LÚA
Tên khác:
Lúa gạo.
Tên khoa học:
Oryza sativa Linnaeus; thuộc họ Lúa (Poaceae).
Tên đồng
nghĩa: Oryza formosana Masamune
& Suzuki; O. sativa var. formosana (Masamune & Suzuki) Yeh
& Henderson.
Đặc điểm thực
vật (Mô tả): Cây cỏ mọc hằng năm, cao 0,7-1,5m. Lá có phiến dài, bìa ráp, bẹ
cao, trắng, lưỡi bẹ có lông. Chuỳ bao gồm nhiều bông, mang các bông nhỏ màu
vàng vàng. Mày hoa có lông gai, 1 hoa, 6 nhị. Quả thóc dính chặt với mày hoa
(trấu), mà quen gọi là hạt lúa.
Bộ phận dùng:
Hạt thóc, rễ lúa phơi hay sấy khô (Semen et Radix Oryzae); Đạo nha, Cốc
nha (Fructus
Oryzae Germunatus).
Phân bố sinh
thái: Cây phân bố ở vùng châu Á nhiệt đới, được trồng làm lương thực ở khắp
nơi. Có hai thứ là Lúa tẻ (Oryza sativa
var. utilissima A. Camus) và Lúa nếp
(Oryza sativa var. glutinosa Tanaka).
Thu hái:
Các bộ phận của cây được thu hái quanh năm.
Thành phần
hoá học: Trong hạt lúa có các thành phần sau: Vitamin A, B, D và E, lipid
20%, hydratcarbon, protein, adenin, cholin, acid arachidic, acid lignoxeric, acid
palmitic, acid aloic, phytosterin. Ngoài
ra người ta còn tìm thấy các chất stigmastanol-3beta-p-glyceroxydihydrocoumaroate,
stigmastanol-3beta-p-butanoxydihydrocoumaroate,
lanast-7,9(11)-dien-3alpha,15alpha-diol-3alpha-D-glucofuranoside và
1-phenyl-2-hydroxy-3,7-dimethyl-11-aldehydic-tetradecane-2-beta-D-glucopyranoside.
Tính vị, tác
dụng: Gạo tẻ có vị ngon ngọt, tính mát, có tác dụng bồi dưỡng khí huyết,
đem lại sự cân bằng cho cơ thể. Gạo lâu năm vị chua hơi mặn, tính ấm, ích khí mạnh
tỳ, thông huyết mạch, trừ phiền, giúp tiêu hóa. Gạo nếp (nhu mễ) có vị ngọt,
ngon thơm, mềm dẻo, tính ấm, bổ tỳ vị hư yếu.
Cốc nha (Mầm thóc hay mầm lúa) có vị ngọt, tính ấm
đi vào hai kinh tỳ và vị. Có công năng khai vị, giúp tiêu hóa nên được sử dụng
trong việc chữa trị các chứng bệnh như tiêu hóa kém, thức ăn tích đọng, bụng đầy
trướng do tỳ vị hư nhược
Công dụng,
cách dùng: Gạo là thành phần quan trong bữa ăn của nhân dân ta, bồi bổ cho
cơ thể và đem lại cân bằng cho cơ thể. Hạt thóc đã ngâm cho nẩy mầm rồi phơi
khô gọi là cốc nha, đạo nha dùng thay cho mạch nha, giúp sự tiêu hoá và là thức
ăn có tinh bột có tác dụng rất tốt cho những người ăn uống kém tiêu, không muốn
ăn, còn chữa các bệnh phù do thiếu vitamin. Gạo lâu năm dùng trị đau bụng và trị
lỵ. Gạo nếp dùng trị các chứng đau bụng, nôn mửa và tiểu tiện ra chất nhờn (dưỡng
trấp).
Cám gạo được dùng để chế thuốc phòng và chữa bệnh
thiếu các loại vitamin B. Dầu cám dùng trộn với rau để ăn. Rễ và thân của Lúa
là thuốc lợi tiểu. Quả thóc chưa bóc vỏ dùng làm thuốc đắp cho dịu.
Bài thuốc:
1. Giải phiền
nhiệt trong trường hợp sốt cao, ra nhiều mồ hôi, háo khát: Dùng Gạo tẻ một
nắm, lá Tre hay Cỏ lá tre một nắm cùng sắc uống. Có thể thêm bột thạch cao
10-12g cùng uống.
2. Chữa nôn ói
không ngừng: Dùng Gạo nếp 20g sao vàng, Gừng củ 3 lát, sắc uống.
3. Nôn mửa hay
ỉa chảy háo khát, rối loạn tiêu hoá: Dùng Gạo tẻ sao sắc uống thay nước và
thay ăn.
4. Chữa tiêu
hóa kém, bụng đầy trướng, thức ăn tích đọng: Cốc nha (sao qua) 10g, Sơn tra
(sao cháy sém) 10g, Thần khúc (sao sém) 10g, La bạc tử (hạt củ cải) 6g. Sắc uống
ngày 1 thang, chia 2 - 3 lần. Hoặc cốc nha (sao qua) 10g, Thương truật 6g, Jê nội
kim (màng mề gà) 6g, chích cam thảo 6g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 - 3 lần uống
trong ngày.
5. Chữa tỳ vị
kém, tiêu chảy, nôn mửa, kích thích tiêu hóa, tỳ vị hư nhược sinh tiêu hóa kém:
Cốc nha (sao qua) 15g, chích Cam thảo 6g, Sa nhân 3g, Bạch truật 10g, sắc uống
ngày 1 thang, chia 2 - 3 lần trong ngày.
Post a Comment