KIM VÀNG-Barleria lupulina-cắt cơn suyễn, cảm cúm

KIM VÀNG

Tên khác: 

Gai kim vàng, Gai kim bóng.

Tên khoa học: 

Barleria lupulina Lindl.; thuộc họ Ô rô (Acanthaceae).

Tên đồng nghĩa: 

Barleria macrostachya Bojer; Dicliptera spinosa Lodd. ex Nees

Đặc điểm thực vật (Mô tả): 

Cây nhỏ. Nhánh vuông không lông. Lá nguyên, không lông; lá kèm biến thành gai thẳng nhọn. Cụm hoa bông ở ngọn, các lá bắc kết lợp, cao 2cm. Hoa vàng; lá đài có gai, tràng có một môi 4 thuỳ, 2 nhị sinh sản, 2 nhị lép. Quả nang có hai hạt dẹp. Cây ra hoa vào mùa đông xuân.

Gai kim vàng: Barleria lupulina Lindl.

Bộ phận dùng: 

Lá, rễ và thân cây (Folium, Radix et Caulis Barleriae).

Phân bố sinh thái: 

Gốc ở đảo Morixơ, trồng làm cảnh ở đồng bằng và vùng núi, cũng gặp cây mọc hoang. Lá, rễ thu hái quanh năm, thường dùng tươi.

Thành phần hoá học: 

Cây chứa Scutellarein-7-rhamnosyl glucosid.

Tính vị, tác dụng: 

Vị cay, đắng, tính ấm; có tác dụng tiêu thũng giải độc, giảm đau, thông kinh hoạt lạc.

Công dụng: 

Chỉ mới được dùng trong dân gian làm thuốc chữa rắn cắn, cắt cơn suyễn, cảm cúm, ho, thổ huyết, băng huyết, đau nhức răng, tê bại nhức mỏi, bong gân, trật khớp.

Ở Trung quốc, thân được dùng trị rắn độc cắn, chó dại cắn, đòn ngã tổn thương, sưng đau, ngoại thương xuất huyết.

Ở Thái lan, lá tươi dùng trị sâu bọ đốt và mụn rệp.

Cách dùng, liều dùng:

Để trị rắn cắn, dùng đọt non nhai, lấy bã đắp hoặc lấy lá và cành giã nát vắt lấy nước cốt cho uống, bã đắp vào vết cắn, cứ 30 phút làm 1 lần, làm 5-6 lần thì khỏi bệnh. Để trị suyễn, dùng lá tươi nhai với một ít muối rồi nuốt nước. Dùng trong, lấy cành lá sắc nước uống, có khi sắc ngậm hoặc giã tươi lẫn với phèn chua, ngậm chữa nhức răng.

Bài thuốc:

1. Chữa rắn cắn:  Vườn Y học dân tộc Đắc Lắc đã ứng dụng chữa trị nhiều năm nay bài thuốc dân gian gồm hai vị cây Kim vàng và Phèn chua. Bài thuốc có tên là “KVP”. Khi bị rắn độc cắn cần sơ cứu garo trên vị trí rắn cắn, trích rạch chỗ rắn cắn, dùng ống giác hoặc hạt giót màu đỏ tươi áp vào chỗ rạch để hút máu bầm, giã mịn 20g lá Kim vàng (lá bánh tẻ) và 5g Phèn chua lọc nước cho bệnh nhân uống, cứ 15 - 30 phút uống một lần, sau đó 2 giờ uống một lần, tùy mức độ nặng nhẹ mà thôi uống khi thấy bệnh trạng đã ổn định, thường là sau 2 - 3 ngày. Nếu vết thương nhiễm trùng thì dùng kháng sinh.
2. Chữa đau răng: Ngâm rượu rồi lấy dịch bỗi chỗ đau răng, hay súc miệng rồi nhổ ra.

Tài liệu tham khảo:

Võ Văn Chi (2013), Từ điển cây thuốc Việt Nam Tập I, Nhà xuất bản Y Học
The Plant List 2013