhỏ; cuống hoa mọc đối diện với lá; 6 cánh hoa, các cánh trong nhọn; nhị nhiều; lá noãn nhiều, bầu hình trụ cho ra quả mọng hình trái xoan không lông, chứa 1-6 hạt đỏ. Ra hoa quả tháng 5-7.

Bộ phận dùng: Rễ và lá (Radix etFolium Uvariae Micranthae).

Phân bố sinh thái: Loài phân bổ ở Mianma, Lào, Campuchia, Thái Lan, Audaman, Malaixia và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở Quảng Bình, Ninh Thuận, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Kiên Giang.

Thu hái: Các bộ phận của cây quanh năm, dùng tươi hay phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Rễ có mùi thơm, có tác dụng thông hơi, lợi tiêu hoá và giảm đau.

Công dụng: Vỏ cây dùng làm thuốc bổ, giúp tiêu hoá. Thường dùng chữa chứng đầy bụng, khó tiêu và chữa đau lưng nhức mỏi.

Liều dùng: 15-20g/ngày, dạng thuốc sắc.

www.duoclieu.org

Read more

0 BÙ DẺ-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BÙ DẺ

Tên khác: Bù dẻ hoa đỏ, Bồ quả hoe, Dây dũ dẻ.

Tên khoa học: Uvaria rufa Blume, thuộc họ Na (Annonaceae).

Tên đồng nghĩa: Uvaria astrosticta Miq.; Uvaria ridleyi King; Uvaria branderhorstii Burk.

Mô tả: Dây leo có thể lên rất cao. Lá thuôn, tròn hay hình tim ở gốc, có mũi ngắn, dài 11cm, rộng 4cm, ráp ở mặt trên do có nhiều lông hình sao ngắn; mịn ở mặt dưới vì có lông mềm màu hung. Hoa đỏ, xếp 1-2 cái ở trên các trục. Quả đại chín có cuống dài, hình trụ, vặn, hơi có lông nhung, dài 15mm. Hạt 17, xếp hai dây, màu nâu nâu.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Uvariae Rufae).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Lào, Campuchia, Thái Lan, Inđônêxia, Philippin. Gặp nhiều ở miền Nam nước ta, trong các rừng còi và rừng thưa đến 700m từ Quảng Nam-Đà Nẵng qua các tỉnh Tây Nguyên đến Tây Ninh, Đồng Nai.

Công dụng: Quả ăn được, có vị chua. Hoa rất thơm. Rễ cũng được dùng nấu nước cho phụ nữ sinh đẻ uống như là thuốc bổ dưỡng để hồi phục sức khoẻ.

www.duoclieu.org

Read more