KHOAI SỌ
Tên khác:
Khoai môn.
Tên khoa học:
Colocasia antiquorum Schott; thuộc họ
Ráy (Araceae).
Tên đồng nghĩa:
Colocasia esculenta
(Linnaeus) Schott var. antiquorum
(Schott) F. T. Hubbard & Rehder; C.
fontanesii Schott; C. gaoligongensis
H. Li & C. L. Long; C. gongii C.
L. Long & H. Li; C. lihengiae C.
L. Long & K. M. Liu; C. tonoimo
Nakai.
Đặc điểm thực vật (Mô tả):
Cây thảo, có phần gốc phình thành củ lớn sần sùi hình trứng,
có thể đẻ nhánh cấp 1-2-3 thành nhiều củ con sít nhau. Lá hình khiên, dài tới
20-50cm, gốc hình tim, cuống lá mập, bẹ ôm thân, mọc đứng, dài tới 1-2cm. Mo có
màu vàng nhạt, ống thuôn, màu lục nhạt, ngắn, liền, phiến hình mũi mác hẹp có
mũi dài. Trục hoa ngắn hơn mo, có 4 phần, phần hoa cái dưới cùng, tiếp đến một
phần không sinh sản, trên nửa là phần hoa đực dài gấp đôi phần hoa cái, cuối
cùng là phần không sinh sản, nhọn mũi. Hoa không có bao hoa; hoa đực có nhị tụ
nhiều cạnh, hoa cái có bầu 1 ô, vòi rất ngắn. Quả mọng, hạt có nội nhũ.
Bộ phận dùng:
Củ và lá (Rhizoma et Folium Colocasiae Antiquori).
Phân bố, sinh thái, trồng trọt, thu hái:
Cây mọc dại và cũng được trồng ở nông thôn để lấy
củ ăn. Người ta đã tạo được nhiều giống địa phương, giống Mống hương, cây nhỏ,
trồng ở đồng màu, ruột củ màu phớt vàng hay hồng, ăn ngon, giống Mống riềng,
năng suất cao nhưng ăn ngứa; giống Khoai đốm, cây cao, có thể trồng trên cạn
hay dưới nước, củ ăn rất ngứa. Nói chung, Khoai sọ trồng ở ruộng không thoát nước
thường ngứa. Thường được trồng vào tháng 11-12, thu hoạch vào tháng 7 ở Bắc bộ.
Có thể trồng Khoai sọ ở nhiều loại đất.
Thành phần hoá học:
Trong 100g củ khoai sọ tươi có chứa nước 60g, protid 1,8, lipid
0,1, glucid 26,5, cellulose 1,2, tro 1,4 và 64mg calcium, 75mg phosphor, 1,5mg
sắt, 0,02mg caroten, 0,06mg vitamin B1, 0,03mg vitamin B2, 0,1mg
vitamin PP, 4mg vitamin C. Trong 100g củ Khoai sọ khô có 15g nước, 3,1g protid,
2,2g lipid, 73g glucid, 3,1g cellulose, 3,6g chất khoáng toàn phần.
Tính vị, tác dụng:
Củ Khoai sọ mọc dại thường có màu tím, ăn thì phá khí, không bổ. Củ
Khoai trồng có bột màu trắng dính, có vị ngọt hơi the, trơn, tính bình, điều
hoà nội tạng, hạ khí đầy, bổ hư tổn. Lá Khoai sọ vị cay, tính lạnh, trợn; có
tác dụng trừ phiền, cầm ỉa.
Công dụng, cách dùng, liều dùng:
Củ dùng ăn chữa được hư lao yếu sức, thường luộc để
ăn chống đói, nấu canh với rau Rút, cua đồng hoặc nấu với cá quả, cá diếc. Dùng
ngoài chữa phong ngứa, mụn mủ. Lá sắc uống dùng chữa phụ nữ có mang tâm phiền
mê man, thai động không yên. Liều dùng ngày 20-30g, dùng riêng hay phối hợp với
các vị thuốc khác. Dùng ngoài giã lá tươi đắp chữa rắn cắn, ong đốt hay mụn nhọt.
Ngoài ra, dọc lá có thể muối dưa ăn hay làm thức ăn xanh cho lợn.
Bài thuốc:
1. Chữa trẻ em
đầu bị mò, lở chảy mủ nước: dùng củ Khoai sọ to giã nhỏ đắp vào.
2. Chữa trên
mình nổi phong ngứa: Nấu củ Khoai sọ lấy nước tắm rửa.
Post a Comment