ẤU
Tên
khoa học: Trapa bicornis L,;
Họ củ ấu (Trapaceae)
Tên
khác: Ấu trụi, ấu nước, kỵ thực, hạt
dẻ nước, năng thực.
Bộ phận dùng: Quả (Fructus Trapae), thường có tên là Ô lăng. Có khi dùng cả vỏ quả và
toàn cây.
Đăc điểm nhận dạng: Quả thường gọi là củ có hai sừng,
quả cao 35mm, rộng 5cm, sừng dài 2cm, đầu sừng hình mũi tên, sừng do các lá đài
phát triển thành. Trong củ chứa một hạt ăn được, có vị ngọt mát, bùi, giàu dinh
dưỡng. Củ ấu có 4 loại là ấu đỏ, ấu 2 sừng, ấu 3 sừng và ấu 4 sừng.
Phân bố sinh thái: Cây của vùng cổ nhiệt đới mọc tự nhiên
và cũng được trồng nhiều trong các ao, hồ, đầm, sông cụt, mặt nước. Mùa
hoa (ở miền Bắc) vào tháng 5 - 6; mùa quả vào các tháng 7 - 9.
Thành phần hoá học: Trong hạt ấu có tinh bột chừng 49% và
chừng 10,3% protid. Các chất khác chưa thấy nghiên cứu. Theo tài liệu Trung
Quốc, trong 100g củ ấu chín có 4,5g albumin, 0,1g chất béo, 19,7g chất đường
các loại, 0,19g vitamin B1, 0,06g B2, 1,5mg PP, 13mg C,
7mg Ca, 0,7mg sắt, 19mg Mn, 93mg P. Chất AH13 là chất chiết ung thư
gan được dùng hỗ trợ điều trị chống ung thư.
Tính vị tác dụng: Củ ấu có vị ngọt, tính mát, có tác
dụng bổ mát, giải nắng nóng, giải độc; ăn thì bổ ngũ tạng. Vỏ quả có tính tăng
lực và hạ nhiệt.
Công dụng:
Củ ấu chủ yếu được nhân dân dùng luộc ăn hoặc chế biến thành
bột trộn với mật hay đường làm bánh. Quả sao cháy dùng chữa nhức đầu, choáng
váng và cảm sốt. Vỏ quả sao cho thơm, sắc uống chữa sốt, chữa mệt nhọc khi bị sốt
rét, còn dùng chữa loét dạ dày, loét cổ tử cung. Toàn cây chữa trẻ con sài đầu,
giải độc rượu, làm cho sáng mắt.
Liều dùng: 10-16g/ngày dạng thuốc sắc. Dùng
ngoài: giã cây tươi đắp không kể liều lượng.
Bài thuốc:
1. Chữa nhức đầu, choáng váng, cảm sốt: lấy
3 - 4 củ ấu sao cháy, sắc uống, ngày 1 thang.
2. Sốt, sốt
rét, loét dạ dày: vỏ củ ấu sao thơm, sắc uống.
3. Giải độc rượu, làm sáng mắt, chữa sài đầu
trẻ: lấy 10-16g toàn cây, sắc uống.
4. Rôm sảy, da khô sạm: dùng củ ấu tươi,
giã nát, xoa lên da.
5. Viêm loét dạ dày: thịt củ ấu 30g, củ mài 15g, hồng táo
15g, bạch cập 10g, gạo nếp 100g, nấu cháo, cho thêm 20g mật ong, trộn đều ăn.
6. Hư nhược phiền khát: thịt củ ấu tươi 50g, địa cốt bì 15g,
câu kỷ tử 6g, hoàng cầm 6g, cam thảo chế 6g. Sắc uống.
7. Trị say rượu: thịt
củ ấu tươi 250g, nhai nuốt.
8. Trị tỳ vị hư
nhược: thịt củ ấu 50g, bạch truật 15g, hồng táo 15g, sơn tra 10g, sơn dược 15g,
màng mề gà 6g, cam thảo chế 3g. Sắc uống.
9. Trị đại tiện ra
máu: vỏ củ ấu 60g, địa du 15g, tiêu sơn căn 6g, ô mai 10g, cam thảo chế 6g. Sắc
uống.
10. Trị bệnh trĩ,
nhọt nước: vỏ củ ấu sấy khô, đốt tồn tính, tán bột, trộn đều với dầu vừng, bôi
hoặc đắp.
Chú ý: Cần
lưu ý, tuy củ ấu là vị thuốc, ăn ngon, nhưng ăn nhiều sẽ gây trệ khí, do đó những
người có u cục ở ngực bụng không dùng.
Post a Comment