CỦ NÂU
Tên khác: Củ nâu
Tên khoa học: Dioscorea cirrhosa Lour., thuộc họ Củ
nâu (Dioscoreaceae).
Mô tả: Dây leo,
thân tròn, nhẵn, có nhiều gai ở gốc, có 1-2 củ mọc từ một mấu ở gốc thân, trên
mặt đất, hình tròn, vỏ sần sùi, màu xám nâu, thịt đỏ hay hơi trắng. Lá đơn,
hình tim dài độ 20cm, mọc so le ở gần ngọn. Hoa mọc thành bông. Quả nang có cuống
thẳng, có cạnh. Hạt có cánh xung quanh.
Bộ phận dùng: Củ
(Rhizoma Dioscoreae Cirrhosae), thường
có tên là Thự lương.
Phân bố và thu hái:
Cây mọc hoang ở vùng rừng núi của nước ta, nhiều nhất ở các tỉnh Lào Cai, Quảng
Ninh, Hà Tây, Thanh hoá, Nghệ An. Có khi được trồng. Là cây thường dùng để nhuộm
vải lưới cho có màu nâu bền. Cũng dùng để thuộc da. Củ thường được bán ở các chợ
nông thôn và thành phố. Tuỳ theo màu sắc của nhựa, màu đỏ nhạt, màu xám nhạt,
màu vàng nhạt hay hơi hồng, mà người ta gọi tên Củ nâu dọc đỏ, củ nâu dọc trai
và củ nâu trắng. Củ nâu dọc trai dùng nhuộm tốt hơn.
Thành phần hoá học:
Củ chứa nhiều tanin catechic (đến 6,4%) và có tinh bột.
Tính vị, tác dụng:
Củ nâu có vị ngọt, chua và se, tính bình, không độc, có tác dụng thanh nhiệt,
sát trùng, cầm máu, hoạt huyết, cầm ỉa.
Công dụng, chỉ định
và phối hợp: Ngoài việc dùng để nhuộm. Củ nâu có thể dùng ăn. Người ta gọt
bỏ vỏ ngoài đem ngâm dưới suối nước chảy nhiều ngày đêm cho hết chất chát, mới
có thể dùng luộc ăn. Củ nâu được dùng làm thuốc chữa các chứng tích tụ hòn
báng, xích bạch đới, băng huyết, ỉa chảy và lỵ. Ở Trung Quốc, Củ nâu dùng chữa:
1. Chảy máu tử cung, xuất huyết trước khi sinh; 2. Ho ra máu, thổ huyết, ỉa ra
máu, đái ra máu; 3. Viêm ruột, lỵ; 4. Thấp khớp tạng khớp, liệt nhẹ nửa người.
Dùng ngoài trị bỏng, đòn ngã tổn thương, đinh nhọt và viêm mủ da, bị thương chảy
máu. Liều dùng 10-15g, dạng thuốc sắc; bên ngoài nghiền củ để đắp.
Bài thuốc:
1. Chữa phụ nữ
tích huyết thành hòn cục; lấy bã Củ nâu (sau khi đã mài với nước vắt lấy nước cốt
để nhuộm) sấy khô tán bột uống 8g, ngày 2-3 lần. Hoặc dùng 20g bã Củ nâu sắc uống.
2. Chữa bị
thương gãy xương; dùng Củ nâu giã nhỏ để bó và băng nẹp lại, sau khi đã sửa
xương lại như cũ.
3. Chữa đi lỵ ra
máu mũi; dùng bã Củ nâu đốt tồn tính, tán nhỏ, uống với nước cơm, mỗi lần 3g,
ngày uống 3-4 lần.
4. Liệt nửa người;
dùng 60g củ ngâm trong 500ml rượu trắng trong 5 ngày, lấy nước chiết uống, ngày
dùng 15-30ml trước khi ngủ.
Post a Comment