LU LU ĐỰC-Solanum nigrum-chữa viêm phế quản cấp

LU LU ĐỰC

Tên khác:

Thù lù đực, Cây nụ áo, Cà đen, Nút áo, Gia cầu, Thiên già nhi miêu, Cà trái dự.

Tên khoa học: 

Solanum nigrum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 186. 1753.; thuộc họ Cà (Solanaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Solanum nigrum var. atriplicifolium G. Meyer.; S. americanum; S. photeinocarpum Nakam. & Odash.

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cỏ hàng năm, cao 30-100 cm, nhẵn hoặc có lông tơ. Lá đơn mọc cách, mỏng như giấy, hình trứng, cỡ 3-11 x 1,5-6,5 cm, chóp nhọn, gốc hình nêm thót dần tới cuống, mép nguyên hoặc có răng thưa, nhẵn hoặc có lông tơ; cuống lá dài 1-1,5 cm. Cụm hoa gần như dạng tán, mọc ở ngoài nách lá; cuống chung dài 1-2,5 cm; cuống hoa dài 5-10 mm. Đài hình chén, dài 1,5-2 mm, xẻ tới gần nửa; thuỳ hình trứng, có lông tơ ở mặt ngoài. Tràng mầu trắng, hiếm khi tím, dài 3-5 mm, xẻ thuỳ tới một nửa hoặc hơn; thuỳ tràng hình trứng thuôn, ở mặt ngoài có lông tơ. Chỉ nhị dài 0,5-0,7 mm, có lông tơ; bao phấn dài 1-2 mm. Bầu nhẵn; vòi nhuỵ dài 1,5-2,2 mm, có lông tơ ở phía gốc. Quả mọng đen, hình cầu, đường kính 5-8 mm; cuống quả thẳng hoặc rủ. Hạt dẹt, hình thận, đường kính 1 mm. Cây ra hoa vào mùa thu.

Bộ phận dùng: 

Toàn cây phơi hay sấy khô của cây Lu lu đực (Herba Solani Nigri), thường gọi là Long quỳ.

Phân bố sinh thái: 

Cây toàn thế giới Mọc rải rác trên các bãi hoang, ruộng hoang, mọc hoang ở vùng núi, ruộng khô ,ven đường, ở mọi độ cao đến 2500 m, mọc hoang ở vùng núi, ruộng khô. Ở Việt Nam cây có ở Lào Cai (Sa Pa), Sơn La (Thuận Châu, Mộc Châu), Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Bắc Giang, Hà Tây (Ba Vì), Hà Nội, Hoà Bình (Mai Châu, Lương Sơn), Hải Dương, Hải Phòng, Hà Nam (Kim Bảng), Ninh Bình (Cúc Phương), Nghệ An (Con Cuông: Pù Mát), Quảng Bình (Đồng Hới), Thừa Thiên Huế (đèo Hải Vân, A Lưới, Phú Lộc), Kon Tum (Ngọc Linh, Kon Plông), Đắk Lắk (Đắk Mil: Nam Đà), Lâm Đồng (Đà Lạt, Đức Trọng), Khánh Hoà (Nha Trang), Nam Bộ. Còn có ở ấn Độ, Trung Quốc (Vân Nam), Nhật Bản, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malayxia, Indonesia, Philiphin và nhiều nước vùng nhiệt đới và ôn đới khác.

Thu hái, chế biến: 

Thu hái vào mùa hè thu, dùng tươi hay phơi khô.

Thành phần hoá học: 

Trong cây có chứa alkaloid như Solanigrin, solasodin, solanigridine, solanin. Lá chứa sinh tố C với hàm lượng khá cao 215mg trong 100g. Quả và hạt giàu hoạt chất hơn là lá, còn có các terpen, nhựa.

Tính vị, tác dụng: 

Vị đắng, hơi ngọt, tính hàn, có ít độc; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi niệu. Ở châu Âu, người ta cho rằng nó có tính chống co thắt, giảm đau, làm dễ ngủ, an thần; dùng ngoài nó có tính làm dịu.

Công dụng: 

Được sử dụng dùng chữa 1. Cảm sốt, viêm hầu họng; 2. Viêm phế quản cấp; 3. Bệnh đường tiết niệu, viêm thận cấp, viêm tiền liệt tuyến, tiểu tiện khó khăn; 4. Bạch đới quá nhiều, lỵ; 5. Viêm vú, u ác tính. Dùng ngoài (lấy nước sắc rửa) chữa mụn nhọt, viêm mủ da, chốc lở, rắn cắn. Lá và ngọn non (có độc) luộc kỹ ăn thay rau

Liều dùng, cách dùng:

Ngày dùng 9-15g, dạng thuốc sắc. Dùng ngoài chữa mụn nhọt, viêm mủ da, chốc lở, eczema và rắn cắn; lấy cây tươi giã đắp hoặc nấu nước rửa đắp.

Bài thuốc:

1. Viêm phế quản cấp: Lu lu đực 30g, Cát cánh 10g, Cam thảo 3g, sắc uống.

2.  Chữa cảm sốt, sưng họng, ho nhiều đờm: Dùng 20-30g cây Lu lu tươi, giã nát, chế nước đã đun sôi vào, vắt lấy nước cốt uống.

3. Chữa phù thũng, tiểu tiện không thông: Dùng cả cây Lu lu khô 15g, Mộc thông 15g, rau Mùi 20g, sắc nước uống trong ngày.

4. Chữa ngã trên cao xuống, bị thương ứ máu: Dùng cả cây Lu lu tươi 80g, giã nhỏ, chế thêm giấm, vắt lấy nước cốt uống, còn bã dùng đắp lên chỗ đau.

5 Chữa bong gân sưng đau: Dùng lá lu lu tươi một nắm, hành trắng để liền cả rễ 7 củ, thêm chút men rượu, giã nát, đắp lên chỗ bong gân rồi băng cố định lại, ngày thay thuốc 1-2 lần.

6. Chữa hậu bối, các loại nhọt độc sưng đau: Dùng lá Lu lu và 1 con nhái, cùng giã nát đắp lên chỗ bị bệnh.

7. Chữa tràng nhạc: Dùng cành lá Lu lu, vỏ cây đào liều lượng bằng nhau, nghiền thành bột mịn, hòa với dầu vừng, bôi vào chỗ bị bệnh.

 8. Chữa thổ huyết không ngừng: Cành lá Lu lu phơi hoặc sấy khô nghiền thành bột mịn, nhân sâm tán thành bột mịn. Ngày uống 3-4 lần, mỗi lần dùng 4g bột lu lu trộn với 2g bột nhân sâm, chiêu thuốc bằng nước đã đun sôi để nguội.

 9. Chữa lỵ: Dùng lá Lu lu khô 25-30g (nếu là lá tươi tăng gấp đôi liều lượng), đường trắng 25g, sắc nước uống

10. Chữa viêm khí quản mạn tính ở người cao tuổi: Dùng toàn cây Lu lu tươi 30g, Cát cánh 9g, Cam thảo 3g. Sắc nước, chia thành 2 lần uống trong ngày. Mỗi liệu trình kéo dài 10 ngày (uống liên tục trong 10 ngày), giữa các liệu trình nghỉ dùng thuốc 5-7 ngày.

11. Chữa viêm bàng quang: Dùng rễ cây Lu lu tươi và xương đầu lợn - mỗi thứ 60g, sắc với 1 lít nước, đun nhỏ lửa cho cạn còn 500ml, chia thành 2 phần uống trong ngày.

12. Chữa cao huyết áp: Dùng cả cây lu lu, sắc lấy nước cốt, cô đặc, chế thành viên 0,2g; ngày uống 2 lần, mỗi lần 10-20 viên; mỗi liệu trình 10 ngày.

13.  Chữa khí hư bạch đới ở phụ nữ: Dùng cây lu lu, hoa mào gà trắng, quán chúng - mỗi thứ dùng 30g, sắc với nước 3 lần, bỏ bã, dùng nước thuốc nấu với 200g thịt lợn nạc thành món canh, chia ra 2 lần ăn trong ngày.