0 HỒ ĐÀO-Óc chó- Juglans regia

HỒ ĐÀO

Tên khác: Óc chó.

Tên khoa học: Juglans regia Linnaeus; thuộc họ Hồ đào (Juglandaceae).

Tên đồng nghĩa: Juglans duclouxiana Dode; J. fallax Dode; J. kamaonia (C. de Candolle) Dode; J. orientis Dode; J. regia var. sinensis C. de Candolle; J. sinensis (C. de Candolle) Dode.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): Cây to, có thể cao tới 30m; vỏ nhẵn và màu tro. Lá dài tới 40cm, kép lông chim lẻ với 5-9 lá chét hình trái xoan nguyên, dài 6-15cm, rộng 3-6, có gân giữa lồi ở mặt dưới. Hoa đơn tính, màu lục nhạt; hoa đực xếp thành đuôi sóc thõng xuống; hoa cái xếp 2-5 cái ở cuối các nhánh. Quả hạch to có vỏ ngoài màu lục và nạc, dễ hoá đen khi chà xát, vỏ quả trong hay vỏ của hạch rất cứng, có 2 van bao lấy hạt với 2 lá mầm to, chia thuỳ và nhăn nheo như nếp của óc động vật. Cây ra hoa tháng 5, quả tháng 9-10. 

Bộ phận dùng: Hạt (Semen Juglandis), thường gọi là Hồ đào nhân. Có khi dùng cả lá.

Phân bố sinh thái: Cây có nguồn gốc ở Á, Tiểu Á và thuần hoá từ lâu ở các vùng ôn đới ở Âu châu. Ở nước ta cũng có trồng ở Lao Cai (Sapa), Hà Giang (Phó Bảng, Đồng Văn) và Cao Bằng.

Thu hái: Có thể thu hái lá quanh năm, còn quả thu hái vào tháng 9-10, đập vỏ hạch lấy nhân.

Thành phần hóa học: Trong nhân có nước 17,59%, protid 11,05%, lipid 41,98%, chất dẫn xuất 26,50%, cellulose 1,30%, tro 1,60%. Nhân hạt chứa dầu mau khô gồm phần lớn là các glycerid của acid linoleic và linolenic. Hạch rất giàu hydroxy-5-tryptamin. Nó cũng giàu đồng và kẽm; còn có K, Mg,  S, Fe, Ca và các vitaminA, B, C, P. Dầu hạt óc chó có mùi đặc biệt dễ chịu nhưng dễ bị hôi.

Tính vị, tác dụng: Nhân hạt óc chó có vị ngọt, tính ấm; có tác dụng làm mạnh sức, béo người, đen tóc, trơn da. Ở Trung Quốc, nó được xem như có tác dụng ôn bổ phế thận, định suyễn nhuận tràng. Người ta cho là nhân hạt rất bổ dưỡng vì có nhiều protid, có thể chống tràng nhạc, nhuận tràng, trị ỉa chảy, trị giun, dẫn lưu hệ da và bạch huyết.

Công dụng, cách dùng: Thường dùng chữa tiết tinh, ho lâu, gối lưng đau mỏi, ngày dùng 4-12g, phối hợp với các vị thuốc khác.

Ở Âu châu, hạt dùng trị đái đường, ỉa chảy, tràng nhạc, bệnh ngoài da, lao phổi, đái dầm, ký sinh đường ruột. Lá tươi dùng làm thuốc đặc hiệu chữa bệnh thuộc tạng lao, tràng nhạc, các bệnh về da như chốc lở, ghẻ ngứa, phát ban da (dùng dưới dạng nước sắc uống hay nấu nước tắm). Nó cũng có tính giảm áp lực và giảm glucose - huyết nhẹ.

Ở Trung quốc, hạt Hồ đào dùng chữa thận hư đau lưng, hư hàn ho suyễn, đại tiện khó khăn, đau chân tay.

Bài thuốc:

1. Chữa thận lạnh, đau buốt ngang lưng, rũ mỏi, liệt dương, đái són, đái luôn vãi đái, tiết tinh: Hạt óc chó 12g, Ba kích 10g, Nhân quả Ré (Ích trí nhân), Ô dược, Cẩu tích đều 8g, sắc uống.

2. Chữa người già hen suyễn và người đái ra cát sỏi: Giã hạt óc chó nấu cháo thường ăn.

3. Chữa bị thương đau nhức: Dùng hạt óc chó giã nhỏ hoà với rượu uống, và giã lá tươi hay vỏ quả đắp rịt ngoài.

Read more

0 HÓA HƯƠNG-Platycarya strobilacea

HÓA HƯƠNG

Tên khác: Hương núi, Hồ đào núi.

Tên khoa học: Platycarya strobilacea Siebold & Zuccarini; thuộc họ Hồ đào (Juglandaceae).

Tên đồng nghĩa: Fortunaea chinensis Lindley; Platycarya kwangtungensis Chun; P. longipes Wu; P. simplicifolia G. R. Long; P. simplicifolia var. ternata G. R. Long; P. sinensis Mottet; P. strobilacea var. kawakamii Hayata.

Mô tả: Cây gỗ nhỏ rụng lá cao 4-5m, cành non có lông mịn. Lá thon, kép lông chim lẻ, dài 15-30cm; lá chét 7-23, không cuống phụ, dài 4-12 cm, rộng 2-4cm, không cân xứng, mặt dưới có lông ở gần gốc, gân phụ 10-13 cặp, mép có răng. Bông đuôi sóc đực và cái, dài 3-5cm; hoa đực trần, 8-10 nhị, hoa cái có bầu với vòi ngắn với đầu nhuỵ chẻ đôi. Cụm quả hình chuỳ dài 2-4cm, rộng 1,7-3cm. Quả bế nhỏ, dẹt, có 2 cánh hẹp và dài, màu nâu vàng. Cây ra hoa tháng 4-5; quả tháng 8-9.

Bộ phận dùng: Lá (Folium Platycaryae Strobilaceae).

Phân bố sinh thái: Cây phân bố ở Việt Nam, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản. Ở nước ta, thường gặp ở vùng núi đá vôi ở độ cao 500m trở lên đến 1.000m thuộc các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Ninh Bình.

Thành phần hóa học: Vỏ rễ và thân có nhiều tanin. Gỗ có mùi thơm của tinh dầu.

Công dụng, cách dùng: Lá được dùng diệt sâu bọ, làm thuốc duốc cá và chữa bệnh ngoài da. Quả và vỏ cây được dùng trong việc nhuộm vải. Gỗ thơm dùng đóng đồ đạc thông thường.

Read more

0 CƠI-Pterocarya tonkinensis-cây thuốc nam dùng làm duốc cá

CƠI

Tên khác: Ngón.

Tên khoa học: Pterocarya tonkinensis (Franch.) Dode; thuộc họ Hổ đào (Juglandaceae).

Mô tả: Cây nhỡ leo cao 5-10m; các nhánh có màu nâu và lỗ bì nâu xám. Lá kép lông chim có 3-6 đôi lá chét mọc đối hay gần đối, mép lá có răng cưa, răng có tuyến, mặt dưới lá hơi có lông; các lá chét càng lên càng to dần. Hoa đơn tính họp thành đuôi sóc đơn tính rất dày hoa. Hoa đực có 5-6 mảnh bao hoa, 9-10 nhị. Hoa cái có bao hoa rất ngắn, gắn liền với bầu dưới và lá bắc; 2 đầu nhuỵ. Quả họp thành bông thòng, rất dài, tới 15cm hay hơn; quả hạch nhỏ, có 2 cánh hẹp, choãi ra và 4 răng; đầu nhuỵ tồn tại nhiều hay ít. Cây ra hoa quả tháng 5-7.

Bộ phận dùng: Lá và ngọn non (Folium et Ramulus Pterocaryae).

Phân bố sinh thái: Rất phổ biến ở ven các sông, suối vùng cao nhiều nơi ở miền Bắc Việt Nam từ Lào Cai, Yên Bái, Hoà Bình, Bắc Thái, Lạng Sơn, Thanh Hoá tới Nghệ An. Cũng gặp ở Lào. Có thể thu hái lá và ngọn non quanh năm, thường dùng tươi; cũng có thể dùng lá băm nhỏ nấu thành cao.

Thành phần hoá học: Trong lá, thân và rễ cây chứa tanin và quinon và cả juglon, có nhiều trong lá (0,33%), có ít hơn ở trong rễ (0,17%) và trong thân (0,08%).

Tính vị, tác dụng: Lá đắng, có độc, có tác dụng trừ sâu, sát khuẩn (nước chiết từ lá tươi có tác dụng đối với Staphylococcus aureus và Bacillus subtilis). Lá cơi không hoàn toàn độc đối với cá nhưng độc đối với chuột.

Công dụng: Người ta thường dùng lá giã ra để duốc cá; cũng dùng chữa ghẻ lở bằng cách lấy nước nấu lá để tắm rửa hoặc dùng cao lá để bôi ngày 1-2 lần vào các mụn ghẻ.

Read more

0 CHẸO BÔNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHẸO BÔNG

Tên khác: Kro

Tên khoa học: Engelhardtia spicata Lechen ex Blume; thuộc họ Hồ đào (Juglandaceae).

Tên đồng nghĩa: Engelhardtia roxburghiana Lindl.

Mô tả: Cây gỗ lớn cao 10-20m; cành non có lông hung. Lá mang 9-17 lá chét dài 11,5-22cm, rộng 5-6cm, không cân xứng, mép nguyên, gân phụ 13-15 cặp lồi trên cả hai mặt. Hoa đơn tính cùng gốc; cụm hoa dài 11-15cm; hoa đực có 6-13 nhị; hoa cái có 4 lá đài, vòi có 2-4 đầu nhuỵ. Chùm mang quả dài 15-30cm; quả bế cao 3mm, dầy lông phún; cánh với 3 thuỳ dài 2,5-4,5cm.

Bộ phận dùng: Vỏ cây (Cortex Engelhardtiae Spicatae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc ở rừng thứ sinh và rừng thông ở độ cao 1000-2000m khắp nước ta.

Thành phần hoá học: Vỏ cây chứa một chất nhựa.

Công dụng: Ở nước ta cũng như ở Ấn Độ, người ta dùng vỏ để duốc cá. Ở Ấn Độ, nhựa quả vỏ cũng được sử dụng trong y học dân gian.

www.duoclieu.org

Read more

0 CHẸO-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CHẸO

Tên khác: Chẹo tía.

Tên khoa học: Engelhardtia roxburghiana Lindl.; thuộc họ Hồ đào (Juglandaceae).

Mô tả: Cây gỗ lớn, cành non có lông sát. Lá kép lông chim có 2-5 đôi lá chét hình ngọn giáo, dài đến 15cm, mép nguyên hai mặt không lông gân phụ 12-13 cặp. Hoa đực họp thành bông đuôi sóc, tụ thành chuỳ; hoa hầu như không cuống, bao hoa 4 thuỳ; nhị 10. Hoa cái có cuống, bầu có 4 đầu nhuỵ, không có vòi. Quả bế có cánh với thuỳ giữa dài tới 4cm. Ra hoa vào tháng 4-5.

Bộ phận dùng: Vỏ và lá (Cortexet Folium Engelhardtiae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc hoang trong rừng trung du miền Bắc từ Bắc Thái, Hà Bắc, Hà Tây qua Nghệ An, tới Quảng Trị, Quảng Nam-Đà Nẵng, Kontum. Còn phân bố ở Lào, Nam Trung Quốc.

Thành phần hoá học: Vỏ chứa nhựa độc.

Tính vị, tác dụng: Lá có độc đối với cá.

Công dụng: Nhân dân dùng vỏ và lá cây này giã nát cho vào nước suối đã được chặn lại để duốc cá.

www.duoclieu.org

Read more