CHÙA DÙ
Tên khác: Kinh giới rừng, Kinh giới núi.
Tên khoa học: Elsholtzia blanda (Benth.) Benth., thuộc họ Bạc hà (Lamiaceae).
Tên đồng nghĩa: Aphanochilus blandus Benth.; Mentha
blanda Benth.ex Hook.
Mô tả: Cây thảo sống hằng năm, cao
0,5-1,5m. Thân vuông, có lông mềm, phân nhánh nhiều. Lá mọc đối; phiến lá hình
mác, hai đầu thuôn nhọn, dài 3-15cm, rộng 0,8-4cm, mặt trên nhẵn, chỉ có lông ở
gân, mặt dưới có lông mịn, mép khía răng không đều, đôi khi có viền hơi tím;
cuống ngắn 0,3-1,5cm. Cụm hoa hình bông dày, dài 4-8cm, có thể đến 20cm, mọc ở
nánh lá và ở ngọn; hoa màu trắng xếp dày đặc thành vòng sít nhau; đài hình
chuông ngắn, có lông ở mặt ngoài; tràng hoa hơi có lông ở mặt ngoài, nhẵn ở mặt
trong, có 4 thuỳ gần bằng nhau; nhị 4, hai cái dưới hơi thò dài. Quả hình bầu
dục, dẹt, dài 0,5-1mm, màu nâu đen. Mùa hoa tháng 6-10, mùa quả 10-12.
Bộ phận dùng: Toàn cây (HerbaElsholtziae Blandae).
Phân bố sinh thái: Cây mọc ở vùng núi
cao và rừng thông, từ Lai Châu, Lào Cai, Lạng Sơn... qua Nghệ An, đến các tỉnh
Tây Nguyên, Kontum và Lâm Ðồng; có nơi chúng tập trung thành bãi lớn. Người ta
thu hái toàn cây, từ tháng 7-8 cho đến khi cây tàn lụi vào tháng 11-12, mang về
phơi khô dùng làm thuốc hoặc cất lấy tinh dầu.
Thành phần hoá học: Cả cây chứa tinh
dầu, hàm lượng 0,4-0,6%, có mùi thơm như khuynh diệp hoặc tràm; thành phần chủ
yếu là cineol.
Tính vị, tác dụng: Chùa dù có vị cay
đắng, mùi thơm, tính ấm; có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương, lợi tiểu,
giải nhiệt, giảm đau và sát khuẩn.
Công dụng, liều dùng: Trong nhân dân,
cây Chùa dù được dùng làm thuốc chữa cảm cúm, sốt, ho, tiểu tiện khó do bị
viêm, tiểu tiện ra máu. Ngày dùng 10-15g cây khô, dạng thuốc sắc hay hãm. Có
thể dùng cây tươi để xông chữa cảm cúm, hoặc dùng cây tươi giã nát đắp hay xoa
bóp chỗ đau khi trẻ em ho hay sốt. Cũng có thể sử dụng tinh dầu để thay thế và
dùng chữa các chứng đau và ỉa chảy. Rễ Chùa dù được dùng để trị sốt rét; ngày
dùng 8-10g dạng thuốc sắc.
Post a Comment