BÚN
Tên khoa học: Crateva nurvala
Buch. - Ham.; thuộc họ Màn màn (Capparaceae).
Mô
tả: Cây gỗ cao 4-7m, có thể tới 20m. Lá do 3 lá chét hình mũi mác hay hình
thoi thon hẹp; phiến dài 8-12 cm, rộng 3-4 cm, chóp nhọn, mặt dưới tái, gân phụ
10-15 cặp; cuống phụ 3-6mm. Cụm hoa ở ngọn các nhánh, có cuống dài 4-8cm. Hoa
có cuống dài 5-12mm; lá đài cao 3,5mm; cánh hoa màu trắng dài 1,5-3cm; nhị
15-25; cuống nhuỵ dài 3,5-6cm. Quả hình bầu dục to đến 5cm, ít khi tròn, màu
trăng trắng, nhám, chứa 6-15 hạt to, màu đen.
Bộ
phận dùng: Vỏ thân, vỏ rễ (Cortex
et Cortex Radicis Cratevae).
Phân
bố sinh thái: Cây của vùng á châu nhiệt đới, mọc hoang phổ biến dựa sông
rạch nước ngọt bình nguyên và cao nguyên đến độ cao 1000m, thường gặp ở bờ
suối, bờ sông nơi có nhiều ánh sáng.
Thành
phần hoá học: Vỏ chứa saponin và tanin. Vỏ rễ chứa lupeol, b-sitosterol
và varunol. Vỏ nghiền bột cho một sản phẩm triterpen tương tự với lupeol. Lá
chứa nước 84%, protid 6%, glucid 4,4%, xơ 4,1%, tro 1,5%, Ca 363mg%, P 16,8mg%,
caroten 1,6mg% và vitamin C 109 mg%.
Tính
vị, tác dụng: Lá có vị hơi đắng. Vỏ cây làm dịu viêm, dễ tiêu hoá, nhuận
tràng, lợi tiểu, giải nhiệt, gây chuyển hoá. Lá và vỏ rễ gây sung huyết da.
Công
dụng: Nụ hoa ăn luộc như rau. Lá non vò ra, phơi tái rồi muối dưa ăn. Ở
Campuchia, người ta dùng hoa khô đem ngâm kỹ nấu canh hay luộc ăn. Vỏ dùng làm
thuốc trong các bệnh về sỏi, rối loạn đường tiết niệu và dùng trị rắn cắn.
Ghi
chú: Loài Bún to (Crateva magna (Lour.) DC.), thuộc loại cây nhỡ hơi
trườn, dài 2-5m, có lá chét hình bánh bò, thon, dài đến 20cm, rất mỏng, bóng,
không lông, với hoa to màu trắng và quả to như quả trứng gà, mọc phổ biến dựa
rạch miền Trung, cũng có đọt non ăn được như rau.
Post a Comment