BẠCH ĐẬU KHẤU
Tên khoa học: Amomum krervanh
Pierre (A. Kravanh Pierre ex Gagnep.); thuộc họ Gừng (Zingiberaceae).
Mô
tả: Cây thảo cao 2-3m. Lá xếp 2 dẫy, hình trái xoan hay ngọn giáo, dài tới
60cm, rộng tới 12cm, nhưng thường chỉ dài 35cm, rộng 7-8 cm, lá có rạch, có
điểm tuyến, hơi có mạng; cuống lá rất ngắn, có cánh rộng. Cán hoa 1-2 cái, ở
gốc thân, có vẩy lợp, hình tam giác, có lông vàng kim ở ngoài. Cụm hoa hình
trụ, hơi hình nón, dài 8-11cm, rộng 4-5cm, lá bắc vàng rơm, lợp khít nhau, có
lông ở mặt ngoài, dài 4cm, rộng 15-17mm. Hoa nhỏ, màu vàng vàng, chỉ để lộ cánh
môi ra ngoài các lá bắc; ống tràng dài bằng đài có các thuỳ màu trăng trắng chỉ
dài bằng nửa cánh môi; cánh môi hình bầu dục, nguyên, vàng ở giữa, hơi vàng ở
mép. Quả có lông vàng kim, rồi hoá nhẵn, hình cầu, đường kính 16mm, có 5-6 cạnh
hơi rô với 9 rạch. Hạt 5-9, hình cầu, hơi dẹp, đáy lõm. Hoa tháng 5; quả tháng
8.
Bộ
phận dùng: Quả- (Fructus Amomi),
thường gọi là Ðậu khấu.
Nơi
sống và thu hái: Loài đặc hữu của Campuchia, Thái Lan; cũng gặp ở vùng núi
Thất Sơn của An Giang. Thu hái quả ở những cây già (3 năm), khi quả từ màu xanh
chuyển sang màu vàng xanh thì hái, đem về phơi hay sấy khô, loại bỏ cuống rồi
xông diêm sinh (lưu huỳnh) cho vỏ trắng ra là được. Khi dùng bóc vỏ lấy hạt.
Thành
phần hoá học: Hạt chứa 2,4% tinh dầu. Thành phần chủ yếu của tinh dầu là
d-borneol và d-camphor.
Tính
vị, tác dụng: Ðậu khấu vị cay, mùi thơm, tính ấm; có tác dụng ôn tỳ, chỉ
tả, hành khí, tiêu trệ, giải độc rượu.
Công
dụng: Thường dùng trị bị nhiễm lạnh đau bụng, khí trệ, bụng đầy trướng, nôn
oẹ, hoặc sáng ăn tối nôn, ăn không tiêu, đau bụng ỉa chảy, hay ợ hơi, trúng độc
rượu.
Liều
dùng: Ngày dùng 4-8 g, dạng thuốc sắc hoặc bột.
Bài
thuốc:
1. Lợm giọng, buồn nôn: Nhấm hạt Ðậu
khấu, nuốt nước.
2.
Trẻ con bú vào, trớ ra: Dùng 14 nhân
Ðậu khấu, 14 nhân Sa nhân, 8 g Cam thảo, tán nhỏ, xát vào miệng.
Post a Comment