CHÓ ĐẺ THÂN XANH
Tên khác: Chó đẻ răng cưa.
Tên khoa học: Phyllanthus amarus Schumach. & Thonn.; thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).
Tên đồng nghĩa: Phyllanthus niruri auct., non L.
Mô tả: Cây thảo cao 10-40cm, ít khi
chia nhánh. Lá dạng màng, màu lục sẫm ở trên, màu xanh mốc mốc ở mặt dưới,
nguyên, xếp hai dây, có mũi nhọn, nhẵn; mỗi cành nom như một lá kép lông chim
gồm nhiều lá chét. Hoa đơn tính, ở nách lá, màu lục nhạt, không có cánh hoa. Hoa
đực có cuống ngắn, sắp xếp ở phía dưới các hoa cái. Hoa cái có cuống dài hơn
hoa đực. Quả nang nhẵn, hình cầu, dẹp, đường kính 2mm, có đài tồn tại, chia
thành 3 mảnh vỏ, mỗi mảnh có 2 van chứa 2 hạt. Hạt hình tam giác, đường kính
1mm, có cạnh dọc và lằn ngang.
Bộ phận dùng: Toàn cây (HerbaPhyllanthi Amari).
Phân bố sinh thái: Loài cây liên nhiệt
đới, có phân bố ở Ấn Độ, các nước Ðông Dương.. Ở nước ta, cây mọc hoang dại
trên các đất hoang, ruộng vườn, khá phổ biến ở nhiều nơi.
Thu hái: Toàn cây vào mùa hè, rửa sạch,
dùng tươi hoặc phơi khô trong râm để dùng dần.
Thành phần hoá học: Lá chứa một chất
đắng là phyllanthin; không có quinine hoặc một alcaloid khác. Lá khô chứa những
chất đắng hypophyllanthin (0,05%) và phyllanthin (0,35%) có độc với cá và ếch.
Trong cây còn có niranthin, nirtetralin và phylteralin.
Tính vị, tác dụng: Cây có vị hơi đắng,
tính mát, có tác dụng tiêu độc, sát trùng, tán ứ, thông huyết. Cũng có người
cho là nó có tính nóng, điều kinh, hạ huyết nghịch, tan huyết ứ, trừ được sốt
rét.
Chó
đẻ thân xanh làm tăng mãnh liệt sự bài tiết nước tiểu cũng như kinh nguyệt
nhưng không gây hại gì. Ở nhiều nước Viễn Ðông cũng đã sử dụng tính chất này
của cây. Tác dụng lợi tiểu của cây là do có một tỷ lệ cao chất Kalium.
Công dụng:
-
Thường dùng làm thuốc thông tiểu, thông sữa, điều kinh sửa huyết và thông kinh
trục ứ. Dùng ngoài đắp mụn nhọt lở ngứa ngoài da, rắn rết cắn. Các công dụng
khác cũng như Chó đẻ.
-
Ở Ấn Độ, người ta dùng toàn cây làm thuốc lợi tiểu, tiêu bệnh phù, bệnh lậu và
những rối loạn của đường niệu dục. Nước sắc các chồi non dùng trị lỵ; rễ tươi
làm thuốc vàng da; lá làm thuốc lợi tiêu hoá, dịch lá dùng đắp vỡ loét. Người
ta còn dùng lá và rễ phơi khô nghiền thành bột trộn với nước vo gạo dùng làm
thuốc đắp các vết sưng, phù loét. Hiện nay nó là cây thuốc quan trọng trong các
bài thuốc chữa viêm gan siêu vi B ở Ấn Độ.
Liều dùng: Ngày dùng 8-16g cây khô sắc
uống, hoặc vò cây tươi và giã nát lấy nước uống. Dùng ngoài, giã đắp hoặc lấy
nước cốt bôi.
Post a Comment