CHÙM RUỘT
Tên khác: Tầm duột, Tầm ruộc.
Tên khoa học: Phyllanthus acidus (L.) Skeels; thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).
Tên đồng nghĩa: Averhoa acida L.; Cicca disticha L.; Phyllanthus distichus (L.) Muell.-Arg.
Mô tả: Cây nhỏ, cao tới 5m hay hơn, có
thân nhẵn. Cành non màu lục nhạt, cành già màu xám, mang nhiều vết sẹo ở những
lá rụng. Lá kép mọc so le, có cuống dài mang nhiều chét mỏng, gốc tròn, chóp
nhọn. Hoa nhỏ mọc thành xim, dài 4-7 hoa màu đỏ ở nách lá đã rụng. Quả mọng có
khía, khi chín màu vàng nhạt, vị chua, ngọt nhạt. Mùa hoa tháng 3-5, mùa quả
tháng 6-8.
Bộ phận dùng: Lá, quả, vỏ thân và rễ (Folium,Fructus Cortex et Cortex Radicis Phyllanthi Acidi).
Phân bố sinh thái: Cây nguồn gốc châu Mỹ
nhiệt đới, được trồng để lấy quả.
Thu hái: Có thể thu hái lá, vỏ thân và
vỏ rễ quanh năm. Quả hái lúc chưa chín.
Thành phần hoá học: Trong quả có nước,
chất proitid, lipid glucid acid acetic và vitamin C. Vỏ rễ chứa tanin 18%
saponin acid gallic và một chất kết tinh.
Tính vị, tác dụng: Quả có tác dụng giải
nhiệt và làm se. Rễ và hạt có tính tẩy. Lá và rễ dùng như chất chống độc đối
với nọc rắn độc. Lá và rễ có tính nóng, làm tan huyết ứ, tiêu độc tiêu đờm và
sát trùng.
Công dụng: Quả thường dùng ăn giải
nhiệt, chữa tụ máu gây sưng tấy, đau ở hông, ở háng. Vỏ thân được dùng tiêu
hạch độc ung nhọt, đơn độc, giang mai, bị thương sứt da chảy máu, ghẻ lở, đau
răng, đau mắt, đau tai có mủ, tiêu đờm, trừ tích ở phổi, đau yết hầu, song dao,
độc dao.
Cách dùng, liều dùng: Quả thường dùng
ăn tươi hoặc nấu canh ăn cho mát. Lá giã nhỏ với Hồ tiêu để đắp trị các chỗ
đau. Vỏ phơi khô tán nhỏ ngâm rượu trắng (200g trong 1 lít) trong 10 ngày đem
lọc lấy rượu, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 2 thìa canh. Rượu này nhỏ vào tai
hôi thối làm hết mủ; thấm bông bôi ghẻ, loét, vết thương mau lành. Bột vỏ Chùm
ruột ngâm giấm uống hết bệnh trĩ. Còn có thể nấu cao uống mỗi lần 1/2 thìa cà
phê với nước chín trị họng sưng, họng mọc nấm, lỗ mũi lồi thịt. Phối hợp với vỏ
Vông đồng lượng gấp đôi, rồi hoà rượu trắng uống mỗi ngày 2 thìa cà phê, trị
các bệnh về tim. Rễ và vỏ rễ có độc, chỉ nên dùng ngoài, không được uống.
Bài thuốc: Trị phong ngứa, nổi mụn như
ghẻ phỏng, chảy nước tới đâu ăn tới đó, hoặc lở cùng mình, ngứa dữ dội, dùng vỏ
Tầm tuột, lá Me chua, đọt ổi, đọt Chuối Sứ cùi (cây non). Các vị bằng nhau đem
nấu một lần, để vào một cục phèn chua bằng ngón tay cái, nấu nước sôi vài đạo
nhắc xuống để nguội, hoặc tắm hoặc thoa vào chỗ bị ngứa để vậy cho khô, làm
nhiều lần đến khi hết ngứa mới thôi. (Kinh nghiệm của An Giang).
Post a Comment