0 DỌC

DỌC

Tên khác: Dọc

Tên khoa học: Garcinia multifora Champ. ex Benth, thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây gỗ cao 10-20m; các nhánh mang hoa dày 3-5mm. Lá hình trứng ngược, dài 6-15cm, rộng 3-7cm, chóp tù, thuôn ở gốc; cuống lá dài 2-3cm, có rãnh ở mặt trên, mép lá nguyên. Cụm hoa ở ngọn các cành nhỏ, gồm có hoa đực và hoa cái; hoa lớn, đường kính 20-35mm. Quả mọng gần như hình cầu, dài 5-6cm, rộng 3-4cm, nhẵn, màu vàng, đài tồn tại trên quả. Hạt 2-4, hình trứng, dài 2cm. Hoa tháng 4-8, quả tháng 5-9.

Bộ phận dùng: Vỏ thân, quả, dầu hạt (Cortex, Fructus et Oleum Garciniae).

Phân bố và thu hái: Loài phân bố ở Việt Nam, Campuchia và Lào. Ở nước ta, cây mọc trong rừng già và rừng thưa vùng núi Hà Giang, Bắc Thái, Vĩnh Phú, Lạng Sơn. Nhân dân cũng thường trồng để lấy quả.

Thành phần hoá học: Hạt chứa dầu béo, vỏ quả và vỏ thân chứa tanin,

Tính vị, tác dụng: Lá và quả có vị chua. Quả và vỏ cây tiêu thũng, làm se, giảm đau.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Quả chín ăn được. Lá dùng nấu canh chua. Quả xanh có thịt chua, vị như chanh, sau khi lùi tro nóng, bóc vỏ, lấy ruột nấu canh chua. Dầu dọc có thể thay thế dầu vừng, dầu lạc để đắp mụn nhọt khi chưa vỡ mủ (lọc dầu lấy phần trong, trộn với nghệ vàng phết lên giấy mềm mà đắp, hoặc bôi thẳng vào nốt ghẻ ruồi (nấu với hạt cây máu chó), còn dùng trị chốc lở, mụn nhọt. Dầu dọc có thể dùng làm xà phòng và dầu nhờn.

Read more

0 ĐẰNG HOÀNG

ĐẰNG HOÀNG

Tên khác: Ðằng hoàng ,Vàng nghệ, Vàng nhựa

Tên khoa học: Garcinia hanburyi Hook. f.; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây gỗ lớn cao 10-20m, đường kính ở gốc 20cm, vỏ nhẵn, mủ màu vàng nghệ; nhánh thòng, lúc non vuông. Lá có phiến xoan tròn dài bầu dục, dai. Hoa đực 1-5 cái, ở nách lá hay ở ngọn các nhánh không lá; cánh hoa 4 cao 7mm, vàng; nhị thành một đầu tròn. Hoa cái 1-3, bầu 4 ô. Quả to 2,5cm, chứa 1-4 hạt dài 1,5-2cm, thuôn, hơi cong. Hoa tháng 11-1; quả tháng 1-3.

Bộ phận dùng: Gôm nhựa (Gummis Garciniae).

Phân bố và thu hái: Loài đặc hữu của Việt Nam, Campuchia và Thái Lan. Chỉ gặp ở một số nơi thuộc các tỉnh Ðồng Nai, Kiên Giang.

Thành phần hoá học: Tất cả các bộ phận của cây đều chứa dịch đặc, nhớt, màu vàng, khi để khô sẽ đông lại. Gôm nhựa này là một hỗn hợp nhựa và 15-20% gôm, nhựa màu nâu đỏ, trong, dễ gẫy, bột vàng. Nó tan trong rượu. Gôm nhựa này tạo với nước một loại nhũ tương màu vàng đẹp.

Tính vị, tác dụng: Với liều cao, gôm nhựa là một chất độc mạnh; 4g đủ để gây suy sụp dạ dày ruột. Với liều 10-15centigam, có tác dụng như nhuận tràng, với liều 30-50centigam, sẽ làm bài tiết phân nhiều kèm theo đau bụng. Nhưng nếu ngâm vào giấm thì các tính chất này bị mất đi.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Mủ được dùng để uống nhuận tràng. Gôm nhựa được dùng trong y học Campuchia làm thuốc trị sổ mũi và viêm phế quản. Ở Thái Lan, gôm nhựa từ thân dùng làm thuốc xổ, dùng ngoài trị các vết thương nhiễm trùng.

Nó cũng được dùng để trị giun và cả sán xơ mít. Thường thì ít khi dùng riêng mà phải phối hợp với những loại thuốc khác như Calomel và Lô hội.

Read more

0 CỎ VỎ LÚA-Hypericum uralum-cây thuốc nam chữa viêm gan cấp và mạn

CỎ VỎ LÚA

Tên khác: Ban tròn.

Tên khoa học: Hypericum uralum Buch.-Ham. ex D. Don; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Tên đồng nghĩa: H. patulum Thunb. ex Murr.

Mô tả: Cây dưới bụi cao 0,40-1m. Thân và cành hình trụ, có vỏ đỏ. Lá trải ra trên một mặt phẳng, khá nhiều, xoan hay xoan thuôn, tù hay nhọn ở đầu, có cuống rất ngắn, màu lục ở mặt trên, màu nhạt hơn ở mặt dưới, có điểm tuyến, dài 3-5cm. Hoa vàng, to, xếp 3-4 cái thành ngù; Quả nang hình trứng dạng nón, dài 12mm. Hạt hình dải, hơi cong, có mũi nhọn hai đầu hơi khía ngang, dài 1,5mm.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Hyperici Urali).

Phân bố sinh thái: Rất phổ biến trong các savan cây bụi của miền thượng du Bắc Việt Nam. Cũng gặp ở miền Trung. Còn phân bố ở Ấn Ðộ, Nam Trung Quốc.

Tính vị, tác dụng: Có tác dụng thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết, chỉ huyết, chống ngứa.

Công dụng: Ðồng bào miền núi của nước ta lấy lá vò ra ngâm vào nước, để cho lắng, lấy nước trong ở phía trên để rửa mắt cho những gia cầm bị mù mắt. Ở Ấn Ðộ, người ta sử dụng hạt xem như thơm và kích thích. Ở Trung Quốc, cây được dùng chữa viêm gan cấp và mạn, phụ nữ băng huyết, dùng ngoài rửa viêm da, ngứa lở ngoài da. Rễ dùng làm thuốc dãn gân, lợi sữa, lợi tiểu.

Read more

0 CÒNG DA-Calophyllum membranaceum-cây thuốc nam chữa đau nhức xương khớp

CÒNG DA

Tên khác: Còng da, Còng lá mỏng, Xương cá.

Tên khoa học: Calophyllum membranaceum Gardner & Champ.; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây nhỏ cao 1-5m, thân to cỡ 10cm; nhánh có 4 cạnh nhọn hơi dẹp, lúc non có lông sát. Lá có phiến tròn dài bầu dục; dài 6-12cm, rộng 1,5-4cm, tù nhọn hai đầu, mỏng nhưng cứng, bóng, gân phụ khít nhau; cuống lá 0,5-1,4cm. Cụm hoa 3-5 hoa; lá bắc bầu dục; phiến hoa 8 (12); nhị nhiều. Quả hạch bầu dục dài 1-1,2 (1,8) cm. Cây ra hoa vào mùa hè.

Bộ phận dùng: Rễ, lá (Radix et Folium Calophylli).

Phân bố sinh thái: Cây mọc ở rừng Quảng Ninh, Bắc Thái, Vĩnh Phú, Hoà Bình, Ninh Bình... Cũng phân bố ở Nam Trung Quốc.

Thu hái: Rễ lá quanh năm, hoặc chỉ vào mùa thu hay mùa đông; dùng tươi hay phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Vị hơi đắng, tính bình; có tác dụng trừ thấp, giảm đau, mạnh cơ gân.

Công dụng: Thường dùng chữa: 1. Thấp khớp đau nhức xương, lưng và tay chân đau mỏi; 2. Đòn ngã tổn thương; 3. Viêm gan vàng da; 4. Kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh.

Liều dùng: Rễ và lá ngày dùng 15-30g, dạng thuốc sắc. Lá thường dùng ngoài đắp trị vết thương chảy máu.

Bài thuốc:

1. Thấp khớp đau nhức xương, đau khớp và tay chân; dùng rễ Còng da 30-60g, nấu với thịt lợn ăn như thức ăn.

2. Vết thương chảy máu: Giã lá đắp vào chỗ đau.

Read more

0 CÀ NGHÉT-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

CÀ NGHÉT

Tên khác: Cồng trồng, Cồng tía.

Tên khoa học: Calophyllum dryobalanoides Pierre; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây cao 8-10m, có chu vi 0,80m. Vỏ đỏ, gỗ đo đỏ, nhánh non vuông. Lá có mũi, gân mịn. Chùm hoa ở nách lá hay ở ngọn, ngắn. Hoa có 2-4 cánh hoa trắng, hơi thơm, nhiều nhị vàng. Quả tròn, to 2-3cm chứa 1 hạt có phấn trắng. Ra hoa tháng 2-6, có quả tháng 6-9.

Bộ phận dùng: Rễ (Radix Calophylli).

Phân bố sinh thái: Loài cây của Việt Nam và Thái Lan; mọc hoang ở rừng núi. Thu hái rễ quanh năm; thường dùng tươi.

Công dụng: Dân gian dùng làm thuốc tẩy xổ.

www.duoclieu.org

Read more

0 BỨA NHÀ-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BỨA NHÀ

Tên khoa học: Garcinia cochinchinensis (Lour.) Choisy, thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây cao 10-15m, vỏ ngoài màu đen, phía trong màu vàng. Cành non vuông, về sau tròn. Lá thuôn nhọn ở gốc, dài 8-15cm, rộng 3-4,5cm. Hoa đực 1-5, mọc thành chùm ở nách lá, màu vàng, có nhiều nhị; hoa lưỡng tính không cuống, thường mọc đơn độc, nhị xếp thành 4 bó, mỗi bó 7-12 bao phấn; bầu 6-10 ô, thường là 8. Quả cao 5cm, đường kính 4cm, hình trứng, vỏ quả nạc, có cơm hơi đỏ bao quanh hạt. Ra hoa vào tháng 4-5.

Bộ phận dùng: Vỏ, lá, quả (Cortex, Folium et Fructus Garciniae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc chủ yếu ở rừng thưa, thông thường ở bình nguyên và trung nguyên, từ Quảng Trị trở vào. Cũng thường được trồng.

Thu hái: Vỏ, lá quanh năm.

Tính vị, tác dụng: Vỏ chát làm săn da. Lá và quả giải nhiệt.

Công dụng: Lá và vỏ quả thường dùng nấu canh chua. Quả chín ăn giải khát; áo hạt có vị chua ngọt. Vỏ thường dùng trị dị ứng, mẩn ngứa và bệnh ngoài da. Lá giã nát đắp trị sâu quảng. Búp non nhai ăn chữa động thai.

Bài thuốc: Dị ứng, mẩn ngứa: dùng vỏ Bứa 20-30g, nước 500ml, sắc còn 150ml, chia 2-3 lần uống trong ngày.

Ghi chú: Còn loài Bứa rừng hay Bứa núi (Garciniaoliveri Pierre), mọc khá phổ biến ở miền Nam nước ta, có đọt non và lá cũng dùng nấu canh chua. Quả có thịt và vỏ quả trong chua, dùng ăn được.

www.duoclieu.org

Read more

0 BỨA MŨ VÀNG-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BỨA MŨ VÀNG

Tên khoa học: Garcinia xanthochymus Hook.f. ex T.Anderson; thuộc họ Bứa (Clusiaceae).

Mô tả: Cây gỗ lớn; nhánh non vuông, vàng vàng hay nâu. Lá có phiến thuôn, to, dài đến 30cm, rộng 6-8 cm, dày bông, gân phụ nhiều cách nhau khoảng 1cm; cuống ngắn. Hoa ở nách lá già, rộng cỡ 1cm, cuống 2 cm; hoa đực có 5 lá đài, 5 cánh hoa trắng, cao 8mm; 5 bó nhị mà mỗi bó có 3-5 bao phấn, có nhuỵ lép; hoa cái có bao hoa như hoa đực, nhị lép, bầu 5 ô. Quả tròn, to 9cm; hạt 1-5.

Bộ phận dùng: Lá, thân, nhựa mủ và quả (Folium, Caulis, Latex et Fructus Garciniae Xanthochymi).

Phân bố sinh thái: Loài phân bố ở Ấn Độ, Nepal, Trung Quốc và Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở rừng miền Nam.

Tính vị, tác dụng: Lá, thân, mủ có vị đắng, chua, tính mát; có tác dụng sát trùng. Quả giải nhiệt, lợi mật, làm dịu và làm nhầy.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: Ở Ấn Độ, quả được dùng như quả loài Garcinia indica Chois, làm thuốc chống bệnh scorbut. Ở Trung Quốc, để trị đỉa vào mũi, người ta lấy mủ tươi với liều lượng thích hợp nhỏ vào xoang mũi, đỉa sẽ bò ra.

www.duoclieu.org

Read more

0 BỨA MỌI-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BỨA MỌI

Tên khoa học: Garcinia harmandii Pierre; thuộc họ Bứa (Clusiaceae).

Mô tả: Cây gỗ cao 6-10m, phân nhánh nhiều từ gốc, có vỏ vàng vàng. Lá thuôn, hình trứng ngược hay hình ngọn giáo ngắn, có góc ở gốc, có mũi nhọn ở đầu, nguyên đai, dài 4-10 cm, rộng 15-30mm; cuống ngắn. Hoa vàng vàng, hầu như không cuống; hoa đực xếp thành nhóm 3-6; hoa cái đơn độc. Quả có đường kính 10-20mm, màu tía, hơi dẹp giữa các hạt; hạt 2, có phôi to màu lục. Ra hoa tháng 2-3, có quả tháng 3.

Bộ phận dùng: Vỏ (Cortex Garciniae).

Phân bố sinh thái: Loài đặc hữu và phổ biến ở Nam Việt Nam, Campuchia và Nam Lào. Ở nước ta, cây mọc hoang trong rừng ở độ cao thấp từ Khánh Hoá tới Đồng Nai, Tây Ninh.

Công dụng: Quả có nạc ngon, mùi thơm, vị ngọt, dùng ăn được. Vỏ chát được nhân dân Campuchia dùng ăn với trầu. Người ta phối hợp với nhiều vị thuốc khác trị ỉa chảy.

Ghi chú: Còn có loài Bứa Lanessan (Garcinia lanessanii Pierre) mọc ở rừng Tây Ninh, có vỏ dùng để nhuộm. Ở Campuchia, cây này có nhiều công dụng, chỉ định và phối hợp.

www.duoclieu.org

Read more

0 BỨA-CÔNG DỤNG CÁCH DÙNG-CÂY THUỐC NAM

BỨA

Tên khác: Bứa lá tròn dài.

Tên khoa học: Garcinia oblongifolia Champ. ex Benth.; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây gỗ thường xanh cao 6-7m. Cành non thường vuông, xoè ngang và rủ xuống. Lá hình thuẫn, hơi dài, đuôi nhọn, chóp dài, mép nguyên, nhẵn bóng, có nhiều điểm mờ. Hoa đực mọc thành cụm 3-5 hoa ở nách lá, 4 lá đài và 5 cánh hoa, 20 nhị có chỉ nhị ngắn. Hoa lưỡng tính có lá đài và cánh hoa như ở hoa đực, màu hơi vàng hoặc trắng; bầu 4 (6-10) ô, hình cầu, vòi ngắn. Quả mọng mang đài tồn tại; vỏ quả dày, có khía múi, khi chín màu vàng, phía trong hơi đỏ chứa 6-10 hạt. Mùa hoa quả tháng 3-6.

Bộ phận dùng: Vỏ (Cortex Garciniae).

Phân bố sinh thái: Cây mọc hoang trong rừng thứ sinh của các tỉnh từ Hà Tuyên, Vĩnh Phú đến Quảng Nam - Đà Nẵng. Cũng thường được trồng lấy lá tươi và quả nấu canh chua.

Thu hái chế biến: Thu hái vỏ quanh năm, cạo bỏ lớp vỏ ngoài, thái nhỏ, phơi khô.

Tính vị, tác dụng: Vỏ có tính săn da và hơi đắng, mát, hơi độc, có tác dụng tiêu viêm, hạ nhiệt, làm săn da, hàn vết thương.

Công dụng: Lá có vị chua thường được dùng thái nhỏ nấu canh chua. Hạt có áo hạt chua, ăn được, cũng dùng nấu canh chua. Vỏ thường dùng trị: 1. Loét dạ dày, loét tá tràng; 2. Viêm dạ dày ruột, kém tiêu hoá; 3. Viêm miệng, bệnh cặn răng; 4. Ho ra máu. Dùng ngoài trị bỏng, mụn nhọt, sâu quảng, eczema, dị ứng mẩn ngứa, rút các vết đạn đâm vào thịt.

Liều dùng: 20-30g/ngày dạng thuốc sắc, dùng ngoài giã vỏ tươi đắp. Nhựa bứa dùng trị bỏng.

Bài thuốc:

1. Viêm dạ dày ruột, kém tiêu hoá: Vỏ cây Bứa sắc đặc cô đặc lấy 50%; hàng ngày uống 30ml.

2. Bỏng: Nhựa Bứa pha dầu làm thành cao lỏng, bôi ngày 1-2 lần.

www.duoclieu.org

Read more

0 BAN RỖ-Hypericum ascyron-cây thuốc nam cầm máu

BAN RỖ

Tên khác: Hồ nam liên kiều.

Tên khoa học:  Hypericum ascyron L.; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây thảo lâu năm, không lông, cao 50-80cm, nhánh có 4 cạnh. Lá có phiến thon, dài 5-9cm, rộng 1-2cm, gốc có khi hình đầu tên, có đốm trong gân phụ 5 cặp, không có cuống Hoa ở ngọn, 1-3 hoa, to; cuống dài 1-1,5cm; lá đài không có rìa lông; cánh hoa 5 vặn, dài 2,5-3,5mm, vàng đo đỏ; nhị thành ba nhóm; bầu 3 ô. Quả nang dài 2,5cm, hạt nhỏ. Hoa tháng 6-7, quả tháng 8-9.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Hyperici), thường gọi là Hồng hán liên.

Phân bố sinh thái: Chỉ gặp trong các savan cỏ ở Sapa, thuộc tỉnh Lào Cai.

Thành phần hoá học: Có quercetin, kaempferol, hyperin, isoquercitrin, rutin; có dầu dễ bốc hơi, trong dầu chủ yếu là caryophylen, ngoài ra còn có caroten, biotin, sinh tố B₂.

Tính vị, tác dụng: Vị hơi đắng, tính hàn; có tác dụng bình can, hoạt huyết, chỉ huyết, thanh nhiệt, giải độc.

Công dụng, chỉ định và phối hợp:

- Thường dùng để cầm máu, trừ phong thấp, trị đòn ngã tổn thương. Nhân dân dùng uống thay trà.

- Quả và hạt có khi còn được dùng phối hợp với các vị thuốc khác để trị các bệnh về da, điều hoà kinh nguyệt và trị lậu. Công dụng chính là dùng chế nước uống có hiệu quả làm cho tai thính để tiếp nhận âm thanh.

www.duoclieu.org

Read more

0 BAN NÊPAN-Hypericum napaulensis-cây thuốc nam chữa cam tích

BAN NÊPAN

Tên khác: Biến địa kim.

Tên khoa học: Hypericum napaulensis Choisy; thuộc họ Bứa (Clusiaceae).

Mô tả: Cây thảo cao 40cm, thường có thân chồi. Lá có phiến xoan, không lông, dài cỡ 3cm, rộng 1,5cm, chóp tròn, có điểm tuyến trong, gân phụ 3 cặp. Xim ở ngọn, cao 3-4cm; cuống 2-3cm, lá bắc nhỏ, có lông tiết đen; lá đài 5, cao 5-7mm; cánh hoa 5, vàng; nhị 9-10; bầu 1 ô. Quả nang nở làm 3 mảnh; hạt nhỏ 0,7mm.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Hyperici Napaulensis).

Phân bố sinh thái: Loài cây của Nam Trung Quốc và Bắc Việt Nam. Ở nước ta, cây mọc ở vùng núi phía Bắc.

Công dụng: Ở Vân Nam (Trung Quốc) cây được dùng trị trẻ em cam tích, lỵ, loét, hôi răng, trẻ em viêm gan hoàng đản.

www.duoclieu.org

Read more

0 BAN LÁ DÍNH-Hypericum sampsonii-cây thuốc nam chữa kinh nguyệt không đều

BAN LÁ DÍNH

Tên khác: Lưu ký nô.

Tên khoa học: Hypericum sampsonii Hance; thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae).

Mô tả: Cây thảo sống nhiều năm, cao 50-70cm; thân tròn, nhẵn. Lá mọc đối, không cuống, dính liền với nhau ở gốc, mặt dưới màu nhạt và có điểm tuyến màu đen. Hoa nh?, màu vàng, mọc thành xim ngù ở nách lá và ở ngọn. Đài 5, hình bầu dục, có điểm tuyến màu đen. Tràng 5 cùng dạng với đài. Nhị hợp thành 3 nhóm, mỗi nhóm 12-15 nhị. Bầu 3 ô, 3 vòi nhuỵ. Quả nang hình nón có 3 mảnh vỏ, chứa nhiều hạt hình trứng nhọn, có 10-12 cạnh lồi dọc. Hoa tháng 4-6.

Bộ phận dùng: Toàn cây (Herba Hyperici) hoặc rễ, ở Trung Quốc gọi là Nguyên bản thảo.

Phân bố sinh thái: Cây mọc dại ở những nơi đất ẩm, thường gặp ở ven rừng, chân ruộng nước, bãi cỏ vv... Ở nhiều nơi như Hà Tây, Ninh Bình vv... Thu hái toàn cây nhất là rễ vào mùa hè thu, phơi khô dùng.

Tính vị, tác dụng: Vị đắng, cay, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết chỉ huyết.

Công dụng:

- Thường dùng trị: 1. Kinh nguyệt không đều; 2. Chảy máu cam, thổ huyết, đái ra máu; 3. Phong thấp đau nhức. Còn được dùng trị lỵ, ho, ra mồ hôi trộm.

- Dùng ngoài trị: Nhọt sưng đinh độc, đòn ngã tổn thương, rắn cắn, chốc đầu, bỏng nước sôi. Lấy cây tươi giã đắp hoặc tán bột đắp; cũng có thể nấu nước để rửa

Cách dùng, liều lượng: Ngày dùng 12-20g toàn cây hay 10-12g rễ sắc uống.

 www.duoclieu.org

Read more