GẠO
Tên khoa học: Bombax ceiba L.; thuộc họ Gạo (Bombacaceae).
Tên đồng nghĩa: Bombax malabaricum DC.
Mô tả: Cây to,
cao đến 15m. Thân có gai và có bạnh vè ở gốc. Lá kép chân vịt, mọc so le. Hoa
màu đỏ mọc thành chùm, nở trước khi cây ra lá. Quả nang to. Hạt có nhiều lông
như sợi bông trắng dài. Cây ra hoa tháng 3, có quả tháng 5.
Bộ phận dùng:
Hoa, rễ, vỏ, nhựa (Flos, Radix, Cortex et Resina Bombacis).
Phân bố sinh thái:
Loài của vùng Ấn Độ, Malaysia, mọc hoang và cũng được trồng. Thu hái hoa vào
mùa xuân; thu hái rễ vào mùa xuân hay mùa thu, rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô thu
hái vỏ vào mùa hè thu.
Thành phần hoá học:
Hoa chứa nhiều acid amin, pectin tanin, đường, nhiều nguyên tố vi lượng. Nhựa
chứa acid catechutannic. Hạt chứa 22,3% dầu béo khô với 0,5% stearin. Rễ của
cây non có chứa protein 1,2%, chất béo 0,9%, phosphatid (cephaclin) 0,6% semul
đỏ 0,5% tanin 0,4% arabinose và galactose 8,2% chất có pectin 6,9% và tro
71,2%. Chất nhầy trong vỏ biểu hiện của một ester salicophosphoric của
manogalactan.
Tính vị, tác dụng:
Hoa có vị ngọt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu. Vỏ có vị đắng, tính
mát; có tác dụng lợi tiểu, tiêu sưng, gây nôn. Rễ đắng, mát, có tác dụng kích
thích, bổ, cũng gây nôn và giảm đau. Nhựa kích dục, làm nhầy, cầm máu, làm săn
da, bổ và gây khát.
Công dụng, cách dùng:
Hoa được dùng trị viêm ruột, lỵ. Cũng dùng như trà uống vào mùa hè. Nước hoa gạo
được xem như một dung dịch bổ âm, dùng chữa thiếu máu suy nhược hoặc do các
nguyên nhân khác (rong kinh, đa kinh, chảy máu dạ dày - tá tràng, mất máu sau mổ
vết thương, sỏi thận mà tuỷ xương bình thường) và do cả trường hợp suy tuỷ. Vỏ
dùng trị thấp khớp, đụng giập gãy xương, bọc máu. Cũng dùng cầm máu trong các
chứng băng huyết, (phối hợp với rễ non và hạt cây tươi). Rễ dùng chữa đau thượng
vị, viêm hạch bạch huyết dạng lao và làm thuốc lợi tiểu. Gôm của cây Gạo cho vào
nước chữa bệnh lậu. Nhựa dùng chữa lỵ ỉa chảy và rong kinh. Ðĩa mật trong hoa
dùng lợi tiểu và tẩy. Ở Ấn Độ, người ta dùng rễ làm thuốc kích dục cho trường hợp
bất lực và dùng hoa, quả trị rắn cắn.
Liều dùng: Hoa ngày
dùng 10-15g, vỏ ngày dùng 15-30g, rễ ngày dùng 30-50g.
Bài thuốc:
1.Chữa lỵ: Hoa gạo,
Kim ngân, Cỏ sẹo gà, mỗi vị 15g. Ðun sôi lấy nước uống.
2. Ðau vùng thượng vị:
Rễ hay vỏ gạo 30g, rễ Hoàng lức 6g. Ðun sôi uống.
3. Sưng tấy, đơn độc,
quai bị, viêm dạ dày: Vỏ Gạo tươi (bỏ lớp ngoài) thái miếng 30-40g sắc uống.
4. Bó gãy xương:
Vỏ cây tươi giã đắp.
Post a Comment