BA CHẠC
Tên khác: Chè đắng. Chè cỏ. Cây dầu dầu
Tên khoa học: Euodia lepta (Spreng.) Merr.; thuộc họ Cam (Rutaceae).
Mô
tả: Cây nhỡ cao 2-8m, có nhánh màu đỏ tro. Lá có 3 lá chét, với lá chét
nguyên. Cụm hoa ở nách các lá và ngắn hơn lá. Quả nang, thành cụm thưa, có 1-4
hạch nhẵn, nhăn nheo ở cạnh ngoài, chứa mỗi cái một hạt hình cầu đường kính
2mm, đen lam, bóng. Hoa tháng 4-5. Quả tháng 6-7.
Bộ
phận dùng: Lá và rễ (Folium et
Radix Euodiae Leptae).
Phân
bố sinh thái: Cây mọc phổ biến khắp nước ta trên các đồi cây bụi, ở rìa
rừng và trong rừng thưa, ở cả vùng đất núi và đồng bằng. Còn phân bố ở Trung
Quốc, Philippin ...
Thu hái chế biến: Rễ và lá quanh năm.
Rửa sạch rễ thái nhỏ và phơi khô ngoài nắng. Lá sấy khô hay phơi trong râm.
Thành
phần hoá học: Rễ chứa alcaloid; lá có tinh dầu thơm nhẹ.
Tính
vị, tác dụng: Vị đắng, mùi thơm, tính lạnh; có tác dụng thanh nhiệt, chống
ngứa, giảm đau.
Công
dụng, chỉ định và phối hợp:
1.
Lá thường được dùng chữa ghẻ, mọn nhọt, lở ngứa, chốc đầu. Chữa các chứng nhiệt
sinh khát nước, ho đau cổ họng, mắt mờ, trẻ em sốt cao sinh kinh giật. Ngày dùng
20-40g lá, dạng nước sắc hoặc cao. Thường nấu nước để tắm rửa hoặc xông. Có thể
phối hợp với Kim ngân hoa (lượng bằng nhau) nấu nước uống.
2.
Rễ và vỏ chữa phong thấp, đau gân, nhức xương tê bại, bán thân bất toại và điều
hoà kinh nguyệt. Ngày uống 4-12g rễ và vỏ khô dạng thuốc sắc.
Ở
Trung Quốc lá được dùng: 1. Phòng trị bệnh cúm truyền nhiễm, viêm não; 2. Ðột
quỵ tim, cảm lạnh, sốt, viêm họng, sưng amydal; 3. Viêm phế quản tích mủ, viêm
gan. Rễ được dùng trị: 1. Thấp khớp, đau dây thần kinh hông, đau hông; 2. Ngộ
độc lá ngón. Dùng ngoài trị đòn ngã tổn thương nọc rắn, áp xe, vết thương nhiễm
trùng, eczema, viêm mủ da, trĩ. Liều dùng: Lá 10-15g, rễ 9-30g, dạng thuốc sắc.
Dùng ngoài, lấy lá tươi đắp hoặc nấu nước rửa, hoặc phơi khô và tán bột làm
thuốc đắp.
Bài thuốc:
1. Dự phòng cúm truyền nhiễm và viêm não:
Ba chạc 15g. Rau má 30g. Ðơn buốt 15g. Cúc chỉ thiên 15g, sắc uống.
2.
Chữa mẩn ngứa, ghẻ:
Hái một nắm lá to cả cành non cây ba chạc, khoảng 50 - 100g, để tươi, rửa sạch,
đun sôi với 4 - 5 lít nước trong 30 phút đến 1 giờ. Đợi khi nước ấm, dùng để tắm,
lấy bã xát mạnh vào các nốt ngứa ghẻ. Ngày tắm nước này một lần. Tắm đến khi khỏi.
3.
Dùng cho phụ nữ sau sinh:
Rễ ba chạc 10g, sắc uống thay trà hàng ngày dùng tốt cho phụ nữ sau sinh có tác
dụng giúp ăn ngon, dễ tiêu, bồi bổ sức khỏe.
4.
Chữa tê thấp, xương đau nhức:
Lá ba chạc tươi, lá tầm gửi cây sau sau, mỗi thứ một nắm, rửa sạch, giã nát
băng đắp vào chỗ đau nhức. Ngày làm 1 lần, trong 7 - 10 ngày. Để tăng hiệu quả,
có thể kết hợp thuốc uống trong: Thiên niên kiện 12g, rễ bưởi bung 10g, quả
dành dành 8g. Tất cả thái nhỏ, phơi khô ngâm với 1 lít rượu 30 - 400,
để càng lâu càng tốt. Ngày uống 2 lần, mỗi lần một chén nhỏ.
Post a Comment