CAU
Tên khoa học: Areca catechu L.; thuộc họ Cau (Arecaceae).
Mô tả: Cây cao tới 15-20m, có thân cột
mang chùm lá ở ngọn. Lá có bẹ dày, phiến xẻ lông chim. Cụm hoa là bông mo phân
nhánh có mo sớm rụng. Trong cụm hoa, hoa đực thường ở trên, hoa cái ở dưới; hoa
đực có mùi thơm. Quả hạch hình trứng, chứa một hạt tròn có nội nhũ xếp cuốn,
khi già màu nâu nhạt. Ra hoa tháng 2-8, quả tháng 11-5.
Bộ phận dùng: Hạt khô (Semen
Arecae), thường gọi là Tân lang. Vỏ quả ngoài và vỏ giữa (Pericarpium
Arecae), thường có tên là Đại phúc bì.
Phân bố sinh thái: Cây của vùng Ấn
Độ-Malaysia, được trồng ở nhiều nước, từ Malaysia qua Philippin, Thái Lan, các
nước Đông Dương, Trung Quốc, Ấn Độ, Madagascar và vùng Đông Phi. Ở nước ta, Cau
được trồng từ lâu đời và khá phổ biến khắp các vùng nông thôn để lấy quả ăn
trầu và hạt làm thuốc. Trồng bằng hạt vào mùa xuân. Sau 5-6 năm mới có thu
hoạch; mỗi buồng cau có tới 200-300 quả.
Thu
hái chế biến: Những quả cau già để lấy hạt và vỏ quả. Hạt phơi hoặc sấy đến
thật khô. Khi dùng đem hạt khô ngâm nước 2-3 ngày cho mềm, Mỗi ngày thay nước
một lần (không nên ngâm vào dụng cụ bằng sắt, vì trong hạt có tanin). Vớt ra để
ráo nước, thái mỏng, phơi hoặc sấy ở nhiệt độ 40-50oC tới độ ẩm dưới
10% (không được sao). Vỏ quả đem rửa sạch, ủ mềm một đêm, xẻ tơi, phơi hoặc sấy
khô tới độ ẩm dưới 10%, tẩm rượu sao (tuỳ theo đơn) có thể nấu thành cao đặc.
Cần bảo quản nơi khô ráo, thỉnh thoảng xông hơi lưu huỳnh để phòng mốc mọt.
Thành phần hóa học: Trong hạt cau có
dầu béo 10-15%, protid 5-10%, glucid 50-60%, tanin 15%, alcaloid ở dạng kết hợp
với tanin 0,3-0,5%. các alkaloid chính là arecolin, arecaidin (arecain)
guvacolin, guvacin và isoguvacin, arecolidin. Vỏ quả cũng chứa những alkaloid
như ở hạt (arecolin, guvacolin, guvacin...) nhưng với hàm lượng rất thấp.
Tính vị, tác dụng: Hạt Cau có vị cay,
đắng, chát, tính ấm, có tác dụng tiêu tích, hành thuỷ sát trùng, trừ giun sán.
Vỏ quả Cau có vị ngọt, hơi the, tính ấm, có tác dụng thông khí, hành thuỷ,
thông đại tiểu trường.
Người
ta đã biết được arecolin, hoạt chất chính trong hạt Cau là chất cường đối giao
cảm, như muscarin. Nó làm tăng sự tiết dịch và làm co đồng tử. Với liều thấp,
nó kích thích thần kinh; với liều cao, nó làm liệt thần kinh. Nó làm tăng nhu
động ruột, làm tê bại cơ sán như kiểu nicotin, nghĩa là ức chế các hạch thần
kinh, khớp thần kinh cơ, làm cho sán không bám vào thành ruột được.
Công dụng: Hạt Cau được chỉ định dùng
trị bệnh sán xơ mít, giun đũa, sán lá, thuỷ thũng cước khí, dùng kích thích
tiêu hoá, chữa viêm ruột ỉa chảy, lỵ, chốc đầu. Thường dùng 0,5-1g/ngày, dạng
thuốc sắc; với liều cao, dùng trục sán. Vỏ quả Cau dùng trị thuỷ thũng cước
khí, bụng đầy trướng, bí tiểu tiện, phụ nữ có thai phù thũng. Ngày dùng 6-12g,
dạng thuốc sắc, thường phối hợp với các vị thuốc khác (vỏ rễ Dâu, vỏ Chân chim,
vỏ Khủ khởi, Gừng sống).
Cách dùng: Để tẩy sán, phối hợp với hạt
Bí ngô. Buổi sáng, lúc đói, ăn 40-100g hạt bí đã bóc vỏ, sau đó 2 giờ, uống
nước sắc Hạt cau với liều 50-80g tuỳ người, đun với 500ml nước, sắc còn 150ml
uống một lần; nửa giờ sau uống một liều thuốc tẩy. Nằm nghỉ đợi khi buồn đi
ngoài thì đi vào một chậu nước ấm.
Bài thuốc:
1.
Chữa sốt rét: Hạt Cau 2g. Thường sơn
6g, Thảo quả 1g, Cát căn 4g, nước 600ml, sắc còn 200ml, chia 3 lần uống trong
ngày.
2.
Chữa khó tiêu, đầy trướng bụng: Dùng
hạt Cau 10g, Sơn tra 10g, sắc nước uống.
3.
Tẩy giun đũa: Dùng 21 hạt Cau sao tán
nhỏ, nhịn ăn, chia uống làm 2-3 lần trong một ngày với nước sắc vỏ quả Cau làm
thang (Bách gia trân tàng).
4.
Trẻ em bị chốc đầu: Dùng hạt Cau mài
lấy bột phơi khô hoà với dầu Vừng mà bôi.
Post a Comment