BẠCH PHỦ TỬ
Tên khác: Dầu mè đỏ, San hô.
Tên khoa học: Jatropha multifida
L., thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).
Mô
tả: Cây nhỡ rất nhẵn, cao tới 6m. Lá xẻ thuỳ chân vịt sâu, các thuỳ có
nhiều răng hẹp, gốc phiến lá hình tròn, cuống dài bằng lá, lá kèm chia thành
nhiều phiến hình chỉ. Cụm hoa hình xim dạng tán, có cuống dài mang hoa đơn tính
màu đỏ. Hoa có 5 lá đài, 5 cánh hoa; ở hoa đực có 8 nhị; ở hoa cái có bầu nhẵn.
Quả nang, hình trứng ngược, nhẵn, màu vàng nhạt, dài cỡ 3cm.
Bộ
phận dùng: Thân rễ (Radix jatrophae). Hạt, mủ, lá cũng được dùng.
Phân
bố sinh thái: Cây nguồn gốc ở miền nhiệt đới châu Mỹ, được đem vào trồng ở
nước ta làm cây cảnh và làm hàng rào. Rễ phình thành củ, cũng ăn được như củ
Sắn (sau khi nướng chín). Củ giống như Thảo ô dầu mà nhỏ hơn, dài hơn 4cm, lúc
khô vỏ sần sùi có vân, tương tự như củ Phụ tử.
Thu
hái chế biến: Thân rễ thu hoạch vào tháng 3, phơi khô hoặc lùi nướng để dùng
làm thuốc. Lá mủ thu hái quanh năm. Quả thu vào mùa thu.
Thành
phần hoá học: Lá, thân, rễ đều chứa acid cyanhydric. Hạt chứa 30% dầu, có
thể dùng thắp sáng.
Tính
vị, tác dụng: Bạch phụ tử (thân rễ) có vị cay ngọt, rất nóng, có độc, có
tác dụng tán ứ, tiêu thũng, chỉ huyết.
Công
dụng: Thường dùng trị cảm gió lạnh mất tiếng, trúng phong co cứng bại liệt,
đau tim do huyết ứ và các bệnh phong ở đầu, mặt. Hạt cũng được dùng như hạt Dầu
mè làm thuốc tẩy mạnh nhưng nguy hiểm, dễ gây ngộ độc. Có khi được dùng trị ho,
làm ra mồ hôi. Lá cũng gây xổ nhưng kém hơn lá Dầu mè. Mủ cây dùng cầm máu và
đắp vết thương cho liền gân. Cũng dùng trị rắn cắn.
Liều dùng: 3-6g củ, phối hợp với các vị
thuốc khác.
Bài
thuốc:
1.
Chữa trúng phong liệt nửa người: Bạch
phụ tử, Tằm gió, Bò cạp (Toàn yết) với lượng bằng nhau, tán nhỏ, uống mỗi lần
6g với rượu, ngày uống 3 lần.
2. Chữa tim đau do
máu ứ nguy cấp: Bạch phụ tử, Nhục quế, Đương quy đều 6g, sắc uống liên tục.
3.
Chữa trẻ cấp kinh sốt cao co giật, co
cứng: Bạch phụ tử, Nam tinh chế với Mật bò, Toàn yết, Tằm gió, Câu đằng,
Phấn nứa, Bạch đàn, mỗi vị 4g sắc uống.
Post a Comment