BÁCH BỘ
Tên khác: Củ ba mươi, Củ rận trâu, Dây
dẹt ác
Tên khoa học: Stemona tuberosa
Lour; thuộc họ Bách bộ (Stemonaceae).
Mô
tả: Dây leo có thân mảnh, nhẵn, dài đến 6-8m, ở gốc có nhiều rễ củ mọc
thành chùm, 10-20 hoặc 30 củ (Củ ba mươi), có khi tới gần một trăm củ, dài
15-20cm, rộng 1,5-2cm. Lá mọc đối hay so le, giống lá Củ nâu, nhưng đặc biệt có
hệ gân ngang dày song song với các gân chính hình cung, dài 10-15cm, rộng 4mm,
mặt ngoài màu vàng lục, mặt trong màu đỏ tươi, có mùi thối; 4 nhị dài 4-5cm.
Quả nang chứa nhiều hạt. Cây ra hoa tháng 3-6 có quả tháng 6-8 .
Bộ
phận dùng: Rễ củ (Radix Stemonae),
thường được gọi là Bách bộ.
Nơi
sống và thu hái: Cây của vùng Ấn Độ, Malaixia, mọc hoang ở vùng đồi núi,
trên sườn núi, ven suối. Có thể thu hoạch củ vào mùa xuân hoặc mùa thu. Cắt bỏ
rễ con, rửa sạch, nhúng trong nước sôi, hoặc đồ vừa chín. Loại nhỏ để nguyên,
loại to bổ dọc dài, phơi nắng hoặc sấy khô.
Thành
phần hoá học: Trong rễ củ có các alcaloid, chủ yếu là stemonin,
tuberostemonin, isotuberostemonin, hypotuberostemonin, oxytuberostemonin,
stemin, stenin; glucid 2,3%, lipid 0,83%; protid 9,0%; acid hữu cơ (citric, formic,
malic, suecinic...).
Tính
vị, tác dụng: Củ có vị đắng, tính hơi ấm, hơi có độc, có tác dụng nhuận
phế, sát trùng, diệt sâu, trừ ngứa. Người ta đã biết intemonin có tác dụng làm
giảm tính chất hưng phấn của trung khu hô hấp của động vật, có tác dụng ức chế
phản xạ của ho, còn làm cho giun bị tê liệt, làm chết rận rệp và có bệnh lỵ,
bệnh phó thương hàn.
Công
dụng: Thường dùng trị: 1. Viêm khí quản, lao phổi, ho gà; 2. lỵ amip; 3.
Bệnh giun móc, giun đũa, giun kim; 4. Tình trạng ngứa ngáy da, eczema, viêm da.
Còn dùng diệt bọ chét, rệp, chấy rận và sâu bọ.
Cách
dùng, liều dùng: Ngày dùng 4-12g, dạng thuốc sắc, thuốc viên hay thuốc
bột, uống liều 4-6 ngày. Dùng ngoài, ngâm trong cồn, đun sôi trong nước, hoặc
nấu cao để bôi, hay nghiền bột mà dùng.
Bài
thuốc:
1.
Hen khí quản: Bách bộ, Tử uyển, nhân
hạt Mơ, mỗi vị 10g, Bối mẫu 6g, sắc uống.
2.
Ho gà: Bách bộ, Hạ khô thảo, mỗi vị
10g sắc uống.
3.
Tẩy giun kim: Bách bộ nấu nước thụt.
Ghi chú: Người
tì vị hư yếu không dùng. Dùng nhiều sẽ gây ngộ độc. Giải độc bằng nước ép Gừng
tươi hoặc thêm một ít giấm ăn.
Post a Comment