KHẾ
Tên khác:
Khế gianh.
Tên khoa hoc:
Averrhoa carambola Linnaeus; thuộc họ
Chua me đất (Oxalidaceae).
Đặc điểm thực vật (Mô tả):
Cây
gỗ thường xanh cao tới 10-12m. Lá kép lông chim gồm 3-5 đôi lá chét nguyên, mỏng
hình trái xoan nhọn. Cụm hoa ngắn, thành chùm xim, ở nách các lá, nụ hoa hình cầu.
Hoa màu hồng hay tím. Đài hoa có 5 lá đài thuôn mũi mác, ngắn bằng nửa tràng.
Tràng gồm 5 cánh hoa mỏng, tròn ở ngọn, dính với nhau ở 1/3 dưới, 5 nhị đối diện
với các lá đài xen kẽ với 5 nhị lép. Bầu hình trứng, phủ lông tơ; 5 lá noãn tạo
thành 5 ô, mỗi ô đựng 4 noãn; vòi ngắn, đầu nhuỵ phồng. Quả to, tiết diệt hình
ngôi sao 5 múi. Mùa hoa tháng 4-8, quả tháng 10-12.
Bộ phận dùng:
Vỏ, quả, hoa,
lá và rễ (Cortex, Fructus, Flos, Folium et Radix Averrhoae Carambolae).
Phân bố sinh thái:
Cây nguồn
gốc vùng Ấn độ - Malaysia, mọc hoang và cũng thường trồng. Các giống thường gặp
là khế chua và khế ngọt.
Thu hái:
Vỏ, thân, rễ quanh năm. Thu hái hoa và quả
theo thời vụ.
Thành phần hoá học:
Trong
múi khế chua, hàm lượng acid oxalic là 1%. Trong quả khế có những yếu tố vi lượng
như Ca, Fe, Na và nhất là có nhiều K. Có các vitamin A,C, B1, B2
và P.
Tính vị, tác dụng:
Quả khế vị
chua và ngọt, tính bình; có tác dụng tiêu viêm, lợi tiểu, làm long đờm và tiết
nước bọt. Rễ khế vị chua và se, tính bình; có tác dụng trừ phong thấp, giảm
đau. Thân và lá vị chua và se, tính bình; có tác dụng tiêu viêm, lợi tiểu. Hoa
vị ngọt, tính bình;có tác dụng trừ sốt rét.
Công dụng:
Quả trị ho, đau họng,
lách to sinh sốt. Rễ trị đau khớp, đau đầu mạn tính. Thân và lá trị sổ mũi,
viêm dạ dày ruột, giảm niệu, chấn thương bầm giập, mụn nhọt và viêm mủ da. Hoa
trị sốt rét, trẻ em kinh giản; còn chữa chứng thận hư, kém tinh khí, ho khan,
ho đờm, kiết lỵ. Vỏ cây chữa ho, trẻ em lên sởi, giúp sởi mọc tốt.
Liều dùng, cách dùng:
Dùng hoa
4-12g, tẩm nước Gừng sao, sắc uống; lá và quả 20-40g; lá dùng tươi hay sao
thơm; vỏ cây và rễ 10-12g hay hơn, sắc uống.
Bài thuốc:
1. Lở sơn, mày đay: Lá Khế
20g hay hơn, nấu nước uống trong, lá tươi giã đặp ngoài, hoặc nấu nước tắm.
2. Sưng lách sinh sốt: Quả Khế tươi chiết dịch và uống với nước nóng.
3. Sổ mũi, đau họng: Quả Khế
tươi 90-120g ép lấy nước uống.
Post a Comment