BA ĐẬU
Tên khác: Mần để.
Tên khoa học: Croton tiglium L,.
thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).
Mô
tả: Cây gỗ nhỏ cao 3-6m, phần cành nhiều. Lá mọc so le, mép khía răng. Lá
non màu hồng đỏ. Hoa mọc thành chùm ở đầu cành, hoa đực ở phía ngọn, hoa cái ở
phía gốc. Quả nang nhẵn màu vàng nhạt. Hạt có vỏ cứng màu vàng nâu xám. Cây ra
hoa tháng 5-7, có quả tháng 8-10.
Bộ
phận dùng: Hạt (Fructus Crotonis), thường gọi là Ba đậu; còn dùng lá và rễ.
Phân
bố sinh thái: Cây của vùng Ấn Độ - Malaixia, mọc hoang ở ven đồi, nương,
rẫy cũ và rừng ẩm.
Thu hái chế biến: Hạt thu hái ở những
quả chín nhưng chưa nứt vỏ. Ðể nguyên quả khi dùng mới gỡ hạt hoặc đập lấy hạt
và phơi khô. Rễ thu hái quanh năm, rửa sạch, thái phiến, phơi khô dùng. Lá dùng
tươi.
Thành
phần hoá học: Hạt chứa khoảng 30-50% dầu mùi khó chịu chứa các glycerid
acid trung hoà và không trung hoà, không có tính tẩy, gồm stearin, palmitin,
glycerid crolonic và tiglic; 18% protein... Hạt có tính chất tẩy do nhựa hoà
tan trong dầu chứa các yếu tố phenolic gây bỏng da. Trong hạt có một glycosid
là crotonosid một albuminose rất độc là croitin, một alkaloid gần như ricinin
trong hạt Thầu dầu.
Tính
vị, tác dụng: Hạt có vị cay, tính nóng, rất độc, có công năng phá tích,
trục đờm, hành thuỷ. Rễ và lá có vị cay và nóng có độc, có tác dụng ôn trung
tán hàn, khu phong, tiêu thũng.
Công
dụng, chỉ định và phối hợp: Hạt dùng chữa hàn tích đình trệ, bụng đầy
trướng, táo bón, đại tiện bí kết (tắc nghẽn ruột) ho nhiều đờm loãng, đau tức
ngực, bạch hầu và sốt rét. Rễ dùng trị thấp khớp dạng thống phong, bọc máu, đòn
ngã, rắn cắn. Lá dùng bên ngoài khi bị phát cước hoặc làm thuốc sát trùng.
Cách dùng, liều dùng: Thường dùng hạt
dưới hình thức Ba đậu sương nghĩa là hạt Ba đậu đã ép bỏ hết dầu đi, sao vàng
mới dùng với liều 0,01-0,05g làm viên hoặc chế cao. Lại thường dùng phối hợp
với nhiều vị thuốc khác. Rễ dùng với liều 3-10g. Lá có thể dùng tươi giã đắp
hoặc tán làm bột sát trùng.
Bài
thuốc: Trị nọc độc rắn cắn: Rễ Ba đậu 30g, ngâm trong một lít rượu, lấy
nước đắp ngoài. Dùng lá khô tán bột 0,5g uống với nước mát, ngày một lần.
Ghi chú: Bệnh thực nhiệt, táo
bón, phụ nữ có thai không dùng. Ba đậu rất độc không dùng quá liều. Nếu bị ngộ
độc, dùng Ðậu đen, Ðậu xanh, Ðậu đũa hoặc Hoàng liên nấu nước uống để giải độc.
Post a Comment