GAI MA VƯƠNG
Tên khác: Gai chống,
Tật lê, Quý kiến sầu.
Tên khoa học: Tribulus terrestris L.; thuộc họ Gai chống
(Zygophyllaceae).
Mô tả: Cây thảo
hằng năm mọc bò lan, phân nhánh nhiều. Lá kép lông chim, mọc đối hoặc gần đối,
gồm 5-7 đôi lá chét bằng nhau, phiến lá dài 6-15mm, rộng 2,5mm, phủ lông trắng ở
mặt dưới. Hoa mọc riêng lẻ ở nách lá; lá đài 5; cánh hoa 5, mỏng, màu vàng, sớm
rụng; nhị 10 có 5 cái dài, 5 cái ngắn; bầu 5 ô. Quả thường có 5 cạnh có gai và
có lông dày. Cây ra hoa tháng 5-7, quả tháng 8-9
Bộ phận dùng: Quả
(Fructus
Tribuli), thường gọi là Tật lê.
Phân bố sinh thái:
Loài phân bố ở nhiều nước châu Á, châu Phi và châu Âu. Ở nước ta, cây mọc dại ở
ven biển, ven sông các tỉnh từ Quảng Bình trở vào. Quả thu hái khi chín. Có thể
hái cả cành mang quả, phơi khô đập lấy những quả già. Dùng sống hay sao qua cho
cháy gai.
Thành phần hóa học:
Quả chứa 0,001% alcaloid, 3,5% chất béo, một ít tinh dầu, chất nhựa và các
nitrat, chất phylocrythrin, tanin, flavonosid, rất nhiều saponin, trong đó có
diosgenin, ruscogenin, hecogenin, gitogenin, tribuloside,
kaempferol-3-rutinoside, astragalin, harmin.
Tính vị, tác dụng:
Quả có vị cay tính hơi ấm; có tác dụng bình can giải uất, hoạt huyết khư phong,
minh mục, chỉ dương.
Công dụng, cách dùng:
Thường dùng chữa đau đầu chóng mặt, ngực bụng trướng đau, tắc sữa, đau vú, mắt
đỏ, nhức vùng mắt, chảy nhiều nước mắt, ngứa ngáy. Còn dùng làm thuốc bổ thận,
trị đau lưng, tinh dịch không bền, gầy yếu; chữa loét mồm, mụn lở, viêm họng đỏ
và chữa kiết lỵ.
Bài thuốc:
1. Chữa mắt mù lâu
năm: Tật lê hái về, phơi râm cho khô, tán nhỏ, mỗi lần uống 4g. Ngày uống 2
lần vào sau bữa ăn, uống lâu sẽ khỏi (Nam dược thần hiệu).
2. Chữa đau mắt: Cho
Tật lê vào chén nước, đun sôi rồi hứng mắt vào hơi nước.
3. Chữa loét mồm, mụn
lở; Quả Tật lê nấu cao trộn với mật ong bôi.
4. Chữa thận hư tiết
tinh, di tinh, hoạt tinh, liệt dương: Tật lê 16g, Kỷ tử, Củ Súng, Hạt sen,
Nhị sen, Thỏ ty tử, Quả dùm dũm, Ba kích, Kim anh (bỏ ruột) mỗi vị 12g sắc uống.
5. Chữa kiết lỵ:
8-16g bột quả uống hay sắc thuốc uống.
6. Chữa kinh nguyệt
không đều, thấy kinh đau bụng: Tật lê 12g, Dương quy 12g, nước 400ml sắc
còn 200ml. Chia 2 lần uống trong ngày.
Ghi chú: Còn có
loài Quỷ kiến sầu to hay Ớt sầu (Tribulus
cistoides L.; Zygophyllaceae), cũng mọc ở đất khô vùng duyên hải, có hoa
tháng 5-8, cũng được dùng như Gai ma vương.
Post a Comment