CHUA NGÚT
Tên khác: Dây chua méo, Dây ngút, Cây
thùn mùn.
Tên khoa học: Embelia ribes Burm.f.; thuộc họ Ðơn nem (Myrsinaceae).
Mô tả: Cây bụi leo cao 1-2m, có thể đến
7m, hay hơn. Trục cụm hoa, cuống hoa, lá bắc và lá đều có lông, màu hơi trắng.
Thân màu nâu đỏ hay nâu sẫm, hơi có khía dọc. Lá mọc so le, thuôn, gốc tròn
hoặc có góc, có mũi nhọn ngắn hay tự ? đầu, nguyên, nhẵn, cuống lá lõm ở mặt
trên. Hoa nhiều nhỏ, màu vàng lục, xếp thành chùm ở ngọn. Quả hạch hình cầu,
màu đỏ sẫm, lẫn những điểm màu lơ, dài và rộng khoảng 2,5mm, vỏ quả thường nhăn
nheo. Cây ra hoa tháng 2-4, có quả tháng 3-10.
Bộ phận dùng: Quả, rễ, lá (Fructus,Radix et Folium Embeliae).
Phân bố sinh thái: Cây của vùng Ấn Độ,
Malaysia mọc hoang phổ biến ở những nơi có nhiều ánh sáng, ven rừng hoặc trên
đồi ở khắp cao độ của nước ta.
Thu hái chế biến: Thu hái quả vào mùa
thu khi chín, hái về xát, vỏ phơi khô lấy hạt, khi dùng tán nhỏ. Rễ lấy về rửa
sạch, thái nhỏ, phơi khô. Lá dùng tươi làm rau ăn.
Thành phần hoá học: Quả chứa tanin, hợp
chất anthraquinon, tinh dầu, dầu béo và 2-3% embelin (embelic acid). Ở Ấn Độ
người ta đã tìm thấy trong quả có embelin 2,5-3, quercitol 1-0 và thành phần
chất béo là 5,2%, một alkaloid là christembin, một resinoid và phần hay hơi.
Trong lá có caroten 4,6mg% và vitamin C 62,5mg%.
Tính vị, tác dụng: Chua ngót có vị
ngọt, tính mát, có tác dụng kháng sinh, sát trùng. Thân cây có vị ngọt, tính
mát có tác dụng bổ huyết. Người ta đã biết được tác dụng trừ giun sán, làm se,
gây trung tiện, tăng chuyển hoá và kích thích giải khát và bổ của quả. Cao lỏng
của quả có tác dụng kháng khuẩn Staphylococcus
aureus và Escherichia coli; cao
này cũng có tác dụng co bóp tử cung, có tác dụng trên chức năng nội tiết sinh
dục và khả năng sinh sản.
Công dụng: Lá non của Chua ngút thường
được dùng nấu canh chua và cũng dùng trị rắn cắn (nhai lá tươi nuốt nước lấy bã
đắp). Quả có vị chua ăn được, có tác dụng giải khát, cũng thường được dùng trị
giun, nhất là giun đũa, giun kim. Thân cây dùng trị ban trái, bạch đới. Người
ta cho người bệnh uống 5g (trẻ em 2-2,5g) bột quả trộn với đường hay mật vào
buổi sáng sớm (sau khi đã nhịn ăn tối hôm trước). Ở Ấn Độ người ta dùng làm
thuốc trị giun, dưới dạng bột uống với sữa, sau đó uống thuốc tẩy. Nước sắc quả
khô làm thuốc hạ sốt và trị bệnh về ngực và da. Quả khô Chua ngút cũng là thành
phần của những chế phẩm chữa bệnh nấm da loang vòng và các bệnh da khác; cũng
được dùng trị vết đốt của bò cạp và rắn cắn. Nước hãm rễ dùng trị ho và ỉa
chảy.
Post a Comment