HOÀNG
ĐẰNG
Tên khoa học:
Fibraurea tinctoria Lour.; Họ Tiết dê (Menispermaceae).
Đặc điểm thực vật (Mô tả):
Dây leo
to có rễ và thân già màu vàng. Lá mọc so le, dài 9-20cm, rộng 4-10cm, cứng, nhẵn;
phiến lá bầu dục, đầu nhọn, gốc lá tròn hay cắt ngang, có ba gân chính rõ, cuống
dài, hơi gần trong phiến, phình lên ở hai đầu. Hoa nhỏ, màu vàng lục, đơn tính,
khác gốc, mọc thành chuỳ dài ở kẽ lá đã rụng, phân nhánh hai lần, dài 30-40cm.
Hoa có lá đài hình tam giác; hoa đực có 6 nhị, chỉ nhị hơi hẹp và dài hơn bao
phấn; hoa cái có 3 lá noãn. Quả hạch hình trái xoan, khi chín màu vàng. Mùa hoa
tháng 5-7.
Bộ phận dùng:
Rễ
và thân già (Radix et Caulis Fibraureae Tinctoriae).
Phân bố sinh thái:
Cây của miền Đông Dương và Malaysia, mọc hoang ở ven rừng nơi ẩm mát vùng núi,
gặp nhiều từ Nghệ An vào tới các tỉnh Tây Nguyên và Đông Nam bộ.
Thu hái:
Rễ và
thân cây vào tháng 8-9, cạo sạch lớp bần bên ngoài, chặt từng đoạn, phơi khô
hay sấy khô.
Thành phần hóa học:
Hoạt chất trong Hoàng đằng là alcaloid mà chất chính là palmatin 1-3,5% và một
ít jatrorrhizin, columbamin và berberin.
Tính vị, tác dụng:
Hoàng đằng có vị đắng, tính lạnh, có tác dụng thanh nhiệt, tiêu viêm, sát
trùng. Palmatin có tác dụng ức chế đối với các vi khuẩn đường ruột.
Công dụng, cách dùng:
Thường dùng chữa các loại sưng viêm, chữa đau mắt, sốt rét, kiết lỵ, viêm ruột ỉa
chảy, viêm tai, lở ngứa ngoài da và cũng dùng làm thuốc bổ đắng.
Liều dùng:
Ngày
dùng 6-12g sắc uống và nấu nước rửa ngoài. Còn dùng dưới dạng thuốc bột, thuốc
viên hay thuốc nhỏ mắt.
Bài thuốc có hoàng đằng:
1. Chữa viêm đường tiết
niệu, viêm gan virus, viêm âm đạo, bạch đới, viêm tai trong và hội chứng lỵ:
Hoàng đằng, Mộc thông, Huyết dụ, mỗi vị 10-12g, sắc uống.
2. Viêm tai có mủ:
Bột Hoàng đằng 20g trộn với phèn chua 10g, thổi dần vào tai ngày 2-3 lần.
3. Chữa kiết lỵ:
Người
ta còn dùng bột Hoàng đằng và cao Mức hoa trắng, hoặc phối hợp cao Hoàng đằng
và cao Cỏ sữa lá lớn làm thuốc viên chữa kiết lỵ.
4. Mắt sưng đỏ hoặc
có màng:
Hoàng đằng 4g, phèn chua chút ít, tán nhỏ, chưng cách thuỷ gạn lấy
nước trong mà nhỏ mắt. Hoặc dùng bột palmatin chlorhydrat pha chế thành thuốc
nước để nhỏ mắt. Có khi người ta phối hợp Hoàng đằng với Hoàng liên nấu thành
thuốc chữa đau mắt.
Post a Comment