KHOAI NƯỚC
Tên khác:
Môn nước, Khoai
môn, Khoai sọ, Môn ngọt.
Tên khoa học:
Colocasia esculenta (L.) Schott; thuộc họ
Ráy (Araceae).
Tên đồng nghĩa:
Arum esculentum Linnaeus; A. colocasia Linnaeus; Caladium colocasia (Linnaeus) W. Wight; C. esculentum (Linnaeus) Ventenat; Calla gaby Blanco; Colocasia antiquorum Schott var. esculenta (Linnaeus) Schott ex Seemann; C. formosana Hayata; C. konishii Hayata; C. neocaledonica Van Houtte.
Đặc điểm thực vật (Mô tả):
Cây thảo mọc hoang và được trồng, có củ ở gốc thân hình khối tròn. Lá có cuống
cao đến 0,8m; phiến dạng tim dài 75cm, rộng 65cm, màu lục sẫm nhiều hay ít, tím
hay nâu tuỳ giống trồng, gân nổi rõ. Mo vàng có phần ống xanh, đầu nhọn. Trục
bông mo mang hoa đực và hoa cái, hoa cái có bầu nhiều noãn. Quả mọng vàng khi
chín to 3-4mm.
Bộ phận dùng:
Củ (Rhizoma
Colocasiae Esculentae); thường gọi là Vu.
Phân bố, sinh thái, trồng trọt:
Loài được trồng nhiều ở nước ta và các xứ nhiệt đới để lấy củ ăn. Người ta còn
phân biệt loại Khoai nước mọc hoang, mà người ta xếp vào một thứ của loài này -: Colocasia
var. antiquorum (Schott) Habb. et Rehd; ở Trung quốc, người ta gọi là Dã
vu. Có tác giả tách ra 2 loài riêng, nhưng cũng có người lại nhập vào một
loài. Cũng có người gọi Khoai nước là Colocasia
esacuenta Schott, còn Khoai sọ hay Khoai môn là Colocasia antiquorum Schott. Hiện nay, do trồng trọt mà có nhiều thứ
khác nhau ở màu sắc của lá, màu sắc của củ. Ta thường nói đến loại môn ngọt là
loại Khoai môn có lá màu lục đậm với một đốm đậm nơi gần của cuống. Khoai môn
có khả năng thích nghi tương đối rộng trên các loại đất: sét, thịt, cát, pha,
cát thô với độ pH cao. Khoai môn có 2 thời kỳ sinh trưởng, 6 tháng đầu phát triển
dọc và lá, từ tháng thứ 7 phát triển củ; khi củ già, lá rụng dần.
Thành phần hoá học:
Lá và cuống
là nguồn cung cấp provitamin A và vitamin C. Củ chứa tới 30% một chất hột màu
trắng, dính, không mùi vị với những hạt bột rất nhỏ; Trong củ có ít nhiều loại
hoạt chất chát đắng làm kích thích các màng nhầy nhất là ở ống tiêu hoá, có thể
gây ngộ độc; mà có tác giả cho là sapotoxin. Nhưng hoạt chất đó tan trong nước
và bay hơi, do đó khi nấu hoặc khi rửa kỹ đều làm mất hoạt chất trong củ. Trong
củ còn có các tinh thể oxalat calcium gây cảm giác ngứa, nên khi luộc cần phải
thay 2 lần nước thì ăn mới hết ngứa. Dù có luộc chín vẫn giữ lại 37-70% hàm lượng
vitamin B1, còn riboflavin hay vitamin B2 và vitamin PP vẫn
được giữ lại với một tỷ lệ khá cao.
Công dụng:
Ta thường dùng củ
nấu ăn với xôi hay nấu chè, làm bánh. Cuống lá cũng thường dùng làm rau ăn
nhưng phải xát hoặc ngâm với muối để khỏi ngứa. Cũng dùng muối dưa ăn. Củ tươi
giã nhỏ dùng đắp trị mụn nhọt có mủ. Dùng ngoài giã nhỏ trộn với dầu dừa xoa đắp
diệt ký sinh trùng và trị ghẻ. Lá giã đắp trị rắn cắn, ong đốt và mụn nhọt.
Post a Comment